%Saṃvitsiddhiḥ of Yāmunācāryaḥ %Kritische Edition, Uebersetzung und Anmerkungen mit einem Rekonstruktionsversuch der verlorenen Abschnitte %Ed. Roque Mesquita %Wien : Verlag der Oesterreichischen Akademie der Wissenschaften, 1988 %typed by Somadeva Vasudeva %Oxford, 5/11/00, line numbering follows Ed. % .................................................................... 1: ekam evādvitīyaṃ tad brahmety upaniṣadvacaḥ 2: brahmaṇo 'nyasya sadbhāvaṃ nanu tat pratiṣedhati 3: atra brūmo 'dvitīyoktau samāsaḥ ko vivakṣitaḥ 4: kiṃsvit tatpuruṣaḥ kiṃ vā bahuvrīhir athocyatām 5: pūrvasminn uttaras tāvat prādhānyena vivakṣyate 6: padārthas tatra tad brahma tato 'nyat sadṛśaṃ tu vā 7: tadviruddham atho vā syāt triṣv apy anyan na bādhate 8: anyatve sadṛśatve vā dvitīyaṃ siddhyati dhruvam 9: viruddhatve dvitīyena tṛtīyaṃ prathamaṃ tu vā 10: brahma prāpnoti yasmāt tad dvitīyena virudhyate 11: ataḥ saprathamāḥ sarve tṛtīyādyartharāśayaḥ 12: dvitīyena tathā spṛṣṭvā svasthās tiṣṭhanty abādhitāḥ 13: nanu nañ brahmaṇo 'nyasya sarvasyaiva niṣedhakam 14: dvitīyagrahaṇaṃ yasmāt sarvasyaivopalakṣaṇam 15: naivaṃ niṣedho na hy asmād dvitīyasyāvagamyate 16: tato 'nyat tadviruddhaṃ vā sadṛśaṃ vātra vakti saḥ 17: dvitīyaṃ yasya naivāsti tad brahmeti vivakṣite 18: satyādilakṣaṇoktīnām apalakṣaṇatā bhavet 19: advitīye dvitīyārthanāstitāmātragocare 20: svaniṣṭhatvān nañarthasya na syād brahmapadānvayaḥ 21: dvitīyaśūnyatā tatra brahmaṇo na viśeṣaṇam 22: viśeṣaṇe vā tad brahma tṛtīyaṃ prathamaṃ tu vā 23: prasaktaṃ pūrvavat sarvaṃ bahuvrīhau samasyati 24: brahmaṇaḥ prathamā ye ca tṛtīyādyā jagattraye 25: brahma praty advitīyatvāt svasthās tiṣṭhanty abādhitāḥ 26: kiṃca tatra bahuvrīhau samāse saṃśrite sati 27: vṛttyarthasya nañarthasya na padārthāntarānvayaḥ 28: saty arthāntarasambandhe ṣaṣṭhī yasyeti yujyate 29: dvitīyavastunāstitvaṃ na brahma na viśeṣaṇam 30: asattvān na hy asad brahma bhaven nāpi viśeṣaṇam 31: tasmāt prapañcasadbhāvo nādvaitaśrutibādhitaḥ 32: svapramāṇabalāt siddhaḥ śrutyā cāpy anumoditaḥ 33: tenādvitīyaṃ brahmeti śruter artho 'yam ucyate 34: dvitīyagaṇanāyogyo nāsīd asti bhaviṣyati 35: samo vābhyadiko vāsya yo dvitīyas tu gaṇyate 36: yato 'sya vibhavavyūhakalāmātram idaṃ jagat 37: dvitīyavāgāspadatāṃ pratipadyeta tat katham 38: yathā colanṛpaḥ samrāḍ advitīyo 'dya bhūtale 39: iti tattulyanṛpatinivāraṇaparaṃ vacaḥ 40: na tu tadbhṛtyatatputrakalatrādiniṣedhakam 41: tathā surāsuranarabrahmabrahmāṇḍakoṭayaḥ 42: kleśakarmavipākādyair aspṛṣṭasyākhileśituḥ 43: jñānādiṣāḍguṇyanidher acintyavibhavasya tāḥ 44: viṣṇor vibhūtimahimasamudradrapsavipruṣaḥ 45: kaḥ khalv aṅgulibhaṅgena samudrān saptasaṅkhyayā 46: gaṇayan gaṇayed ūrmiphenabudbudavipruṣaḥ 47: yathaika eva savitā na dvitīyo nabhaḥsthale 48: ity uktyā na hi sāvitrā niṣidhyante 'tra raśmayaḥ 49: yathā pradhānasaṅkhyeyasaṅkhyāyāṃ naiva gaṇyate 50: saṅkhyā pṛthaksatī tatra saṅkhyeyānyapadārthatvat tathā - 51: pādo 'sya viśvā bhūtāni tripād asyāmṛtaṃ divi 52: iti bruvañ jagat sarvam itthambhāve nyaveśayat tathā - 53: etāvān asya mahimā tato jyāyastaro hi saḥ 54: yatrānyan na vijānāti sa bhūmodaram antaram 55: kurute 'sya bhayaṃ vyaktam ityādiśrutayaḥ parāḥ 56: meror ivāṇur yasyedaṃ brahmāṇḍam akhilaṃ jagat 57: ityādikāḥ samastasya taditthambhāvatāparāḥ 58: vācārambhaṇamātraṃ tu jagat sthāvarajaṅgamam 59: vikārajātaṃ kūṭasthaṃ mūlakāraṇam eva sat 59 60: ananyat kāraṇāt kāryaṃ pāvakād visphuliṅgavat 60 61: mṛttikālohabījādinānādṛṣṭāntavistaraiḥ (\cf ChāUp 6.4--6) 62: nāśakad dagdhum analas tṛṇaṃ majjayituṃ jalam (\cf KeUp 3.14--28) 63: na vāyuś calituṃ śaktas tac chaktyāpyāyanād ṛte 64: ekapradhānavijñānād vijñātam akhilaṃ bhavet (\cf ChāUp 6.1.3ff.) 65: ityādivedavacanatanmūlāptāgamair api 66: brahmātmanātmalābho 'yaṃ prapañcaś cidacinmayaḥ 67: in pramīyate brāhmī vibhūtir na niṣidhyate 68: tanniṣedhe samastasya mithyātvāl lokavedayoḥ 69: vyavahārās tu lupyeraṃs tathā syād brahmadhīr api 70: vyāvahārikasatyatvān mṛṣatve 'py aviruddhatā 71: pratyakṣāder iti mataṃ prāg eva samadūduṣam 72: ataś copaniṣajjātabrahmādvaitadhiyā jagat 73: na bādhyate vibhūtitvād brahmaṇaś cety avasthitam 74: nanu sattve prapañcasya nāstīti pratyayaḥ katham 75: asattve vā kathaṃ tasminn astīti pratyayo bhavet 76: sadasattvaṃ tathaikasya viruddhatvād asambhavi 77: sadasatpratyayaprāptaviruddhadvandvasaṅgame 78: tayor anyatarārthasya niścayābhāvahetutaḥ 79: sadasattvaṃ prapañcasya jainās tu pratijānate 80: sattvaprāptiṃ puraḥkṛtya nāstīti pratyayodayāt 81: sadā sattvaṃ prapañcasya sāṅkhyās tu pratipedire 82: sadasatpratyayaprāptaviruddhadvandvasaṅkaṭe 83: virodhaparihārārthaṃ sattvāsattvāṃśabhaṅgataḥ 84: sadasadbhyām anirvācyaṃ prapañcaṃ kecid ūcire 85: sattvāsattve vibhāgena deśakālādibhedataḥ 86: ghaṭāder iti manvānā vyavasthām apare jaguḥ 87: tad evaṃ vādisaṃmardāt saṃśaye samupasthite 88: nirṇayaḥ kriyate tatra mīmāṃsakamatena tu 89: ghaṭasvarūpe nāstitvam astitvaṃ yady abūbudhat 90: syād eva yugapat sattvam asattvaṃ ca ghaṭādiṣu 91: idānīm idam atrāsti nāstīty evaṃvidhā yataḥ 92: deśakāladaśābhedād astināstīti no dhiyaḥ 93: ato deśādibhedena sadasattvaṃ ghaṭādiṣu 94: vyavasthitaṃ nirastatvād vādasyeha na sambhavaḥ 95: nanu deśādisambandhaḥ sata evopapadyate 96: na deśakālasambandhād asataḥ sattvam iṣyate 97: sambandho dvyāśrayas tasmāt sataḥ sattvaṃ sadā bhavet 98: asataḥ kārakaiḥ sattvaṃ janmanety atidurghaṭam 99: ādyantavān prapañco 'taḥ satkakṣyāntarniveśyate uktaṃ ca-- 100: ādāv ante ca yan nāsti nāsti madhye 'pi tat tathā iti 101: ato niścitasadbhāvaḥ sadā sann abhyupeyatām 102: asataḥ sarvadāsattvaṃ janyayogāt khapuṣpavat 103: asattve na viśeṣo 'sti prāgatyantāsator iha .................................................................... 104: śvetaketum upādāya tat tvam ity api yac chrutam (\cf ChāUp 6.9.4) 105: ṣaṣṭhaprapāṭhake tasya kuto mukhyārthasambhavaḥ 106: kārpaṇyaśokaduḥkhārtaś cetanas tvampadoditaḥ 107: sarvajñaḥ satyasaṅkalpo niḥsīmasukhasāgaraḥ 108: tatpadārthas tayor aikyaṃ tejastimiravat katham 109: tvamarthasthe taṭasthe vā (tadarthasthe vibhedake) 110: guṇe tattvampadaśrutyor aikārthyaṃ dūravāritam 111: ajñatvasarvaveditvaduḥkhitvasukhitādike 112: viśeṣaṇe vā ciddhātor athavāpy upalakṣaṇe 113: viruddhaguṇasaṅkrānter bhedaḥ syāt tvaṃtadarthayoḥ 114: vācyaikadeśabhaṅgena cidekavyaktiniṣṭhatā 115: so 'yaṃ gaur itivat tattvampadayor ity apeśalam 116: deśakāladaśābhedād ekasminn api dharmiṇi 117: viruddhadvandvasaṅkrānteḥ so 'yaṃ gaur iti yujyate 118: svaprakāśasya ciddhātor viruddhadvandvasaṅgatau 119: na vyavasthāpakaṃ kiṃcid deśakāladaśādike 120: nirdhūtanikhiladvandvasvaprakāśe cidātmani 121: dvaitānarthabhramābhāvāc chāstraṃ nirviṣayaṃ bhavet 122: etena satyakāmatvajagatkāraṇatādayaḥ 123: mā(yopādhau) pare 'dhyastāḥ śokamohādayaḥ punaḥ 124: avidyopādhike jīve vibhāgeneti yan matam 125: kṣudrabrahmavidām etan mataṃ prāg eva dūṣitam 126: citsvarūpe viśiṣṭe vā māyāvidyādyupādhayaḥ 127: pūrvasmin sarvasaṅkaryaṃ parajīvāvibhāgataḥ 128: uttarasminn api tathā viśiṣṭam api cid yadi 129: citsvarūpaṃ hi nirbhedaṃ māyāvidyādyupādhibhiḥ 130: vibhinnam iva vibhrāntaṃ viśisṭaṃ ca (iti manyate) 131: taṭasthāvasthitā dharmāḥ svarūpaṃ na spṛśanti kim 132: na hi daṇḍiśiraschedād devadatto na hiṃsitaḥ 133: acidaṃśavyapohena cidekapariśeṣatā 134: atas tat tvam asītyāder artha ity apy asundaram 135: abrahmānātmatābhāve pratyakcit pariśiṣyate 136: tattvampadadvayaṃ jīvaparatādātmyagocaram 137: tan mukhyavṛtti tādātmyam api vastudvayāśrayam 138: bhedābhedavikalpas tu yas tvayā paricoditaḥ 139: abhedābhedino 'satye bandhe sati nirarthakaḥ 140: abhedo bhedamardī tu svāśrayībhūtavastunoḥ 141: bhedaḥ parasparānātmyaṃ bhāvānām evam etayoḥ 142: svarūpam abhyupetyaiva bhedābhedavikalpayoḥ 143: (bādhanam) tena vāgbādhād virodhena nigṛhyase 144: bhinnābhinnatvasambandhasadasattvavikalpanam 145: pratyakṣānubhavāpāstaṃ kevalaṃ kaṇṭhaśoṣaṇam 146: nīle nīlamatir yādṛg utpale nīladhīr hi sā 147: nīlam utpalam evedam iti sākṣāc cakāsti naḥ 148: yathā viditasaṃyogasambandhe 'pyakṣagocare 149: bhedābhedādidustarkavikalpādhānavibhramaḥ 150: tadvat tādātmyasambandhe śrutipratyakṣamūlake 151: śrutidaṇḍena dustarkavikalpabhramavāraṇam 152: nirdoṣāpauruṣeyī ca śrutir atyartham ādarāt 153: asakṛt tat tvam ity āha tādātmyaṃ brahmajīvayoḥ 154: brahmānandahradāntastho muktātmā sukham edhate 155: phale ca phalino 'bhāvān mokṣasyāpuruṣārthatā 156: ekaśeṣe hi ciddhātoḥ kasya mokṣaḥ phalaṃ bhavet .................................................................... 157: kiṃca prapañcarūpeṇa kā nu saṃvid vivartate 158: na tāvad ghaṭadhīs tasyām asatyām api darśanāt 159: na hi tasyām ajātāyāṃ naṣṭāyāṃ vākhilaṃ jagat 160: nāstīti śakyate vaktum uktau pratyakṣabādhanāt 161: nāpy anyasaṃvit tannāśe 'py anyeṣām upalambhanāt 162: nanu saṃvid abhinnaikā na tasyām asti bhedadhīḥ 163: ghaṭādayo hi bhidyante na tu sā citprakāśanāt 164: ghaṭadhīḥ paṭasaṃvittisamaye nāvabhāti cet 165: naivaṃ ghaṭo hi nābhāti sā sphuraty eva tu sphuṭam 166: ghaṭavyāvṛttasaṃvittir atha na sphuratīti cet 167: tadvyāvṛttipadenāpi kiṃ saivoktāthavetarat 168: saiva cedbhāsate 'nyac cen na brūmas tasya bhāsanam 169: kiṃcāsyāḥ svaprakāśāyā nīrūpāyā na hi svataḥ 170: ṛte viṣayanānātvān nānātvāvagrahabhramaḥ 171: na vastu vastudharmo vā na pratyakṣo na laiṅgikaḥ 172: ghaṭādivedyabhedo 'pi kevalaṃ bhramalakṣaṇaḥ 173: yadā tadā tadāyatto dhībhedāvagrahodayaḥ 174: kutaḥ kutastarāṃ tasya paramārthatvasambhavaḥ 175: kiṃca svayamprakāśasya svato vā parato 'pi vā 176: prāgabhāvādisiddhiḥ syāt svatas tāvan na yujyate 177: svasmin sati viruddhatvād abhāvasyānavasthiteḥ 178: svanimittaprakāśasya svasyābhāve 'py asambhavāt 179: ananyagocaratvena cito na parato 'pi ca 180: kiṃca vedyasya bhedāder na ciddharmatvasambhavaḥ 181: rūpādivad ataḥ saṃvid advitiyā svayamprabhā 182: atas tadbhedam āśritya yad vikalpādijalpitam 183: tad avidyāvilāso 'yam iti brahmavido viduḥ 184: hanta brahmopadeśo 'yaṃ śraddadhāneṣu śobhate 185: vayam aśraddadhānāḥ smo ye yuktiṃ prārthayāmahe 186: pratipramātṛviṣayaṃ parasparavilakṣaṇāḥ 187: aparokṣaṃ prakāśante sukhaduḥkhādivad dhiyaḥ 188: sambandhivyaṅgyabhedasya saṃyogecchādikasya naḥ 189: na hi bhedaḥ svato nāsti nāpratyakṣaś ca saṃmataḥ 190: yadi sarvagatā nityā saṃvid evābhyupeyate 191: tataḥ sarvaṃ sadā bhāyān na vā kiṃcit kadācana 192: tadānīṃ na hi vedyasya sannidhītarakāritā 193: vyavasthā ghaṭate vitter vyomavadvaibhavāśrayāt 194: nāpi kāraṇabhedena nityāyās tadabhāvataḥ 195: na ca svarūpanānātvāt tadekatvaparigrahāt 196: tataś ca badhirāndhādeḥ śabdādigrahaṇaṃ bhavet 197: guruśiṣyādibhedaś ca nirnimittaḥ prasajyate 198: nanu naḥ saṃvido bhinnaṃ sarvaṃ nāma na kiṃcana 199: ataḥ sarvaṃ sadā bhāyād ity akāṇḍe 'nuyujyate 200: idam ākhyāhi bhoḥ kiṃ nu nīlādir na prakāśate 201: prakāśamāno nīlādiḥ saṃvido vā na bhidyate 202: ādau pratītisubhago nirvāho lokavedayoḥ 203: yataḥ padapadārthādi na kiṃcid avabhāsate 204: dvitīye saṃvido 'dvaitaṃ vyāhanyeta samīhitam 205: yady ayaṃ vividhākāraprapañcaḥ saṃvidātmakaḥ 206: sāpi saṃvit tadātmeti yato nānā prasajyate 207: na cāvidyāvilāsatvād bhedābhedānirūpaṇā 208: sā hi nyāyānalaspṛṣṭā jāṭuṣābharaṇāyate 209: tathā hi yady avidyeyaṃ vidyābhāvātmikeṣyate 210: nirupākhyasvabhāvatvāt sā na kiṃcin niyacchati 211: arthāntaram avidyā cet sādhvī bhedānirūpaṇā 212: arthānarthāntaratvādivikalpo 'syā na yujyate 213: vidyāto 'rthāntaraṃ cāsāv iti suvyāhṛtaṃ vacaḥ 214: athārthāntarabhāvo 'pi tasyās te bhrāntikalpitaḥ 215: hantaivaṃ saty avidyaiva vidyā syāt paramārthataḥ 216: kiṃca śuddhājaḍā saṃvid avidyeyaṃ tu nedṛśī 217: tat kena hetunā seyam anyaiva na nirūpyate 218: api ceyam avidyā te yadabhāvādirūpiṇī 219: sā vidyā kiṃ nu saṃvittir vedyaṃ vā veditāthavā 220: vedyatve veditṛtve ca nāsyās tābhyāṃ nivartanam 221: na hi jñānād ṛte 'jñānam anyatas te nivartate 222: saṃvid eveti cet tasyā nanu bhāvād asambhavaḥ 223: kiṃceyaṃ tadviruddhā vā na tasyāḥ kvāpi sambhavaḥ 224: yato 'khilaṃ jagad vyāptaṃ vidyayaivādvitīyayā 225: abhāvo 'nyo viruddho vā saṃvido 'pi yadīṣyate 226: tadānīṃ saṃvidadvaitapratijñāṃ dūratas tyaja 227: kiṃcāsau kasya jīvasya ko jīvo yasya seti cet 228: nanv evam asamādhānam anyonyāśrayaṇaṃ bhavet 229: narte jīvād avidyā syān na ca jīvas tayā vinā 230: na bījāṅkuratulyatvaṃ jīvotpatter ayogataḥ 231: brahmaṇaś cen na sarvajñaṃ kathaṃ tad bambhramīti te 232: avidyākṛtadehātmapratyayādhīnatā na te 233: brahmasarvajñabhāvasya tatsvābhāvikatāśruteḥ 234: bhedāvabhāsagarbhatvād atha sarvajñatā mṛṣā 235: tata evāmṛṣā kasmān na syāc chabdāntarādivat 236: yathā śabdāntarābhyāsasaṅkhyādyāḥ śāstrabhedakāḥ 237: bhedāvabhāsagarbhāś ca yathārthās tādṛśī na kim 238: sarvajñe nityamukte 'pi yady ajñānasya sambhavaḥ 239: tejasīva tamas tasmān na nivarteta kenacit 240: sarvajñatvādivacanaprāmāṇyaṃ vyāvahārikam 241: tāttvikaṃ tu pramāṇatvam advaitavacasām iti 242: niyāmakaṃ na paśyāmo nirbandhāt tāvakād ṛte 243: āśrayapratiyogitve parasparavirodhinī 244: kathaṃ vaikarasaṃ brahma sad iti pratipadyate 245: pratyaktvenāśrayo (em.; pratyaktatvenāśrayo Ed \unmetrical) brahmarūpeṇa pratiyogi cet 246: rūpabhedaḥ kutastyo 'yaṃ yady avidyāprasādajaḥ 247: nanu sāpi tadāyattety anyonyāśrayaṇaṃ punaḥ 248: avastutvād avidyāyāḥ (naitat taddūṣaṇaṃ yadi) 249: vastuno dūṣaṇatvena tvayā kvedaṃ nirīkṣitam 250: (svasādhyasya puraḥ)kārād doṣo 'nyonyasamāśrayaḥ 251: na vastutvād avastutvād ity ato nedam uttaram 252: kiṃca vidyā na ced (vastu vyavahāraḥ kutas tv ayam) 253: (na caiṣa vyoma)puṣpādivyavahāravad iṣyate 254: nāpy avastv iti co(ktis te vastutāṃ tatra sādhayet) 255: (niṣidhyate) samastena nañā vastv iti cet (na tat) 256: samastena nañā vastu prathamaṃ yan niṣidhyate 257: pratiprasūtaṃ vyastena punas tad iti vastutā 258: ato na vastu nā(vastu yāvidyā tadbale sati) 259: (bhedo) na kaś cakāstiti vivakṣīr mā sma jātucit 260: kiṃca prapañcanirvāhajananī yeyam āśritā 261: avidyā sā kim ekaiva naikā vā tad idaṃ vada 262: tadāśrayaś ca saṃsārī tathaiko naika eva vā 263: sā ced ekā tataḥ saikā śukasya brahmavidyayā 264: pūrvam eva nirasteti vyarthas te muktaye śramaḥ 265: syān mataṃ naiva te santi vāmadevaśukādayaḥ 266: yadvidyayā nirastatvān nādyāvidyeti codyate 267: muktāmuktādibhedo hi kalpito madavidyayā 268: dṛśyatvān māmakasvapnadṛśyabhedaprapañcavat 269: yat punar brahmavidyātas teṣāṃ muktir abhūd iti 270: vākyaṃ tat svāpnamuktyuktiyuktyā pratyūhyatām iti 271: nanv īdṛśānumānena svāvidyāparikalpitam 272: prapañcaṃ sādhayaty anyaḥ kathaṃ pratyucyate tvayā 273: tvadavidyānimittatve yo hetus te vivakṣitaḥ 274: sa eva hetus tasyāpi bhavet sarvajñasiddhivat 275: ity anyonyaviruddhoktivyāhate bhavatāṃ mate 276: mukham astīti yatkiṃcit pralapann iva lakṣyase 277: yathā ca svāpnamuktyuktisadṛśī tadvimuktigīḥ 278: tathaiva bhavato 'pīti vyartho mokṣāya te śramaḥ 279: yathā teṣām abhūtaiva purastād ātmavidyayā 280: muktir bhūtocyate tadvat parastād ātmavidyayā 281: abhāviny eva sā mithyā bhāvinīty apadiśyatām 282: santi ca svapnadṛṣṭāni dṛṣṭāntavacanāni te 283: nanu nedaṃ aniṣṭaṃ me yan muktir na bhaviṣyati 284: ātmano nityamuktatvān nityasiddhaiva sā yataḥ 285: tad idaṃ śāntikarmādau vetālāvāhanaṃ bhavet 286: yenaivaṃ sutarāṃ vyartho brahmavidyārjanaśramaḥ 287: avidyāpratibaddhatvād atha sā nityasaty api 288: asatīveti tadvyaktir vidyāphalam upeyate 289: hastastham eva hemādi vismṛtaṃ mṛgyate yathā 290: yathā tad eva hastastham avagamyopaśāmyate 291: tathaiva nityamuktātmasvarūpānavabodhataḥ 292: saṃsāriṇas tathābhāvo vyajyate brahmavidyayā 293: hanta keyam abhivyaktir yā vidyāphalam iṣyate 294: svaprakāśasya ciddhātor yā svarūpapade sthitā 295: saṃvit kiṃ saiva kiṃvāhaṃ brahmāsmītiti kidṛśī 296: yadi svarūpasaṃvit sā nityaiveti na tatphalam 297: atha brahmāham asmīti saṃvittir vyaktir iṣyate 298: nanu te brahmavidyā sā saiva tasyāḥ phalaṃ kathaṃ 299: kiṃca sā tat tvam asyādivākyajanyā bhavanmate 300: utpattimaty anityeti muktasyāpi bhayaṃ bhavet 301: api ca vyavahārajñāḥ sati puṣkalakāraṇe 302: kāryaṃ na jāyate yena tam āhuḥ pratibandhakam 303: iha kiṃ tad yad utpattum upakrāntaṃ svahetutaḥ 304: avidyāpratibaddhatvād utpattiṃ na prapadyate 305: na muktir nityasiddhatvān na brahmāsmīti dhīr api 306: na hi brahmāham asmīti saṃvitpuṣkalakāraṇam 307: saṃsāriṇas tadāstīti kathaṃ sā pratibadhyate 308: yataḥ sā kāraṇābhāvād idānīṃ nopajāyate 309: na punaḥ pratibaddhatvād asthāne tena tadvacaḥ 310: kiṃcaiko jīva ity etad vastusthityā na yujyate 311: avidyātatsamāśleṣajīvatvādi mṛṣā hi te 312: prātibhāsikam ekatvaṃ pratibhāsaparāhatam 313: yato naḥ pratibhāsante saṃsarantaḥ sahasraśaḥ 314: āsaṃsārasamucchedaṃ vyavahārāś ca tatkṛtāḥ 315: abādhitāḥ pratīyante svapnavṛttavilakṣaṇāḥ 316: tena yauktikam ekatvam api yuktiparāhatam 317: pravṛttibhedānumitā viruddhamitivṛttayaḥ 318: tattatsvātmavad anye 'pi dehino 'śakyanihnavāḥ 319: yathānumeyād vahnyāder anumānā (?) vilakṣaṇāḥ 320: pratyakṣaṃ (?) te tathānyebhyo jīvebhyo na pṛthak katham 321: na cec ceṣṭāviśeṣeṇa paro boddhānumīyate 322: vyavahāro 'valupyeta sarvo laukikavaidikaḥ 323: na caupādhikabhedena meyamātṛvibhāgadhīḥ 324: svaśarīre 'pi tatprāpteḥ śiraḥpāṇyādibhedataḥ 325: yathā tatra śiraḥpāṇipādādau vedanodaye 326: anusandhānam ekatve tathā sarvatra te bhavet 327: prāyaṇān narakakleśāt prasūtivyasanād api 328: cirātivṛttāḥ prāgjanmabhogā na smṛtigocarāḥ 329: yugapaj jāyamāneṣu (sukhaduḥkhādiṣu sphuṭaḥ) 330: āśrayāsaṅkaras tatra katham aikārthyavibhramaḥ 331: na ca prātisvikāvidyākalpitasvasvadṛśyakaiḥ 332: jīvair anekair apy eṣā lokayātropapadyate 333: pravārtānabhijñās te svasvasvapnaikadarśinaḥ 334: kathaṃ pravartayeyus tāṃ saṅgādyekanibandhanām .................................................................... 335: kiṃca svayamprakāśatvavibhutvaikatvanityatāḥ 336: tvadabhyupetā bādheran saṃvidas te 'dvitīyatām 337: saṃvid eva na te dharmāḥ siddhāyām api saṃvidi 338: vivādadarśanāt teṣu tadrūpāṇāṃ ca bhedataḥ 339: na ca te bhrāntisiddhās te yenādvaitāvirodhinaḥ 340: tattvāvedakavedāntavākyasiddhā hi te guṇāḥ 341: ānandasvaprakāśatvanityatvamahimādy atha 342: brahmasvarūpam eveṣṭaṃ tatrāpidaṃ vivicyatām 343: brahmeti yāvan nirdiṣṭaṃ tanmātraṃ kiṃ sukhādayaḥ 344: athavā tasya te yad vā ta eva brahmasaṃjñinaḥ 345: ādye tattatpadāmnānavaiyarthyaṃ vedalokayoḥ 346: pūrvoktanītyā bhedaś ca jagajjanmādikāraṇam 347: abhyupetyaiva hi brahma vivādās teṣu vādinām 348: dvitīye saiva tair eva brahmaṇaḥ sadvitīyatā 349: tṛtīye brahma bhidyeta tanmātratvāt pade pade 350: tatsamūho 'thavā brahma taruvṛndavanādivat 351: prakarṣaś caprakāśaśca bhinnāv evārkavartinau 352: tena na kvāpi vākyārtho avibhāgo 'sti nidarśanam 353: jāḍyaduḥkhādyapohena yady ekatraiva vartitā 354: jñānānandādiśabdānāṃ na sataḥ sadvitīyatā 355: apohāḥ kiṃ na santy eva santo vā nobhaye 'pi vā 356: sattve sat sadvitīyaṃ syāj jaḍādyātmakatetare 357: sadasadvyatirekoktiḥ pūrvam eva parākṛtā 358: tathātve ca ghaṭādibhyo brahmāpi na viśiṣyate 359: kiṃ cāpohyajaḍatvādiviruddhārthāsamarpaṇe 360: naiva tat tad apohyeta tadekārthaiḥ padair iva 361: pratiyogini dṛśye tu yā bhāvāntaramātradhīḥ 362: saivābhāva itīhāpi sadbhis te sadvitīyatā .................................................................... 363: bhūtabhautikabhedānāṃ sadasadvyatirekitā 364: kuto 'vasīyate kiṃ nu pratyakṣāder utāgamāt 365: pratyakṣādīni mānāni svaṃ svam arthaṃ yathāyatham 366: vyavacchindanti jāyanta iti yāvat svasākṣikam 367: yathāgrataḥ sthite nīle nīlimānyakathā na dhīḥ 368: ekākārā na hi tathā sphaṭike dhavale matiḥ 369: kṣīre madhuradhīr yādṛṅ naiva nimbakaṣāyadhīḥ 370: vyavahārāś ca niyatāḥ sarve laukikavaidikāḥ 371: satyaṃ pratītir asty asyā mūlaṃ nāstīti cen na tat 372: sā ced asti tayā mūlaṃ kalpyatāṃ kāryabhūtayā 373: kḷptaṃ cendriyaliṅgādi tadbhāvānuvidhānataḥ 374: yaugapadyakramāyogād vyavacchedavidhānayoḥ 375: aikyāyogāc ca bhedo na pratyakṣa iti yo bhramaḥ 376: bhedetaretarābhāvavivekāgrahaṇena saḥ 377: svarūpam eva bhāvānāṃ pratyakṣeṇa parisphurat 378: bhedavyāhārahetuḥ syāt pratiyogivyapekṣayā 379: yathā tanmātradhīr nānā nāstivyāhārasādhanī 380: hrasvadīrghatvabhedā vā yathaikatra ṣaḍaṅgule 381: evaṃ vyavasthitānekaprakārākāravattayā 382: pratyakṣasya prapañcasya tadbhāvo 'śakyanihnavaḥ 383: āgamaḥ kāryaniṣṭhatvād īdṛśe 'rthe na tu pramā 384: prāmāṇye 'py anvayāyogyapadārthatvān nan bodhakaḥ 385: nāsat pratīter bādhāc ca na sad ity api yan na tat 386: pratīter eva sat kiṃ na bādhān nāsat kuto jagat 387: tasmād avidyayaiveyam avidyā bhavatāśritā 388: kiṃca bhedaprapañcasya dharmo mithyātvalakṣaṇaḥ 389: mithyā vā paramārtho vā nādyaḥ kalpo 'yam añjasā 390: tanmithyātve prapañcasya satyatvaṃ dūrapahnavam (durapahnavam?) 391: pāramārthye 'pi tenaiva tavādvaitaṃ vihanyate 392: sarvāny eva pramāṇāni svaṃ svam arthaṃ yathoditam 393: asato 'rthāntarebhyaś ca vyavacchindanti bhānti naḥ 394: tathā hīha ghaṭo 'stīti yeyaṃ dhīr upajāyate 395: sā tadā tasya nābhāvaṃ paṭatvaṃ vānumanyate 396: nanv astīti yad uktaṃ kiṃ tanmātraṃ ghaṭa ity api 397: arthāntaraṃ vā tanmātre sadadvaitaṃ prasajyate 398: arthāntaratve siddhaṃ tat sadasadbhyāṃ vilakṣaṇam 399: yady evam asti brahmeti brahmaupaniṣadaṃ matam 400: ghaṭavatsadasattvābhyām anirvācyaṃ tavāpatet 401: ānandasatyajñānādinirdeśair eva vaidikaiḥ 402: brahmaṇo 'py atathābhāvas tvayaivaivaṃ samarthitaḥ 403: sadasadvyatirekoktiḥ prapañcasya ca hīyate 404: yad yathā kiṃ cid ucyeta tat sarvasya tathā bhavet 405: tasmād astīti saṃvittir jāyamānā ghaṭādiṣu 406: tattatpadārthasaṃsthānapāramārthyāvabodhinī 407: sajātiyavijātīyavyavacchedanibandhanaiḥ 408: svaiḥ svair vyavasthitai rūpaiḥ padārthānāṃ tu yā sthitiḥ 409: sā sattā na svatantrānyā tatrādvaitakathā katham .................................................................... 410: na ca nānāvidhākārapratītiḥ śakyanihnavā 411: na vedyaṃ vittidharmaḥ syād iti yat prāgudīritam 412: tenāpi sādhitaṃ kiṃcit saṃvido 'sti na vā tvayā 413: asti cet pakṣabādhaḥ syān na cet te viphalaḥ śramaḥ 414: ataḥ svarasavispaṣṭadṛṣṭabhedās tu saṃvidaḥ 415: yathāvat sthāyibhir bāhyair naikyaṃ yāti ghaṭādibhiḥ 416: sahopalambhaniyamān nānyo 'rthaḥ saṃvido bhavet 417: yad etad aparādhīnasvaprakāśaṃ tad eva hi 418: svayamprakāśatāśabdam iti vṛddhāḥ pracakṣate 419: yasminn abhāsamāne hi yo nāmārtho na bhāsate 420: nāsāv arthāntaras tasmān mithyendur iva candrataḥ 421: abhāsamāne vijñāne na cātmārthāvabhāsanam 422: iti saṃvidvivartatvaṃ prapañcaḥ sphuṭam añcati 423: (manda) maivaṃ paribhava (?) pratyakṣeṇa balīyasā 424: saṃrakṣyamānabhedās te nānumānānuvartinaḥ 425: tathā hīdam ahaṃ vedmīty anyonyānātmanā sphuṭam 426: trayaṃ sākṣāc cakāstīti sarveṣām ātmasākṣikam 427: pratyakṣapratipakṣaṃ ca nānumānaṃ pravartate 428: na hi vahner anuṣṇatvaṃ dravyatvād anumīyate 429: kiṃ ca hetur viruddho 'yaṃ sahabhāvo dvayor yataḥ 430: tavāpi na hi saṃvittiḥ svātmanā saha bhāsate 431: sahopalambhaniyamo na khalv ekaikasaṃvidā 432: na ced asti sasāmānyaṃ sarvaṃ saṃvedanāspadam 433: nīlādyupaplavāpetasvacchacinmātrasantatiḥ 434: svāpādau bhāsate naivam arthaḥ saṃvedanāt pṛthak 435: tena saṃvedanaṃ satyaṃ saṃvedyo 'rthas tv asann iti 436: tad etad aparāmṛṣṭasvavāgbādhasya jalpitam 437: sahopalambhaniyamo yenaivaṃ sati hīyate 438: yasmād ṛte yadābhāti bhāti tasmād ṛte 'pi tat 439: ghaṭād ṛte 'pi nirbhātaḥ paṭād iva ghaṭaḥ svayam ....................................................................