: %Navasāhasāṅkacarita of Padmagupta (alias Parimala) %ed: Vāmanaśāstrī Islāmpurakara %Typed by Somadeva Vasudeva 2001 prathamas+ sargas+ 1. avyāt sas+ vas+ yasya+ nisarga+vakras+ spṛśati+ adhijya+smara+cāpa+līlām jaṭā+pinaddha+uraga+rāja+ratna++ marīci+līḍha+ubhaya+koṭis+ indus+ 2. jaṭā+ahi+ratna+dyuti+pāṭalas+ avyāt sas+ vas+ śaśī śaṅkara+mauli+ratnam śrutau+ aśoka+aṅkura+kautukena yam+ kartum+ icchati+ acala+indra+kanyā 3. kumbha+sthalī rakṣatu vas+ vikīrṇa++ sindūra+reṇus+ dvirada+ānanasya praśāntaye vighna+tamas+chaṭānām+ niṣṭhyūta+bāla+ātapa+pallavā+ iva 4. cakṣus+ tat+ unmeṣi sadā mukhe vas+ sārasvataṃ śāśvatam+ āvis+ astu paśyanti yena+avahitās+ kavi+indrās+ triviṣṭapa+abhyantara+varti vastu prācīnakavivarṇanam 5. tattva+spṛśas+ te kavayas+ purāṇās+ śrī+Bhartṛmeṇṭha+pramukhās+ jayanti / nistṛṃśa+dhārā+sadṛśena yeṣāṃ vaidarbha+mārgeṇa giras+ pravṛttās+ // 6. pūrṇa+indu+bimbāt+ api sundarāṇi teṣām adūre puratas+ yaśāṃsi ye Bhartṛmeṇṭha+ādi+kavi+indra+sūkti++ vyakta+upadiṣṭena pathā prayānti // 7. Sarasvatī+kalpalatā+eka+kandaṃ vandāmahe Vākpatirāja+devam / yasya prasādāt+ vayam api+ ananya++ kavi+indra+cīrṇe pathi sañcarāmas+ // 8. divaṃ yiyāsus+ mama vāci mudrām adatta yāṃ Vākpatirāja+devas+ / tasya+ anujanmā kavi+bāndhavasya bhinatti tāṃ saṃprati Sindhurājas+ // kaveḥ śālīnatādi 9. na+ ete kavi+indrās+ kati kāvya+bandhe tat+ eṣa rājñā kim ahaṃ niyuktas+ / kiṃ vāluka+apavartake dharā+ iyam āropyate satsu kula+acaleṣu // 10. aho mahat+sāhasam etad eva yad varṇaṇīyas+ nava+sāhasa+aṅkaḥ / dūre pariccheda+kathā hi satyam etat+guṇānām udadher apāṃ ca // 11. bhaktyā+ athavā+ asya+ eva mama prabandhe sūkṣmaḥ+ ayam unmīlati śakti+leśas+ / ullaṅghitas+ yat kapinā payodhis+ sevā+anubhavas+ sa raghu+udvahasya // 12. sa+matsare cetasi durjanānāṃ na jātu+cit sūkti+guṇas+ guṇāya / nisarga+kṛṣṇa+indra+vadhū+kapole nirarthakas+ kuṅkuma+pattra+bhaṅgas+ // 13. kim anyat+ asyās+ caritais+ nṛpasya muktāvadātais+ kṛta+maṇḍanāyās+ / madīya+sūktes+ mukulībhavantu svabhāva+śuddhāni satāṃ manāṃsi // 14. namas+ astu sāhitya+rasāya tasmai \testim{\ident Subhāṣitāvalī 168: namo namaḥ kāvyarasāya} niṣiktam antas+ pṛṣatā+ api yasya / suvarṇatāṃ vaktram upaiti sadhos+ durvarṇatāṃ yāti ca durjanasya // 15. śrī+sāhasa+aṅka+ujjvala+kīrti+garbhās+ mama+ athavā kaṃ na haranti vācas+ / kasya+ atra lobhāya na śuktayas tās+ muktās+ hi yāsām udare sphuranti // pratijñā 16. etāni+ Avanti+īśvara+pārijāta+ jātāni tārā+pati+pāṇḍurāṇi / samprati+ ahaṃ paśyata! dig+vadhūnāṃ yaśas+prasūnāni+ avataṃsayāmi // atha ujjayinīvarṇanam 17. asti kṣitau+ Ujjayinī+ iti nāmnā purī vihāyasi+ Amarāvatī+ iva / babandha yasyāṃ padam Indra+kalpas+ śrī+Vikramādityas+ iti kṣiti+īśas+ // 18. ā+mañju+guñjat+kalahaṃsa+paṅkti++ vikasvara+ambhoja+rajas+piśaṅgā / ābhāti yasyās+ parikhā nitambe sa+śabda+jambū+nada+mekhalā+ iva 19. prākāra+vapra+cchalatas+ śarīram āvartya līlā+śayanaṃ Murāres+ yatra+ antara+sthāyi+nidhāna+rakṣāṃ vidhātum unmagnas+ iva+ uraga+indras+ // 20. pade pade sāndra+sudhā+ujjvalāni gṛhāṇi yā nāka+sadāṃ bibharti abhyudgatāni+iva phaṇi+indra+lokam āpūrya tat+bhūmi+bhṛtāṃ yaśāṃsi 21. hima+cchaṭā+hāribhis+ aṃśu+jālais+ prālambi+muktāphala+jālakāni vilāsinī+vibhrama+mandirāṇi yasyāṃ hasanti+ iva parasparasya 22. gṛhāṇi yasyāṃ sa+vara+aṅganāni vara+aṅganās+ rūpa+puraskṛta+aṅgyaḥ rūpaṃ samunmīlita+sat+vilāsam astraṃ vilāsāḥ Kusumāyudhasya //\testim{\cit Kāvyaprakāśa 10.131a} 23. yatra+ ānanais+ eṇā+dṛśām abhikhyāṃ sita+aśma+vāta+āyana+paṅktis+ eti / ambhas+ruhais+ ujjvala+hema+k{\lrī}ptais+ ākāśa+gaṅgā+jala+veṇikā+ iva // 24. vidhūyamānāḥ pavanena yasyāṃ nīla+aśma+veśma+aruṇa+vaijayantyas+ bhinna+añjana+śyāma+ghana+udgatānāṃ taḍit+latānāṃ dyutim āvahanti 25. udeti kāntā+maṇi+mekhalānāṃ gṛhe gṛhe yatra muhur ninādaḥ/ āyāti yas+ anaṅga+jaya+dvipasya mada+avatāra+utsava+ḍiṇḍimatvam 26. mukha+indubhis+ paura+vilāsinīnāṃ kapola+kāntyā kṛta+saṃvibhāgas+ na yāti kārśyaṃ bahule+ api yatra vātāyana+āsanna+taras+ śaśa+aṅkaḥ 27. na pakṣa+pātena vadāmi satyam uṣassu yasyāṃ bhavana+aṅganebhyas+ sammarjanībhis+ paratas+ kriyante visūtrita+eka+āvali+mauktikāni // 28. yasyām asaṅkṣipta+dṛśāṃ stana+aṅke kastūrikā+pattra+latā cakāsti śara+āsana+ābhyāsa+vidhau samāpte muktā+ iva godhā makara+dhvajena 29. vilāsinī+sadma+lasat+patākā- paṭa+añcale kāñcana+kiṅkiṇīnām nirantarais+ yā raṇitais+ ajasram ājñām iva+ udghoṣayati smarasya 30. pratikṣaṇaṃ yā galita+aṃśukānām anaṅga+līlā+kalaha+utsaveṣu an+alpa+kṛṣṇa+āguru+dhūma+bhaṅgyā vāma+bhruvām arpayati+ iva vāsas+ 31. yatra+ aṣṭamī+candram upeyivāṃsam ālambya saudheṣu+ a+samagra+kāntim keśa+āhṛtais+ ketaka+garbha+barhais+ āpūrayanti+ ardham arāla+keśyas+ 32. līlā+kaṭa+akṣe madirā+īkṣaṇānāṃ sammohana+astra+sphuritaṃ niveśya Ratyā saha kṛīḍati Puṣpa+dhanvā yasyām Aśoka+druma+vīthikāsu 33. jāne jagan+mohana+kautukena vidhāya kūja+āmiṣam+ anya+puṣṭaiḥ ahas+niśaṃ cūta+vaneṣu yasyām adhīyate mānmatham astra+vedam 34. dik+cakra+saṃcāri+marīci+daṇḍa= cchalena cāmīkara+toraṇānām avaimi dik+pāla+purīs+ vijitya yā hema+vetra+grahaṇe niyuṅkte 35. ullāsiṣu svarṇa+gava+akṣa+paṅktes+ yā raśmi+daṇḍeṣu vighūrṇamānais+ / bhāti+ agra+vedi+sphaṭika+aṃśu+jālais+ dodhūyamāna+ujjvala+cāmarā+ iva 36. yasyāṃ gṛha+prāṅgana+padma+rāga++ raśmi+cchaṭā+pāṭalam antarikṣam āliṅgitaṃ kiṃśuka+śoṇa+bhāsā sandhyā+ātapena+ iva sadā vibhāti 37. avāpya yasyāṃ gṛha+dīrghika+accha++ vaiḍūrya+sopāna+mayūkha+sakhyam hārīta+śaṅkāṃ kalahaṃsa+śāvā vāma+bhruvāṃ pratyaham arpayanti 38. nikāmam acchaiḥ pramadā+kapolais+ yatra+ indu+bimba+ākṛtibhis+ kriyante sva+vaktra+saundarya+vilokaneṣu vilāsino darpaṇa+nirvyapekṣās+ 39. parāṅmukhīnām api ratna+bhittau prasādavat tat+vadanaṃ vilokya yasyāṃ yuvānas+ hariṇa+īkṣaṇānām alīka+kopaṃ sahasā vidanti 40. kurvanti yasyāṃ kusuma+iṣu+keli++ śrama+unmiṣat+sveda+lavās+ taruṇyas+ kapola+kāla+āguru+pattra+vallī++ kalmāṣam ambhas+ gṛha+dīrghikāsu // 41. yasyāṃ samunmīlati sundarīṇāṃ sā kā+ api saubhāgya+viśeṣa+lakṣmīs+ vilāsa+muktā+guṇa+vad yat+ āsāṃ sadā priyas+ tiṣṭhati kaṇṭha+lagnas+ 42. avaimi gītena hṛte kuraṅge purandhribhis+ saudha+tala+sthitābhis+ śyāmāsu yasyāṃ labhate tat+accha= kapola+bimba+anukṛtiṃ mṛgāṅkas+ 43. durgā+ iti sarvatra gatā prasiddhiṃ naga+indra+kanyā+ iva sa+nīla+kaṇṭhā / yā lagna+kāñcī+viṣayeṇa kāntiṃ siṃhāsanena+ atitarāṃ bibharti // 44. vṛntāt+ apāstais+ marutā vikīrṇais+ sugandhibhis+ tīra+taru+prasūnais+ / Śiprā+sarit+ kūla+tamāla+nīlā vibhāti yasyās+ kabarī+latā+ iva // 45. dhūmena yā na+eka+mukha+ugatena saṃveṣṭyamāṇā paritas+ cakāsti mat+ātta+ratnā+ iti sa+matsareṇa kṛta+uparodhā+ iva mahā+arṇaveṇa 46. vilaṅghayanti śruti+vartma yasyāṃ līlāvatīnāṃ nayana+utpalāni bibharti yasyām api vakrimāṇam eko Mahā+kāla+jaṭā+ardha+candraḥ 47. dhvaja+agra+lagnena vilambatā kham aneka+ratna+aṃśu+kadambakena yasyāṃ sa Caṇḍī+pati+maṇḍapas+ api bibharti māyūram iva+ ātapattram 48. purā kila Brahma+kamaṇḍalos+ yat āpūritaṃ puṇyatamābhis+ adbhis+ dhatte+ atra yā tat Tripura+antakasya taḍāgam ādarśam iva+ aṅkadeśe 49. yasyām aneka+amara+veśma+rājis+ maṇi+dhvaja+agra+ucchalitais+ mayūkhais+ likhati+ amartya+pramadā+kuceṣu vicitra+varṇās+ iva patra+lekhās+ 50. yasyāṃ visūtra+ujjhita+mekhalāni tathā śuka+āvartita+sītkṛtāni śaṃsanti saṃketam uṣassu yūnāṃ Śiprā+taṭa+udyāna+latā+gṛhāṇi 51. manoharais+ kāmi+janasya yasyāṃ nīrandhra+niryat+mṛga+nābhi+gandhais+ sa+candanais+ kāñcana+keli+śailais+ kucais+ iva+ udyāna+bhuvas+ vibhānti 52. gatāsu tīraṃ timi+ghaṭṭanena sa+saṃbhramaṃ paura+vilāsinīṣu yatra+ ullasat+phena+tati+cchalena mukta+ardrahāsā+ iva vibhāti Śiprā 53. saṃsargam āsādya vilāsinīnāṃ vilāsa+veśma+āguru+dhūpa+dhūmais+ baddha+āspadās+ saudha+śikhāsu yasyāṃ sugandhi toyaṃ jaladās+ vamanti 54. sat+puṣkara+uddyoti+taraṅga+śobhi- ni+ amandam ārabdha+mṛdaṅga+vādye udyāna+vāpī+payasi+ iva yasyām eṇī+dṛśas+ lāsya+gṛhe ramante 55. māṇikya+vātāyana+kānti+jāla++ vilupta+rathyā+timira+utkarāsu śyāmāsu yasyāṃ pramadāḥ kathaṃ cit saṅketam utkampi+kucās+ prayānti 56. nava+ambu+vāha+pratibimbavatyāṃ yatra+ ucca+harmya+aruṇa+ratna+bhūmau vyaktiṃ labhante sura+sundarīṇāṃ sa+alaktakās+ prāvṛṣi pāda+mudrās+ 57. kṛta+avadhāna+atiśayena manye yā vedhasā madhyama+loka+ratnam sva+śilpa+vijñāna+para+prakarṣa++ prakāśanāya+ atra vinirmitā+ iva atha nāyaka+varṇanam 58. rājā+ asti tasyāṃ sa kula+acala+indra+ nikuñja+viśrānta+yaśas+taraṅgas+ bhāsvān grahāṇām iva bhūpatīnām avāpta+saṃkhyas+ dhuri Sindhurājas+ 59. nirvyūḍha+nānā+adbhuta+sāhasaṃ ca raṇe vṛtaṃ ca svayam eva Lakṣmyā nāmnā yam eke Nava+sāhasa+aṅkaṃ Kumāra+nārāyaṇam āhus+ anye 60. sa+helam abhyuddharatā dharitrīṃ magnāṃ dviṣat+vāri+nidhau+ agādhe yena+ atra nītā pṛthu+vikrameṇa vyaktiṃ jagati+ Ādi+varāha+līlā 61. uddāma+dugdha+abdhi+taraṅga+hāse yasya+ ari+kāntā+kuca+maṇḍalāni hārās+ patat+sa+añjana+bāṣpa+paṅka++ kalaṅka+bhītyā+ iva parityajanti 62. sadyas+ kara+sparśam avāpya citraṃ\testim{\cit Kāvyaprakāśā 000} raṇe raṇe yasya kṛpāṇa+lekhā tamāla+nīlā śarat+indu+pāṇḍu yaśas+ triloka+ābharaṇaṃ prasūte 63. parāṅmukhena+ api sadā parasve patyā bhuvas+ sāgara+mekhalāyās+ aho yaśas+ pūrva+mahī+patīnām an+āvilaṃ yena balāt+ viluptam 64. cittaṃ prasādas+ ca manasvitā ca bhujaṃ pratāpas+ ca vasundharā ca adhyāsate yasya mukha+aravindaṃ dve eva satyaṃ ca Sarasvatī ca 65. yasya+ apsarobhis+ parigīyamānam ākarṇya bāhvos+ vijaya+prapañcam Śacī+kuca+sparśam iva+ āpya dhatte roma+udgama+adhyāsitam aṅgam Indras+ 66. prasādhitā yena ca bālye+ eva caturbhis+ utsāhavatā catasras+ śrutena buddhis+ prabhutā nayena tyāgena lakṣmīs+ vasudhā balena 67. raṇe raṇe mukta+kṛpas+ kṛpāṇaṃ yas+ śāta+dhāraṃ kṛtavān kṛta+astraḥ aneka+rājanya+ghaṭā+kirīṭa++ māṇikya+śāṇa+upala+paṭṭikāsu 68. bhareṇa bhūmes+ sphuṭam+ ā namantyās+ pāṃsu+cchaṭās+ śeṣa+phaṇā+maṇīnām nyamīlayan+ yat+vijaya+prayāṇe nāga+aṅganānāṃ nayana+utpalāni 69. anyonya+saṃśleṣa+viśīrṇa+hāra++ cyutena sevā+avasare nṛpāṇām kīrṇāsu muktā+nikareṇa yasya kakṣyāsu vāra+pramadās+ skhalanti 70. ākṣipya hārān nija+vikrama+agni++ sphuliṅga+śaṅkām anusandadhanti yena+ ari+kāntā+kuca+maṇḍaleṣu guñjā+phalāni+ ābharaṇīkṛtāni 71. kṛpāṇa+pātais+ dalatām arāti++ kari+indra+kumbha+sthala+mauktikānām dhūli+cchaṭās+ māṃsalayanti yasya samudgatāni+ āji+mukhe yaśāṃsi 72. indu+dyutis+ kunda+sitān dadhānā guṇān anaṅga+utsava+vaijayantī yena dviṣāṃ dūram anāyi kaṇṭhāt+ eka+āvalī vāma+vilocanā ca 73. yasmin+ vahati+ ambudhi+nemim urvīm maurvī+kiṇa+śyāmala+dīrgha+doṣṇi vibhāvyate paura+vara+aṅganānām madhyaṃ paraṃ dhāma daridratāyāḥ 74. ākrānta+dik+maṇḍala+kuntala+indra++ sāndra+andha+kāra+antaritaṃ raṇe yaḥ sva+rājyam astra+aruṇa+maṇḍala+agras+ gṛhītavān dīdhitimān iva+ ahas+ 75. ākampitānāṃ marutā+ iva yasya doṣṇā+ āji+bhūmau+ atidakṣiṇena ajāyata+ ari+pramadā+latānāṃ bāṣpa+uda+bindu+utkara+puṣpa+mokṣas+ 76. vipakṣa+hṛt+bhaṅga+kṛtā nitāntam bhrū+lekhayā+ ākuñcitayā+ ullasantyā na+ ākāra+mātreṇa parantapasya yasya+ anvakāri kriyayā+ api cāpam 77. dos+candana+anokaham āpya yasya samullasat+sāndra+yaśas+prasūnā gatā+ ativṛddhiṃ lavalī+latā+ iva nibaddha+mūlā Paramāra+lakṣmīs+ 78. kṛta+ānatibhyaḥ sahasā dadāti yaḥ sāmparāyeṣu+ abhayaṃ ripubhyaḥ yaśas+ ca gṛhṇāti tuṣāra+hāra++ mṛṇāla+karpūra+parāga+pāṇḍu 79. prakāśita+āśaṃ paritaḥ prajānāṃ yasya+ udayaṃ dhāma+nidhes+ vadanti mukta+añjana+dhvānta+parigrahāṇi netrāṇi śatru+pramadā+janasya 80. yasya prayāṇe pṛtanā+bhareṇa pariskhalat+sapta+samudra+mudrā paraspara+kṣoda+samākulāsu dolāyate bhūs+ phaṇa+bhṛt+phaṇāsu 81. vibhinna+mānaṃ kamala+īkṣaṇānāṃ vyakta+anubhāvaṃ bhuvana+traye+ api āhus+ janās+ dīrgha+guṇa+abhirāmaṃ yam eka+cāpaṃ kusuma+āyudhasya 82. asaṃśayaṃ prāk+ asṛjat+ vidhātā yam ekam eva tri+jagat+vadānyam kalpa+drumādīn atha tais+ tadīya++ nirmāṇa+śeṣais+ paramāṇu+leśais+ 83. akṛtrima+tyāga+samudgatāni vipakva+tālī+dala+pāṇḍurāṇi āśā+latānāṃ valayeṣu bhartus+ yaśāṃsi yasya stabakībhavanti 84. yatra pratāpa+ūrjita+rāja+cakra++ kirīṭa+ratna+dyuti+cumbita+aṅghrau yathā+arthatāṃ yāti Yayāti+Pāṇḍu++ Dilīpa+tulya+ojasi rāja+śabdas+ 85. ucchindatas+ kṣmā+sarasīṃ vigāhya dharma+kriyā+paṅkajinī+vanāni svaira+pracāras+ kali+kuñjarasya yena+ aṅkuśena+ iva balāt+ niruddhas+ 86. ciraṃ vibhinnās+ kumuda+indu+kunda++ bhāsas+ samagrās+ api yatra te te anyonyam ekatra nivāsa+saukhya++ kutūhalena+ iva guṇās+ ghaṭante 87. kāntyā+ anuliptāni vilocanānām ā pāṭalānām atirodanena sa+kuṅkumāni+ iva punas+ bhavanti yasya+ ari+nārī+kuca+maṇḍalāni 88. śriyi pratāpe yaśasi kṣamāyāṃ tyāge vilāse vinaye mahimni kim anyat+ ārohati yasya sāmyaṃ na Ranti+devas+ na Pṛthus+ na Pārthas+ saciva+varṇanam 89. sāmrājya+bhāra+udvahana+pragalbhas+ Yaśobhaṭa+ākhyas+ sacivas+ asti yasya sva+sūkti+caryāsu+ apareṇa nāmnā Ramāṅgadaṃ yaṃ kavayas+ vadanti kula+rāja+dhānī+varṇanam 90. vijitya Laṅkām api vartate yā yasyās+ ca na+ āyāti+ Alakā+ api sāmyam jetus+ purī sā+ api+ aparā+ asti tasya Dhārā+ iti nāmnā kula+rāja+dhānī 91. tasyāṃ sa sāhasa+jita+avani+pāla+mauli++ ratna+aṃśu+pallavita+kāñcana+pāda+pīṭhas+ devas+ kṣamā+valayam etad udañcita+eka++ līlā+ātapatra+sulabha+ābharaṇaṃ bhunakti iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye nagarī+nara+indra+varṇanas+ nāma prathamas+ sargas+ dvitīyas+ sargas+ 1. kadā cit+ locana+atithyam āptena+ ālekhya+veśmani sa mṛgavya+avinodena paspṛśe pārthivas+ bhṛśam 2. udagra+turaga+ārūḍhas+ sa samaṃ rāja+sūnubhis+ gires+ agacchat+ vipinam Vindhyasya+ avandhya+śasanas+ 3. hāreṇa+ amalaka+sthūla++ muktena+ amukta+kuntalas+ phaṇi+indra+baddha+jūṭasya śriyam āpa sa Dhūrjaṭes+ 4. devas+ sa vāra+bāṇena nalinī+patra+bandhunā śyāma+jīmūta+sannaddhas+ kāñcana+adris+ iva+ ābabhau 5. tasya+ upari vibhos+ nīlam ātapatraṃ vyarājata vāridhes+ iva pīta+ambhas++ śyāmalaṃ megha+maṇḍalam 6. vyādhūti+mukta+marutā vyarucat+ cāmareṇa saḥ bandi+gṛhāt+ niḥśvasatā yaśasā+ iva+ ādi+bhū+bhujām 7. vyadhāt+ iva+ udgatais+ dūraṃ cūḍā+ratna+raśmibhis+ niśākara+kuraṅgasya pāśam ākāśa+vartmani 8. tasya+ aṃsayos+ Nṛ+siṃhasya hāra+kānti+saṭā+bharas+ uvāha kaṇṭha+lagna+śrī++ vilāsa+hasita+śriyam 9. puras+ pade pade tasya nānā+ratna+aṅgada+tviṣas+ racayanti sma sañcāri cāpaṃ prācīna+barhiṣas+ 10. bhāti sma kaṇṭha+ābharaṇa++ padma+rāga+prabhā+vṛtas+ rājanya+asra+saras+snātas+ sa Bhārgavas+ iva+ aparas+ 11. ruruce sa puras+tvaṅgat++ sita+cchatra+paramparas+ velā+anila+samuddhūta++ pheṇas+ patis+ iva+ arṇasām 12. upāyanīkṛta+unnidra++ padma+kiñjalka+saurabhas+ tam asevata samrājaṃ Vindhya+dūtas+ iva+ anilas+ 13. tat+aśvīya+khura+utkhātais+ pāṃsu+kūṭais+ ajāyata punas+ prasabha+vardhiṣṇu++ Vindhya+śaṅkā+ākulaṃ jagat 14. sa+hema+śṛṅkhalās+ śvānas+ śvetās+ tasya+ agratas+ yayus+ vahantas+ sa+taḍit+dāma++ śāradā+ambu+dhara+śriyam 15. tatas+ turaga+heṣābhis+ patti+kolāhalena ca ajāyanta bhaya+udbhrānta+ śvāpadā Vindhya+bhūmayas+ 16. rabhasā+ ākṛṣṭa+kodaṇḍaṃ karṇapūrīkṛta+īkṣaṇās+ tam anaṅgam iva+ apaśyan vana+ante vana+devatās+ 17. mayi goptari coras+ ayam abalā+locana+śriyas+ iti+ iva mumuce tena kṛṣṇa+sāre śilī+mukhas+ 18. sa citra+varṇa+vicchitti++ hāriṇos+ avanī+patis+ Śrīharṣas+ iva saṃghaṭṭaṃ cakre bāṇa+mayūrayos+ 19. camarīṇāṃ śara+utkṛttais+ sa vāladhibhis+ ujjvalam paritas+ vyadhita+ araṇyaṃ sva+yaśas+stabakais+ iva 20. ā+hutas+ iva sāṭopaṃ lāṅgūla+sphoṭa+niḥsvanais+ abhyadhāvat+ abhivyāghrān+ āgratas+ kautukena sas+ 21. vidhitsus+ ātmanas+ śauryam asāmānyam iva+ ādadhe sa śarān puṇḍarīkeṣu puṇḍarīka+āyata+īkṣaṇas+ 22. tais+ tasya bāhu+vīryeṇa dṛṣṭena vrīḍitais+ iva tatyaje vikrama+spardhā puras+ paścāt tu jīvitam 23. kṣites+ eka+ātapatrāyās+ sa patis+ matsarāt+ iva udagra+puṇḍarīkatvaṃ na sehe Vindhya+bhū+bhṛtas+ 24. araṇya+mahiṣais+ dūraṃ tasmāt+ sāyaka+varṣiṇas+ apasasre vikīrṇa+aṃśos+ tamobhis+ iva bhāsvatas+ 25. mahā+mahiṣa+niṣpeṣa+kelis+ pāram agāt+ dvayos+ rājñas+ tasya+ aticaṇḍasya caṇḍikā+caraṇasya ca 26. śaradi+ iva prasarpantyāṃ tasya kodaṇḍa+ṭāṅkṛtau vinidra+jṛmbhita+haris+ Vindhya+udadhis+ ajāyata 27. aśeṣa+bhuvana+khyāta++ vikrame+ avyakta+vikramais+ darpāt+ mumucire tasmin tiryak+ kesaribhis+ dṛśas+ 28. sa teṣāṃ sahaja+udagra++ śaurya+sañcāra+vīthiṣu matta+ibha+mauktika+uttaṃsān+ na sehe nakha+śuktiṣu 29. yūthe mahā+varāhāṇāṃ gate tat+bāṇa+gocaram cirāt+ palvala+mustānāṃ santānas+ svastimān+ abhūt 30. sa+mada+kroḍa+daṃṣṭrābhis+ kṛttābhis+ kautukena sas+ sthalīs+ vyadhita Vindhyasya vikīrṇa+indu+kalās+ iva 31. a+sairibham a+sāraṅgam a+vārāham a+kesari kṣaṇāt+ vanam+ a+śārdūlam ātta+cāpas+ cakāra sas+ 32. {\lq}alaṃ prahṛtya bhū+pāla sattveṣu+ an+aparādhiṣu{\rq} iti+ iva sas+ khaga+ārāvais+ nyaṣedhi vana+rājibhis+ 33. asevanta samīrās+ tam+ an+asta+mṛgayā+śramam surata+śrānta+śabarī++ kabarī+mālya+cumbinas+ saciva+varṇanam 34. atha+ indra+cāpa+lalitaṃ sañcarantam itas tatas+ a+manda+mṛgayā+āsaṅgas+ sas+ kuraṅgam alokata 35. sas+ api taṃ valita+grīvas+ kṣaṇaṃ sthitvā dadarśa ca nirantara+latā+puñjaṃ Vindhya+kuñjaṃ viveśa ca 36. tatas+ turagam utsṛjya visṛjya+ anuplavān api tam anviyāya sāraṅgaṃ sāraṅga+āyata+locanas+ 37. devas+ Ramāṅgadena+ atha sas+ śriyā+ iva+ anvagamyata chāyā nivartate jātu na tu tasya+ eṣa bhū+pates+ 38. mṛga+anusārī vicarann ātta+cāpas+ vane vane līlāṃ kirāta+veṣasya sas+ prapede pinākinas+ 39. dūrāt+ eva sa tena+ atha śaravyatvam anīyata sva+nāma+dheyasya cihnasya hema+puṅkhasya patriṇas+ 40. śilā+bheda+kṣamena+ api kim api ślatha+muṣṭinā abhūt+ viddhas+ sas+ sāraṅgas+ tena tvaci ca marmaṇi 41. sas+ śara+āpāta+bhītena manasas+ api+ atiraṃhasā atidūraṃ kuraṅgeṇa ninye Rāmas+ iva+ aparas+ 42. tena Vindhya+aṭavī+madhye dhāvan nīrandhra+vīrudhi utpatann utpatann eva sa kevalam alakṣyata 43. dṛśās+ vana+sthalīs+ kurvan vikīrṇa+indīvarās+ iva javāt+ dūram atikrāntaṃ taṃ kṣitīśas+ tadā+ aikṣata 44. tatas+ tirohite tasminn a+samāpta+kutūhalas+ sva+bāṇas+ iva sa prāpa pṛthivīṃ durvilakṣatām 45. daśana+jyotsnayā kurvan latās+ stabakitās+ iva iti pārśva+gataṃ smitvā sas+ jagāda Ramāṅgadam Ramāṅgadāya mṛga+varṇanam 46. ayaṃ tulita+paulomī++ kānta+kāmuka+vigrahas+ mṛgas+ dṛk+gocaraṃ kac+cit+ gatas tava Ramāṅgada! 47. tat+vadhū+sva+kara+nyasta++ citra+patra+latā+aṅkitas+ asau vihāra+hariṇas+ kiṃ syāt+ anala+sārathes+ 48. api dṛṣṭā tvayā+ etasya kaṇṭhe kanaka+śṛṅkhalā? churitasya+ indra+cāpena meghasya+ iva taḍit+latā 49. mṛga+jātis+ a+pūrvā+ iyaṃ sarvathā vasudhā+tale sambhavati+ amara+adrau vā bhuvane vā phaṇā+bhṛtām 50. asya+ Ākhaṇḍala+kodaṇḍa++ kānti carma+ ati+pāvanam gaja+pṛṣṭhe nidhāsyāmi mahā+samara+parvasu 51. yat+ nimajjati mat+cetas+ kutūhala+rasa+ūrmiṣu mārgam anveṣṭum etasya tat+ ehi prayatāvahe 52. iti+ uktvā virate tasmin+ Paramāra+mahī+bhṛti ūce Ramāṅgadena+ evam avāpya+ avasaraṃ vacas+ Ramāṅgada+kṛtas+ mṛga+anusaraṇa+niṣedhas+ 53. krudhā+ iva+ adhijya+cāpena varṇa+saṅkara+darśinā tvayā+ eṣa citra+sāraṅgas+ deva dūram anudrutas 54. a+śūnyās+ sura+gandharva++ siddha+vidyādhara+uragais+ imās+ nava+nava+āścarya++ nidhayas+ Vindhya+bhūmayas+ 55. virama+ atyādaras+ kas+ ayaṃ kuraṅga+anveṣaṇe tava na dhāvanti+ artha+riktāsu kriyāsu tvādṛśāṃ dhiyas+ 56. mṛgayā+āsakta+cittasya tava+ atra vicariṣyatas+ pathi locanayos+ eṣa punas+ api+ āpatiṣyati 57. śaras+ saṃhriyatām eṣa dhanus+ api+ avatāryatām śeṣā ca svastimatī+ astu deva śvāpada+santatis+ 58. daśā dinasya tīvrā+ iyaṃ yat+ ayaṃ bhagavān ravis+ kṛṣṇasya+ urasi puṣṇāti nabhasas+ kaustubha+śriyam 59. nihateṣu tvayā deva sattveṣu vyathitās+ iva etās+ vahanti santāpam atīva+ araṇya+bhūmayas+ 60. amībhis+ bāla+vānīra++ viṭapeṣu+ a+gata+klamais+ kapiñjalais+ itas+ paśya sahasā+ eva nilīyate 61. arka+aṃśu+glapitais+ ebhis+ itas+ api+ ālikhitais+ iva rāja+jambū+nikuñjeṣu paśya puṃs+kokilais+ sthitam 62. āhlāda+hetus+ snigdhā+ iyam itas+ vanyena dantinā paśya nīpa+taros+ chāyā sa+vaśena niṣevyate 63. nava+ambu+dhara+nīlas+ ayaṃ dāva+dhūma+latā+udgamas+ nīla+kaṇṭhais+ itas+ tarṣāt+ sa+utkaṇṭhais+ avalokyate 64. anayā vidruma+stamba++ bhaṅga+piṅgalayā dṛśā itas+ palvala+paṅka+antas+ vyaktim abhyeti sairibhas+ 65. kaṭhora+ātapa+taptasya rājahaṃsasya samprati nara+indra nalinī+patram ātapatrībhavati+ adas+ 66. mukham aśva+raja+channa++ kapola+phalaka+dyuti deva danturayanti+ ete tava+ api sveda+bindavas+ 67. tat+ atra kusuma+smere niḥsvanat+sa+mada+ālini vinīyatāṃ latā+kuñje tvayā+ eṣa mṛgayā+śramas+ 68. api svaccha+jalā deva kalahaṃsa+aṅka+saikatā varāha+utkhāta+mṛtsnā+ iyaṃ puras+ puṣkariṇī tava 69. tvām iva+ arka+kara+klāntam ākārayitum etayā ayam ādhūta+kahlāra++ kalikas+ preṣitas+ anilas+ 70. latā+puṣpa+utkarais+ kīrṇas+ mārgas+ ayam avagāhyatām itas+ vanya+ibha+muktābhis+ imās+ śarkarilās+ bhuvas+ 71. iti+ ukte masṛṇaṃ tena nṛpasya padam ādadhe smitaṃ Sarasvatī+ratna++ paryaṅke danta+vāsasi 72. Yaśobhaṭa+upadiṣṭena gatvā kiñ+cit+ iva+ adhvanā prāpa puṣkariṇī+tīram Avanti+tilakas+ atha sas+ 73. karāt+ anucaras+ tasya sāndra+sveda+jala+aṅguleḥ madhus+ Manobhavasya+ iva sa+śaraṃ cāpam ādade atha snāna+ādi+varṇanam 74. tatas+ snāna+icchayā spṛṣṭas+ visṛṣṭa+śyāma+kañcukas+ sa reje megha+nirmuktas+ paryāptas+ iva candramas+ 75. pramṛṣta+mṛgayā+reṇu tat+mukhaṃ pārśva+vartinā ruruce māruta+ākṣipta++ parāgam iva paṅkajam 76. nisarga+lalitā tasya vimukta+alaṅkṛtis+ tanus+ latā+ iva pārijātasya paryasta+stabakā+ abhavat 77. sveda+nunna+aṅga+varṇasya sarasīm avagāhataḥ vanyasya+ iva+ abhavat tasya śrīs+ paryanta+visarpiṇī svedabhinnāṅgarāgaḥ sa sarasīṃ tām agāhata / madasiktataṭāghātadhūlir vanya iva dvipaḥ} 78. sa tasyāṃ dūra+vikṣipta++ vihaga+śreṇi+mekhalas+ vijahāra yathā+kāmaṃ vilāsa+Kusumāyudhas+ 79. uvāha visphuran+nāla++ kaṇṭaka+cchadmanā+ api sā tat+aṅga+yaṣṭi+sparśena romañcam iva padminī 80. tatas+ taraṅga+nirdhautam adhyāsya sa śilā+talam yaśas+snapita+dik+sīmā devas+ sasnau yathā+vidhi 81. tasya+ a+virala+matta+ali++ niḥsvanat+chadmanā vane agīyata+ iva devasya latābhis+ snāna+kautukam 82. sas+ dūra+udasta+paryasta++ sa+puṣpa+salila+añjalis+ jagat+tamas+apahaṃ jyotis+ trayī+mayam upasthitas+ 83. tam ānarca sa rāja+indus+ maulau yasya+ indu+lekhayā kriyate svar+dhunī+bāla++ mṛṇāla+śakala+bhramas+ 84. dhanyās+ hi tās+ vana+latās+ yat+phalāni+ ajahāra sas+ kāryatas+ sadṛśī tāsāṃ samudra+raśanā mahī 85. nipīya nikhila+vyakta++ rāja+cihnena pāṇinā upāspṛśat+ sa ca+ ambhoja++ kiñjalka+kapiśaṃ payas+ 86. nīla+ātapatra+mitreṇa patreṇa+ ambujinī+bhuvā nivārita+uṣṇas+ sa+śrīkaṃ latā+kuñjaṃ jagāma sas+ 87. sa+parāge viśaśrāma kusuma+prastare ca sas+ Lakṣmī+kuca+aṅga+rāgeṇa bhinne Śeṣe+ iva+ Acyutas+ 88. Ramāṅgadas+ api nirvartya tvarayā kiṃ cit+ āhnikam avāpta+seva+avasaras+ paryupāsta viśām+patim 89. sas+ bhṛṅga+dhvaninā suptas+ vipañcī+nāda+bandhunā tamāla+pallavais+ tena kiṃ cit+ kiṃ cit+ avījyata 90. nidrā+gṛhīta+nirmukta++ locanas+ atha jahāra sas+ ghana+chāyā+āvṛta+vyakta++ bhāsvatas+ nabhasas+ śriyam 91. pīna+aṃsa+taṭa+saṃśliṣṭa++ puṣpa+kesara+śobhinā uṣas+sa+ākalpakena+iva śayanīyam amucyate punar mṛgayā+vihāras+ 92. cakāra ca padaṃ citras+ sas+ mṛgas+ tasya cetasi lagnaṃ hi kim api kva+ api kṛcchrāt+ ākṛṣyate manas+ 93. prasāda+hṛdya+alaṅkārais+ tena mūrtis+ abhūṣyata atyujjvalais+ kavi+indreṇa Kālidāsena vāk+ iva 94. jagāhe sa mahā+araṇyam aṃsa+āsakta+dhanus+latas+ upoḍha+Śaśabhṛt+lekhas+ sāyam abdhim iva+ aryamā 95. tasmin+ kusuma+kirmīra++ tale ca vicacāra sas+ sphuran+nakṣatra+śabale nabhasi+ iva niśākaras+ 96. mṛga+anugama+nirbandhas+ na jagāma+ asya mandatām Maithilī+ramaṇasya+ iva vipine pṛthivī+pates+ niśā+atikramaṇam 97. tatas+ papāta jaladhau virocana+phaṇā+maṇis+ dina+ahes+ nīyamānasya balāt+kāra+garutmatā 98. śanais+ śanais+ atha vyomni mṛga+aṅkas+ padam ādadhe sa+śaṅkas+ iva bhū+pālāt+ mṛgayā+āsakta+cetasas+ 99. Ramāṅgada+āstṛta+snigdha++ pallava+prastare tatas+ vane rāja+indunā ninye tena+ indu+tilakā niśā 100. atha mukhara+khaga+apanīta+nidras+ kva+cit+ api padma+sarasi+ upāsya sandhyām punas+ api tam avekṣituṃ niśā+ante nṛpatis+ iyeṣṭa mṛgaṃ mṛga+indra+kalpas+ 101. pañca+ ekena smaras+ iva śarān pāṇinā hema+puṅkhān anyena+ ūrvī+vijayi ca dhanus+ sāhasa+aṅkaṃ dadhānas+ devas+ sas+ atha vyavaharat+ ariṣu nyasta+pādas+ pikālī++ nīḍa+nyañcan+nicula+nicaya+śyāmalāsu sthalīṣu iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye citra+mṛga+avalokanas+ nāma dvitīyas+ sargas+ tritīyas+ sargas+ 1. atha bahu caratas+ asya cāpa+pāṇes+ cakita+valan+mṛga+yūtha+vīkṣitasya vana+bhuvi sulabhas+ pariśramas+ abhūt+ na tu hariṇas+ sas+ hṛta+indra+cāpa+śobhas+ 2. dhanuṣi tanu+bharaṃ nidhāya kiṃ+ cit taruṇa+tamāla+vane vinīta+khedas+ mṛga+rudhira+kalaṅkitena devas+ sama+viṣameṇa pathā puras+ pratasthe vindhya+kandara+praveśas+ 3. atha sa caṭula+ṣaṭpada+upagītaṃ vana+gaja+dāna+sugandhi+gandha+vāham parisaram abhinṛtta+nīlakaṇṭhaṃ nyaviśata vindhya+naga+indra+kandarasya 4. caṭula+kṛta+kaca+grahas+ sa gacchan vana+latayā parihāsa+lolayā+ iva nara+patis+ avaśas+ kṛtas+ sa kāmaṃ viyati mukha+indum udañcayāṃ+ cakāra 5. namat+ avani+patis+ patis+ prajānām ayi! capale nu vikṛṣyate kaceṣu virama muhus+ iti+ iva manyu+guñjad++ dhvanibhis+ asau+ alibhis+ latā+ abhyadhāyi 6. kati+cit+ali+nipīta+dhūpa+gandhān an+ati+vilambi+parārdhya+mauli+ratnān tvaritam atha Ramāṅgadas+ asya keśān vipina+latā+viṭapa+antarāt+ cakarṣa haṃsa+darśanam 7. nṛpatis+ atha tadā+ unmukhas+ carantaṃ jhaṭiti sita+cchadam ambare dadarśa dadhatam adhigatāṃ kutas+ api cañcvā bisa+latikām iva tāra+hāra+lekhām 8. vikasita+kumuda+cchada+avadāte tata+nibhṛte patatāṃ tatī dadhānam viracayitum upāyanaṃ nṛpa+indos+ nava+ghaṭite iva danta+patra+lekhe 9. citam a+tanu visarpatā samantāt kiraṇa+latā+nikareṇa hāra+yaṣṭes+ sita+maṇi+maya+sūci+nirmitasya sthitam iva jaṅgama+pañjarasya madhye 10. tarala+maṇi+rucā+ āvṛtaṃ prakṛtyā vidalita+vidruma+kanda+kāñci+tuṇḍam praṇaya+nihita+pāda+yāvaka+aṅkaṃ kamala+vana+sthiti+lolayā+ iva Lakṣmyā 11. caraṇa+yuga+tale vibhāta+kāla++ sphuṭita+japā+kusuma+abhitāmra+bhāsi svayam iva nalinī+vana+prasūtes+ paricayatas+ kṛta+kānti+saṃvibhāgam 12. pratipadam atidīrgha+hāra+bhārāt avanamat+unnamayantam uttamāṅgam śirasi nipatato nikāmam uṣṇān a+hima+rucas+ kiraṇān iva+ utkṣipantam 13. vivṛta+mukha+dhṛtasya niṣpatadbhis+ tarala+maṇes+ aruṇasya kānti+leśais+ a+viratam aravinda+vṛnda+pītān madhupṛṣatān iva bhūyasā+ udvamantam 14. parikhacitam a+yatna+pūrita+āśais+ a+virala+mauktika+dāma+raśmi+jālais+ yaśas+ iva para+bhūta+bhṛtāṃ niruddhya prasabham upāhṛtam ātmano yaśobhis+ 15. abhinava+bisa+śaṅkayā+ apahṛtya sphaṭika+mayīm a+samakṣam akṣa+mālām vihagam iva vimāna+haṃsa+paṅktes+ vighaṭitam ekataraṃ Caturmukhasya 16. cyutam iva sita+cāmaraṃ Maghones+ śrama+jaḍa+vāra+vilāsinī+kara+agrāt apahṛtam iva lola+patra+jālaṃ Surasaritas+ pavanena puṇḍarīkam 17. Hara+hasita+sitaṃ divā+ api kānti++ stabakam iva+ āpatitam sudhā+ākarasya api patitam iva+ antarikṣa+pīlos+ Maghavat+ibhasya vilāsa+karṇa+śaṅkham kulakam 18. sa ca pariṇata+lodhra+dhūli+śuklas+ taralam Avanti+pates+ cakāra cetas+ kisalayam iva bāla+candanasya stimita+gatis+ Malaya+acala+indra+vātas+ nāyaka+varṇanam 19. avadat+ atha vibuddha+puṇḍarīka++ pratimam upānta+care nidhāya cakṣus+ daśana+maṇi+mayūkha+bhinna+varṇāṃ girim iti Mālava+rāja+pūrṇa+candras+ 20. surabhi+kusuma+cumbinā+ avanamrām ali+paṭalena latām imāṃ vinā me khagam amum upadarśayet ka evaṃ gagana+ramā+pati+pāñca+janyam anyas+ 21. smara+vara+kari+hasta+śīkarāṇām vidadhati rucayas+ nava+hāra+mauktikānām vidadhati rucayas+ asya canncu+koṭau kavalita+bāla+mṛṇāla+sūtra+līlām 22. ayi! kathaya sita+cchadas+ kva cāyaṃ vana+nalinī+pulinā+ anta+baddha+vāsas+ avani+pati+kalatra+kaṇṭha+yogyas+ kva ca śaśi+bandhus+ anarghas+ eṣa hāras+ 23. vana+bhuvi+patitas+ kutas+ ayam asyāṃ katham ayam asya mukha+ātithitvam āptas+ ? guru+vibhava+padasya kasya vā syāt+ ayam iti me na paricchinatti cetas+ 24. ayam ucitataras+ phaṇi+striyas+ vā kuca+kalaśa+antara+martya+yoṣito vā ? niyatam udadhim udram īdṛśāni kṣiti+talam ābharaṇāni na spṛśanti 25. kim aparam anugamya eṣa haṃsas+ śrama+jaḍa+pakṣa+tirāvayos+ vana+ante ayi! yad ayam a+vāmanasya bhūmis+ mukha+dhṛta+hāra+latas+ kutūhalasya Ramāṅgada+vākyam 26. iti virata+vacasi+ udīrya tasmin kṛtini nṛpe Paramāra+vaṃśa+ketau sphurat+adhara+vikīrṇa+danta+kānti++ prasaram idaṃ jagade Ramāṅgadena 27. jaḍa+rucis+ api rocate na kasmai katham api dīrgha+guṇena labdha+saṅgas+ nara+vara yad anena hāra+dāmnā tava patagas+ spṛhaṇīyas+ eṣa jātas+ 28. upavanas+ iva sambhavas+ kadācit+ nṛpa ghaṭate vipine+ api hāra+yaṣṭes+ yat+ asura+sura+nāga+rāja+kanyā iha viharanti naga+indra+kandareṣu 29. śakunis+ ayam itas+ dig+anta+lagnais+ an+upama+mauktika+nirgatais+ mayūkhais+ tava viracayati+ iva sūtra+pātaṃ sukṛta+nidhāna! bhaviṣyatas+ śubhasya 30. drutam ayam anugamyatām idānīm anugamanena yatas+ asya hāra+lābhas+ phalam adhikam atas+ api nas+ kadācit kim api bhaved ayam asya hetus+ 31. taru+viṭapa+latā+antareṇa gacchan bhuvam abhajan bahu+mukta+megha+vartmā ayam ati+guru+hāra+bhāra+jātāṃ śrama+jaḍa+tāmalam ātmanas+ vyanakti 32. nayana+patham ayaṃ yathā tava+ ārāt tvam api tathā+ asya sita+cchadasya yātas+ avani+tala+mṛga+aṅka! yat+ vana+antas+ cakitam iva+ ayam itas+ tatas+ prayāti 33. nicula+vanam atītya vartate+ ayam puratas+ imām ayam abjinīm upetas+ nava+jala+dhara+śaṅkayā+ iva śaṅke taruṇa+tamāla+vana+āditas+ nivṛttas+ 34. kisalaya+kalita+añjaliṃ tvarāvān ayam upasarpati nīla+sindu+vāram kṣaṇam ayam iha bāla+cūta+maulau vicakila+mālya+vilāsam ādadhāti 35. ayam abhinava+karṇikā+āra+yaṣṭiṃ jhaṭiti ghana+stabaka+stanīm upaiti ayam aticapalas+ nisarga+raktāṃ sthala+nalinīm avadhīrya deva! yātas+ 36. ayam iha hi latām upaiti kaundīṃ kusumavatīṃ nava+mādhavīṃ vilaṅghya kvaṇat+ali+valayāsu na+ āsu tena skhalitam itas+ sahakāra+mañjarīṣu 37. abhisarati vana+sthalīm iva+ etāṃ madanavatī+maya+mūḍha+kāmi+līlas+ sphurat+atanu+śilīmukhasya ca+ agre vicarati karṇe iva+ ayam Arjunasya 38. śramam apaharatas+ tanu+ūrmi+vātais+ ayam atithis+ vana+palvalasya jātas+ taru+tatiṣu tirohitas+ ayam etāsu+ ayam aravinda+vanāt+ iva+ ujjihīte 39. kurabaka+vanatas+ kadamba+rājiṃ vrajati tatas+ mucakunda+kānanāni iti nagam avagāhate sa+hāras+ tvam iva dhrta+klamas+ eṣa rājahaṃsas+ 40. kuru vijayam itas+ mama+ arpya etat+ dhanus+ adhunā sa+suvarṇa+puṅkha+bāṇam yat+ ayam ita+gatis+ gatas+ atidūraṃ jala+patagas+ saha nas+ kutūhalena haṃsa+anugamanam 41. iti kathayati cāpam arpayitvā samam iṣubhis+ sas+ Ramāṅgade nara+indras patagam anu tam āttahāraṃ harati na kaṃ nava+vastu+saṃprayogas+ 42. ṛju tam atha vihāyasā vrajantam rabhasa+vaśāt+ anugacchatas+ nṛpasya samajani bhṛśam āyatas+ asya panthās+ taru+viṭapa+avaṭa+varjanena vakras+ 43. nṛ+patis+ anuyayau vane vihaṅgaṃ nṛpatim abhi praṇayī Ramāṅgadas+ api śrutam iva viśadaṃ śucis+ vivekas+ kṛtini vivekam iva+ antaras+ prasādas+ 44. atha kamala+saras+taraṅga+dolā++ calaya+vilola+rathāṅganāma+yugmam mada+kala+kalahaṃsa+nāda+kṛṣṭas+ śrama+viveśas+ sas+ sita+cchadas+ prapede 45. vilulita+kabarī+kalāpa+mālyā mṛdu+nava+śaivala+mekhalā vahantyas+ rati+raṇam avasāya yatra nityaṃ saha ramaṇais+ amara+aṅganā ramante 46. salila+gata+dhiyā+ atha tena dūrāt sa gurus+ amucyata niḥsahena hāras+ jaḍa+hṛta+hṛdayās+ kiyat+ ciraṃ vā guṇa+mahatām iha bhāram udvahanti 47. sa ca vitata+marīci+cañcu+lekhas+ vigalita+hāra+latāmiṣeṇa haṃsas+ pariṇata+bisa+kāṇḍa+bhaṅga+pītaṃ payas+ iva vistṛta+dhāram ujjagāra 48. atha kanaka+mṛṇālikā+yugasya dyuti+nicayena citaṃ visarpatā+ adhas+ a+śiśira+mahasas+ visāriṇā khe valayitam aṃśu+latā+kadambakena 49. taṭa+bhuvi tam apaśyat+ āpatantaṃ patis+ avane rava+taṃsita+āyata+akṣas+ sitam abhinava+hema+daṇḍa+śobhi sphaṭika+śalākam iva+ ātapatram aindram sandānitakam 50. sarasi dhavalite tatas+ samantāt+ amṛta+marīci+rucā+ iva tasya kāntyā vyadhita balavatī viyoga+pīḍā padam apade hṛdayeṣu cakra+nāmnām 51. ativitata+guṇa+eka+dhāmni tasmin vidhuram adhas+patite viśuddhi+bhāji katham api vasudhā+adhipas+ pramodaṃ jhaṭiti jagāma guṇiṣu+ amatsaras+ hi 52. atha nabhasi piśaṅga+sāndhya+rāga++ cchuritas+ iva+ ambara+nimnak+ātaraṅgam kiyat+ api sarasas+ taṭe sa gatvā kamala+rajas+kapiśe dadarśa hāram 53. sa ca sapadi Ramāṅgada+upanītaṃ kanaka+saroruha+kāntinā kareṇa nija+yaśas+ iva mūrtam ādade taṃ bhuvana+tala+abhaya+dāna+dīkṣitena 54. sujanam iva guṇais+ upoḍha+śobhaṃ śucitara+bāla+mṛṇāla+sūtra+dīrghais+ aham+ahamikayā kṛta+praveśaṃ taraṇi+kara+glapitais+ iva+indu+pādais+ 55. dadhatam aruṇam aṅga+rāga+śeṣaṃ kva+cit+ api yaṣṭiṣu tāra+mauktikāsu ghaṭitam iva nava+ātapena kiṃ+cit+ bahu+navayā Śaśalakṣmaṇas+ tviṣā ca 56. ativitata+ruciṃ vahantam antas+ tarala+maṇiṃ taruṇa+indragopa+śÃ¸bham aviralam asakṛt+nivāsa+lagnaṃ lalita+vadhū+hṛdayāt+ iva+ anurāgam 57. kati+cit+ api latā+antare dadhānam+ mṛga+mada+lipta+talāni mauktikāni śabala+jala+lavais+ iva+ ātta+janmāni+ ayam ara+nadī+Yamunā+ātithes+ ghanasya 58. anuguṇa+padavī+vinirgatāsu pratilatam āyata+mauktika+prabhāsu rajani+kara+marīci+sūci+dīrghais+ bahubhis+ iva grathitaṃ mṛṇālasūtrais+ 59. atidṛḍham anuraktayā vitīrṇam+ mukhara+mahā+udadhi+mekhalāṃ vahantyā urasi nihita+bandhu+jīvam urvyā vicakila+mālyam iva svayaṃ+varāya kulakam 60. arucat+ atha kare sa tasya bibhrat+ yuvati+rada+cchada+kānti+madhya+ratnam kim api Manasijena śāsana+aṅkas+ prahita+nija+āyudha+citra+puṣpa+mudras+ 61. śaśi+kara+rucā sa tena reje mṛdu+kara+puṣkara+vartinā nara+indras+ amara+pura+dhunī+samuddhṛtena tridaśa+karī+ iva mṛṇāla+kandalena 62. urasi nara+pates+ pataṃś cakāśe kanaka+śilā+vipule tat+aṃśu+pūras+ akhila+bhuvana+kośa+rāja+lakṣmyā nihitas+ iva+ adhikam utkyā kaṭa+akṣas+ 63. vikṛtis+ udadhi+śuktieṣu cyutānāṃ dhruvam iyam indu+kalā+sudhā+lavānām jalada+jala+kaṇa+udbhaveṣu kāmaṃ nivasati kāntis+ iyaṃ na mauktikeṣu 64. na kim ayam uḍu+maṇḍala+apavādas+ kumuda+vanāni puras+ asya na trapante katham ayam avadhis+ na muktibhājām iti tam avekṣya sa cintayāṃ+ cakāra sandānitakam 65. sphurat+udara+niveśita+indranīlāṃ mada+jala+rājim iva Smara+dvipasya avani+patis+ apaśyat+ akṣarāṇāṃ tatim atha hāra+mṛṇālikā+antarāle 66. abhinava+likhitām iva praśatiṃ madana+mahā+nṛpates+ sa pārthiva+indras+ iti nibiḍa+kutūhala+ākulas+ tāṃ lalita+pada+ābharaṇām avācayat+ ca 67. ``Manasija+vara+vīra+vaijantyās+ tri+bhuvana+durlabha+vibhrama+eka+bhūmes+ kuca+mukula+vicitra+patra+vallī++ paricitas+ eṣa sadā Śaśiprabhāyās+ '' 68. kim u vipulam imaṃ manuṣya+lokaṃ puram uta parvata+pakṣa+śātanasya kim u yuvatis+ iyaṃ bhujaṅga+bhartus+ bhuvanam alaṅkurute Śaśiprabhā+ iti 69. vadati śaśi+mukhīm itas na dūre taruṇa+vilepana+bhinnas+ eṣas+ hāras+ saritam iva vana+antare samīras+ sphutita+saroruha+reṇunā piśaṅgas+ 70. Kusumaśara+sakhasya kasya cit kiṃ samajani nāka+tala+adhidevatā+ iyam [uta mukulita+Manmatha+avatāre] pathi vicare+ adhināka+kanyakānām 71. api kṛta+nayana+utsavena tanvī taruṇa+sudhā+madhureṇa darśanena mudam upajanet+ vane kim eṣā ? mama śarat+indu+kalā+ iva kairavasya 72. iti kiyat+ api yāvat+ eva cintā++ vaśam agamat+ sa manuṣya+loka+pālas+ dhanus+ api niculaṃ vidhāya tāvat kusuma+śaras+ asya babhūva pārśvavartī 73 atha sambhramāt+ anucareṇa nihita+tamāla+pallave āsta taru+kusuma+saṃvalite sarasas+ sas+ saikata+śilā+tale nṛpas+ 74. ālakṣya stana+sakhya+lakṣmaṇi tatas tasmin kuraṅgī+dṛśas+ muktā+dāmni kara+udara+praṇayitām āpte tuṣāra+tviṣi vismṛtyā sahasā hṛtaṃ caturayā kroḍīkṛtaṃ cintayā cetas+ śrī+Navasāhasāṅka+nṛpates+ utkaṇṭhayā+ ākṛṣyata iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Śaśiprabhā+hāra+lābhas+ nāma tṛtīyas+ sargas+ caturthas+ sargas+ 1. tatas+ sas+ cetasi+ avanī+patis+ dadhe Śaśiprabhā+āloka+mahā+utsava+spṛhām upoḍha+rāgām udadhis+ taṭa+udare nava+udgatāṃ vidruma+kandalīm iva 2. Śaśiprabhā+āśā+nalinī+mṛṇālatām upāgate mauktika+dāmni sa+ādaras+ tat+āgate dūte+ iva nyaveśayat sas+ darśita+prema+lave vilocane 3. punas+ punas+ ṣaṭpada+rāji+mecakāṃ tat+indranīla+akṣara+paṅktim aikṣata sa tat+kṣanāt+ Manmatha+jātavedasaṃ tanīyasīṃ dhūma+latām iva+ udgatām 4. sugandhi+hārāt+ anulepanaṃ kare samunmiṣat+sveda+lave vilumpati a+saṅgatāyās+ api dīrgha+cakṣuṣas+ payodhara+spṛśam iva+ āsasāda sas+ 5. tadīya+nāma+aṅka+lipiṃ śanais+ śanais+ sa+līlam āvartayituṃ pracakrame parisphurat+pallava+pāṭala+adharas+ rahasya+vidyām iva Manmathasya sas+ 6. aneka+rūpa+ālikhana+pragalbhayā sutīkṣṇayā vartikayā+ iva cintayā sas+ tām anāpta+īkṣaṇa+saṃstavāṃ purā lilekha citte muhus+ anyathā+ anyathā 7. Anaṅga+caṇḍa+ātapa+taptayos+ tadā Śaśiprabhā+vibhrama+darśanaṃ prati dvayos+ abhūt+ utsukatā vana+antare vilāsinas+ tasya ca kairavasya ca 8. udagra+dik+vāraṇa+hasta+hāriṇā sas+ dakṣiṇena sphuratā ca bahunā sthirīkṛta+āśas+ manāsā+ api durlabhām a+durlabhām indu+mukhīm amanyata 9. puras+ vimuñcan+nayane yadṛcchayā nṛpas+ tamāla+druma+kānana+udare apaśyat+ atra+vāsare vilāsinīṃ payodha+madhye śaśinas+ kalām iva nāyaka+vākyam 10. atha+ eṣa dīrghās+ darśana+arciṣas+ kiran+ mukha+amṛta+aṃśos+ kiraṇa+cchaṭās+ iva nirīkṣya tām unmada+haṃsa+gāminīṃ Ramāṅgadaṃ sa+smitam iti+ avocat K\Tr\I; saspṛham \ed} 11. śanais+ carantī vipine tava sthitā nitambinī kat+cit+ iyaṃ dṛśas+ pathi ? a+dhīratāṃ dakṣiṇa+mātariśvanā latā+ iva nītā masṛṇena mādhavī 12. yutā sita+ābhais+ sumanobhis+ etayā pariślathā+ iyaṃ kabarī niyamyate udasta+bhāsvat+kara+kāntayā śriyā dinasya tārā+śabalā+ iva śarvarī 13. asat+kaves+ vāk+ iva vīta+sauṣṭhavaṃ niveśayantī padam avyavasthayā asau+ aneka+skhalitais+ samākulā vimucya mārgaṃ kim itas+ pratiṣṭhate 14. haṭhena netuṃ vaśatām iva+ ātmanas+ manas+abhirāmāsu vilāsa+bhaṅgiṣu dhṛta+aṃśukā tābhis+ iyaṃ pade pade latābhis+ ambhoja+mukhī niruddhyate 15. vicinvatī kiṃ cit+ iva+ iyam ādarāt+ apakṣama+pāta+stimite vilocane gate+ avataṃsa+utpala+patra+bandhutām itas+ tatas+ padma+vane vimuñcati 16. mṛdu prayāntī+ iyam animna+nimnayos+ sita+aṃśukā kām api kāntim aśnute jale kalā iva pratibimbita+endavī vana+anila+udañcat+avāñcat+ūrmiṇi 17. prasādam asmākam araṇya+durlabhais+ vidhehi sa+ālaktaka+pāda+tāḍanais+ asau+ aśokais+ kṣaṇam āśritais+ śramāt iti+ iva matta+ali+rutena yācyate 18. abheda+mūḍha+stabakābhis+ āvṛtā latābhis+ īṣat+ lulita+ali+paṅktibhis+ iyaṃ puras+ māruta+nartita+alakā na lakṣyate vyaktam a+vāmana+stanī 19. ṛju kva+cit+ kva+api anṛju pravartate kva+cit+ skhalati+ ucca+śilā+tale pathi iyaṃ śanais+ śaila+nadī+ iva ca kva+cit vinamra+vānīra+talena gacchati 20. sthite pariṣvajya sarojinīm imāṃ vane ghane+ asmin kusuma+unmada+alini prayāti sāsūyam iyaṃ kathaṃ+ cana sva+hasta+sīmantita+mārga+vīrudhi 21. kva+cit kva+cit+ sveda+lava+udgamas+ mukhe samāhṛtā+ iyaṃ kabarī yathā tathā sayaṃ ca kampas+ kucayos+ vadhūs+ iyaṃ rati+śrama+vyākulitā+ iva lakṣyate 22. anena rūpa+atiśayena līlayā vivikta+nepathya+parigraheṇa ca araṇya+sañcāra+parā iyam ekikā kutūhalaṃ me hṛdaye niṣiñcati 23. asau parādhīnatayā+ āspadīkṛtā na bālikā na pratibhāsate na mama ayaṃ sphurat+kāñcana+padma+sa+udaras+ sa+cāmaras+ asyās+ katham+anyathā karas+ 24. iyaṃ kim u syāt+ vana+devatā+ āgatā ? gatā dharāṃ vyoma+vadhūs+ iyaṃ kim u ? avekṣituṃ hāram iha+ iyam āgatā Śaśiprabhā+vāra+vilāsinī kim u ? 25. itas+ sas+ citra+ākṛtis+ īkṣatas+ mṛgas+ sita+cchadāt+āptam itas+ vibhūṣaṇam itas+ ca dṛṣṭā+ iyam iti sprasūyate prasaktam āścaryam iyaṃ vana+sthalī pāṭalāyās+ nāyaka+darśanam 26. iti prakṛtyā madhura+uktis+ uktavān tayā+ āyata+akṣyā dadṛśe viśāmpatis+ tamāla+patra+apihite śilā+tale kumudvatī+kāntas+ iva+ ambare sthitas+ 27. tatas+ tat+ālokana+kautukena sā sthitā nimeṣa+ujjhita+pakṣmala+īkṣaṇam vinidra+satkesara+paṅkajā babhau vane nivāta+stimitā+ iva padminī pāṭalāyās+ svagatam 28. acintayat+ sā+ iti ca pāṭalādharas+ sita+aravinda+cchada+dīrgha+locanas+ mukhaṃ sudhā+dīdhiti+sundaraṃ dadhan vane gatas+ kas+ ayam Anaṅga+vibhramas+ 29. vyanakti kalyāṇa+mayīyam ākṛtis+ mahīya+sīmasya mahā+anubhavatām asatyam etāsu rucā vitanvatī latāsu kārtasvara+pallava+udgamam 30. bhujena citra+aṅgada+ratna+śobhinā sa+tāra+hāreṇa bhuja+antareṇa ca vadati+ ayaṃ madhyama+lokapālatāṃ para+ardhya+cūḍāmaṇinā ca maulinā 31. anātapatras+ ayam atra lakṣyate sita+ātapatrais+ iva sarvatas+ vṛtas+ acāmaras+ api+ eṣa satā+ iva vījyate vilāsa+vālavyajanena kas+ api ayam 32. priyā iyam ārūḍha+guṇā suvaṃśa+bhūs+ na ca+ antikaṃ cāpalatā+ asya muñcati ime pṛṣatkās+ api pārthiva+śriyas+ vilāsa+karṇa+utpala+pallavās+ iva 33. itas+ śilā+utsaṅga+tale niṣeduṣā divas+cyutena+ iva kuraṅga+lakṣmaṇā adhas+ taruṇām amunā vinīyate kṣaṇaṃ mṛgavya+upanatas+ pariśramas+ 34. ayaṃ sa na syāt+ Nava+sāhasa+aṅkas+ iti+ Anaṅga+līlāsu kṛtī bhuvas+patis+ sa yena muktas+ nija+nāma+lāñchitas+ Śaśiprabhā+keli+kuraṅgake śaras+ 35. ayaṃ sas+ na+ u hāras+ iva+ asya dṛśyate karodare pallava+pāṭalatviṣi itas+ kim etasya na saikate sas+ kiṃ sita+cchadas+ locana+gocaraṃ gatas+ 36. suvarṇa+puṅkhe likhitaṃ śilīmukhe tat+ asya nāma+ asti samānam ākṛtes+ yat+ adbhutām eka+pade pṛṣatkatām agāt+ Anaṅgasya Śaśiprābhāṃ prati 37. anena cet+ yogam upaiti daivatas+ Phanīndra+kanyā śaśinā+ iva rohiṇī analpa+lāvaṇya+tiraskṛta+upamaṃ vapus+ tat+ asyās+ saphalatvam eṣyati 38. vidhātum enām aham eva vā kṣamā mita+udarīm aṅkatale+ asya kas+ vidhis+ mama+ īdṛśe yat+viṣaye vimatsarās+ stuvanti sakhyas+ masṛṇa+ukti+sauṣṭhavam 39. saha+ amunā kiṃ+cit+upānta+vartinā vadati+ asau+ udgata+danta+dīdhitis+ kutūhala+ākṣipta+nimeṣa+lāsyayā vilokayan+ mām iva dīrghayā dṛśā pāṭalāyās+samīpa+gamanam 40. atha+ adhigantuṃ kila tasya patriṇas+ gatiṃ vana+ante katham api+ alakṣitām tam abhyagāt+ sā nṛpatiṃ sa+cāmarā sarit+ saphenā nidhim ambhasām iva 41. samuccaran nūpura+sinncitais+ padais+ yathā yathā saṃmukham ājagāma sā tayā+ āyata+akṣyā+ iva tathā+tathā+īritā dṛk+ asya paścāt+ apasāram ādade 42. śanais+ tatas+ tāṃ savidha+upasarpaṇīṃ nirīkṣya hāraṃ pidadhe narādhipas+ nija+uttarīyeṇa sitena mārutas+ śarat+dhanena+ iva śaśāṅka+maṇḍalam 43. payodhara+utsaṅga+nivāsa+lālitaṃ vyadhāt+ imaṃ pannaga+rāja+kanyakā iti prarohat+bahumāna+mantharas+ babhūva tasmin+ avanī+purandaras+ 44. analpa+lāvaṇya+vilāsa+janma+bhūs+ vicitra+ratna+dyuti+bhāsvara+ūrmikā tamiddhamukta+ābharaṇaṃ bhuvas+patiṃ payodhi+velā+ iva suvelam āpa sā 45. avāpa devas+ śriyam antikasthayā+ tayā sas+ vālavyajana+aṅka+hastayā niṣevyamāṇas+ sphuṭa+lakṣya+dehayā narendra+lakṣmyā+ iva yaśas+sametayā pāṭalā+kṛtas+ satkāras+ 46. vibhinna+cūrṇa+alaka+bhakti kurvatī vikīrṇa+cūḍāmaṇi+candrikaṃ śiras+ atha+ anubhavena nideśitā+ iva sā nanāma māninyavaśā viśāṃpatim 47. dṛśā narendreṇa nideśite svayaṃ śilā+tale na+atividūra+vartini upāviśat sā raśanā+maṇi+tviṣā niṣicyamāne+ amara+cāpa+śobhini Ramāṅgada+vākyam 48. tayā+ atidīrghais+ daśana+anupātibhis+ vikṛṣyamāṇām iva bhūṣaṇa+aṃśubhis+ iti kṣitīśa+iṅgita+vartma+dīpikām udīrayām āsa giraṃ Ramāṅgadas+ 49. anena Vindhya+adri+vihāra+janmanā śrameṇa kāmaṃ bhavatī kadarthitā prasupta+jūṭa+ahi+mukhā+ anila+uṣmaṇā jaṭā+viṭaṅka+indu+kalā+ iva śūlinas+ 50. amī saroja+pratime mukhe muhus+ tava+ ātapa+ātāmra+kapola+bhittini samunmiṣanti śrama+vāri+bindavas+ nata+aṅgi lāvaṇya+sudhā+lavās iva 51. itas+ avataṃsa+utpala+lāsya+deśike nirantaraṃ gandha+vahe vahati+ api na ghūrṇate khinna+lalāṭa+saṅginī tava+ alaka+śreṇis+ iyaṃ manāk+ api 52. anena pīna+stana+kampa+dāyinā nirāyatena+ udvahatā kaduṣṇatām atha pravālāt+ api pāṭala+cchavis+ na dūyate niḥśvasitena te+ adharas+ 53. uditya paṅktyā śrama+vāri+vipruṣāṃ nirantara+adhyāsita+rekhayā+ anayā tava+ eṣa kaṇṭhas+ kuṭaja+avadātayā vilāsa+muktā+latatayā+ iva bhūṣyate 54. idaṃ mahat+ citram amānuṣaṃ tvayā vigāhyate yat+ vanam advitīyayā imās+ kva Vindhyasya bhuvas+ atidurgamās+ kva rāja+veśma+ābharaṇaṃ bhavādṛśī 55. nava+udgata+aśoka+palāśa+kāntinā nikāma+niryat+nakha+candrikeṇa ca bibharṣi kasya+ idam anena pāṇinā vadā+ avadhūta+indu+marīci cāmaram 56. nṛpasya kasya+ api paricchada+aṅganā yadi tvam uccais+ vibhavas+ hi kas+ api sas+ Marutpatis+ Menakayā+ iva tanvi yas+ tvayā+ api vālavyajanena vījyate 57. atha+ ṛdhimatyā paravatī+ asi striyā kayā+ api kā+ asau jagat+eka+sundarī nata+bhru yasyās+ smara+cāpa+yaṣṭayas+ vidheyatāṃ yānti bhavadvidhās+ api 58. paraspara+spardhi vilāsa+sampadāṃ trayaṃ bhavat+svāmitayā vikalpyate marutvatas+ vā ramaṇī ramā+ atha vā kalatram ardha+indu+vibhūṣaṇasya vā ? 59. iyaṃ paribhrāntis+ aga+indra+kandare sakhi+ iva te śaṃsati kārya+gauravam bhavādṛśas+ śvāpada+dūṣite+ anyathā caranti+ araṇye kim adhīna+nītayas+ 60. anena khelat+mada+dantinā vada tvam āgatā caṇḍi kutas+ duradhvanā vidhāya viśleṣa+viṣādam āvayos+ sva+kārya+niṣṭhe kathaya kva yāsyasi ? nāyaka+vākyam 61. iti sā+ abhihitā mṛgā+āyata+akṣī samupoḍha+praṇayaṃ Yaśobhaṭena sahasā na jagāda lajjayā nu śramatas+ kiṃ tu nṛpas+ tu tām avocat 62. śrāntā+ asi kautuka+hṛtena kadarthitā+ asi praśnais+ anena vihitas+ na tava+ upacāras+ ātithyam eṣa kurute param aṅga+lekhā++ saṃvāhana+eka+caturas+ nicula+anilas+ te 63. evaṃ nisarga+madhureṇa sudhā+rasa+eka++ niṣyandinā phaṇi+vadhūs+ atha sā hasantī candra+aṃśunā kumudinī+ iva dina+uṣma+taptā vīta+klamā narapates+ vacasā babhūva iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Pāṭalā+darśanaṃ nāma caturthas+ sargas+ pañcamas+ sargas+ 1. atha sā vadane nava+indu+kānti++ smitam aṅke viniveśya cāmaraṃ ca jagatīpatim evam ā babhāṣe masṛṇaṃ mūrtimatī vidagdhatā+ iva 2. tvayi puṇya+vaśena dṛṣtim āpte labhate śarma gata+śramas+ mama+ ātmā udite hi virocane nalinyās+ vitamas+tāmarasaṃ vikāsam eti 3. atimātram upoḍha+saukumārye vacasi śrotram upeyuṣi tvadīye jhaṭiti pratibhāsate mama+ ayaṃ kaṭhinas+ candana+pallava+avataṃsas+ 4. kim ayaṃ mayi saṃbhramas+ ayam āstāṃ kim ayaṃ na eva janas+ paricchadas+ te upacāra+viśeṣa+saṃvidhāne pratipat+candras+ iva uditas+ tvam eva 5. bhavat+iṅgita+vedinā+ eva pṛṣṭā yat+ anena+ aham upānta+vartinā te kim u tat+ kathayāmi sammataṃ cet+ kriyatāṃ me svayam ājñayā prasādas+ nāyaka+nideśas+ 6. abhidhehi lavas+ kutūhalasya tvat+udanta+śravaṇe mama+ api jātas+ iti sā vasudhāpates+ nideśāt+ atha pātāla+vilāsinī jagāda bhujaṅga+loka+varṇanam 7. sa tava śrutim āptas+ eva tāvat smara+līlā+bhavanaṃ bhujaṅga+lokas+ upayāti yat+ eka+deśa+sāmyaṃ na mahī nā+ api purī purandarasya 8. atidurlabha+sūrya+bhāsi yasmin+ tamasām ullasatāṃ tiraskriyāyai phaṇinas+ aruṇa+kāntibhis+ śirasthais+ maṇibhis+ bālam iva+ ātapaṃ vahanti 9. anulimpati rodasī yathā+ indus+ prabhayā māṃ na tathā+ iti+ asūyayā+ iva paṭu yas+ pramāda+avilāsa+hāsa++ stabakais+ indu+paramparās+ prasūte 10. savilāsam udasta+hasta+muktais+ nikarais+ dik+dvirada+indra+śīkarāṇām paritas+ nicitās+ sadā+ eva yasmin+ kakubhas tārikās+ iva+ avabhānti 11. pratibhāti dadhan phaṇā+kalāpe pṛthivīṃ yatra sas+ Śeṣa+nāga+rājas+ nabhasas+ nipatan+ javena bhittvā jagatīṃ gāṅgas+ iva cyutas+ pravāhas+ Bhogavatī+varṇanam 12. viditā khalu Vāsukes+ trilokyāṃ Hara+kaṇṭha+ābharaṇasya bhogi+bhartus+ lalita+adbhuta+bhūmis+ asti tasmin nagarī Bhogavatī+ iti rājadhānī 13. maṇi+harmya+talāni ratna+dīpās+ phaṇi+kānta+ardha+vilokitāni vīṇās+ ṛtavas+ api+ akhilās+ sametya yatra smara+sāmrājya+mahā+dhuraṃ vahanti 14. anupādhis+ upāhṛtas+ vikāsas+ kamalais+ yatra vilāsa+dīrghikāsu api yatra kumudvatībhis+ astas+ sahajas+ candra+marīci+pakṣa+pātas+ 15. abhikān abhisartum udyatas+ san sapadi vyāla+vilāsinī+samūhas+ bhavati sva+phaṇā+maṇi+pradīpe timira+utsāriṇi yatra sa+abhyasūyas+ 16. adhirohati yatra vaṃśa+muktā++ paṭala+smera+taṭā Surasravantī saritas+ śriyam īrṣyayā+ iva tasyās+ suvate mauktikam eva yat+ payāṃsi 17. atikānta+guṇa+abhirāma+mūrtis+ madhureṇa dhvaninā manoharantī vidadhāti sadā+ eva yatra yūnāṃ padam aṅke vanitā ca vallakī ca 18. śataśas+ vilasanti+ udaṃśu+ratna++ stabakās+ kalpalatā yat+ aṅgaṇeṣu pratimandriram evam eva yasyām+ api cintāmaṇayas+ pade luṭhanti 19. api datta+kutūhalās+ surāṇām api vāñcchā+padam eka+piṅgalasya api nirviṣayās+ manorathānām uragān yatra vibhūtayas+ śrayante 20. vasati svayam eva yatra devas+ sadā kalpita+Hāṭakeśvara+ākhyas+ Smaram ūrdhva+vilocana+arciṣi+ iva Tripuraṃ yas+ śara+pāvake juhāva Śaṅkhapāla+varṇanam 21. nija+vaṃśa+viśeṣakas+ asti tasyām uragāṇām adhipas+ sas+ Śaṅkhapālas+ srak+ asau+ iti yat+ phaṇāsu dhatte vasudhāṃ Vāsukinā samāna+sāras+ Śaśiprabhā+varṇanam 22. jagat+eka+lalāma tasya kanyā guṇavatī+ asti Śaśiprabhā nāmnā sahasā+ eva phaṇa+bhṛtāṃ praviṣṭā bhuvane Rāhu+bhayāt+ iva+ indu+lekhā 23. na kayā+ api+ atiśayyate+ atiśīghraṃ yat+ iyaṃ kanduka+keliṣu bhramantī aparaṃ kṛtam arthavat+ tat+ asyās+ sutarāṃ nāma sakhībhis+ āśugā+ iti 24. sphurat+adbhuta+rūpa+sampadāṃ tām anukartuṃ kalayā+ api dhārṣṭyam eti na Ratis+ na Śacī na Citralekhā na Ghṛtācī na Tilottamā na Rambhā 25. sura+kinnara+siddha+kanyakābhis+ sva+kalā+abhyāsavatībhis+ āpta+sakhyā nikhilāsu gatā paraṃ prakarṣaṃ śita+dhīs+ śaiśavas eva yā kalāsu 26. anivārita+keli+kautukā sā sutanus+ sneha+vaṃśa+vadena pitrā viharati+ apacīyamāna+bālyā Hara+śaile Malaye Himālaye ca 27. adhunā punas+ atra Vindhya+pade viharantyās+ Kusumāvacūḍa+nāmni kva+ cit+ api+ agamat+ palāyya tasyās+ capalas+ keli+mṛgas+ mṛga+āyata+akṣyās+ 28. ativatsalayā samaṃ sakhībhis+ vipine taṃ paritas+ tayā vicitya puline saritas+ śaśāṅka+sūtes+ śramavatyā+ iyam anīyata tri+yāmā 29. kalahaṃsa+kala+svanais+ vibuddhā parivāra+pramadā+nideśitaṃ sā nikaṣā nicula+pravāla+śayyāṃ tam atha prekṣitavatī+ āpta+nidram 30. tapanīya+śilīmukhas+ tat+aṅge cakitaṃ citra+rucau tayā ca dṛṣṭas+ jalade lalita+indracāpa+bhaktau ahimāṃśos+ iva bhāsuras+ mayūkhas+ 31. aravinda+dala+tviṣā kareṇa svayam utpāṭya sa+kautukaṃ gṛhīte avalokitam etayā+ atha tasmin vijaya+aṅke Navasāhasāṅka+nāma 32. aviśat+ nara+nātha nāma pūrvaṃ hṛdaye+ asyās+ sahasā+ atha Puṣpaketus+ amṛta+aṃśu+marīci+lupta+nidre labhate yat kumude+ antaraṃ dvirephas+ 33. nava+megha+malīmasāt+ yuga+ante vasudhām uddharatas+ Rathāṅgapāṇes+ paritas+ śrama+vāri+bindavas+ ye nirapīyanta payodha+śukti+yūthais+ 34. prakṛtis+ kila yasya te parītā pariṇāmena tat+antare+ atra haṃsas+ śayana+anta+gataṃ mṛṇāla+śaṅki shṛtavān hāram adhīra+locanāyās+ sandānitakam 35. udaḍīyata khe mukhena bibhrat+ bhujaga+indra+pratimaṃ tam añjasā sas+ apadārpita+vaitaneya+śaṅkas+ phaṇi+kanyāsu muhūrta+viklavāsu 36. sa ca Vindhya+vana+anta+rājim etām aviśat+ māruta+pīta+padma+gandhām atidūra+vikṛṣṭa+nāga+kanyā++ cakita+udañcita+dīrgha+netra+mālas+ 37. ahi+rāja+sutā+nideśatas+ asmin asamāpta+iṣu+vilokana+utsavas+ api atha haṃsam itas+ tatas+ vicetuṃ vijane nāga+vadhū+janas+ pravṛttas+ 38. śabalāsu+ iha kṛṣṇasāra+yūthais+ sa+mada+kroḍa+sa+nātha+palvalāsu gahanāsu+ api tat+gaveṣaṇāyai vana+lekhāsu mama tvayaṃ prayatnas+ 39. sa mayā na taṭeṣu nirjharāṇāṃ sarasāṃ na+ apsu na puṇḍarīka+ṣaṇḍe sarasīṣu+ api na+ āyata+ūrmi+lekha++ antara+pāriplava+sārasāsu dṛṣṭas+ 40. sita+cāmara+dhāraṇe niyuktāṃ duhitas+ tena bhujaṅgama+adhipena avadhāraya Pāṭalā+ iti nāmnā tanayāṃ mām uragasya Hema+nāmnas+ 41. acale vicayas+ patatriṇas+ ayaṃ phalitas+ sādhu mama+ āhita+śramas+ api yat+ itas+ puruṣa+uttamas+ asi dṛṣṭas+ vana+madhye nibiḍa+śriyā+ upagūḍhas+ 42. uparodham imaṃ na manyase cet+ yadi vā+ asmāsu tava+ asti pakṣa+pātas+ vada tat+ caratā kva+ cit+ vane+ asmin sas+ sahāras+ vihagas+ tvayā nu dṛṣṭas+ 43. na sa dṛṣṭim itas+ tava+ api manye tat+ ahaṃ tat+vicayāt+ itas+ nivarte nanu tāmyati kāmam ātta+cintā cirayantyāṃ mayi sā+ ahi+rāja+kanyā 44. atha vā mṛga+bhaṅginā+ upanīte vidhinā sā Navasāhasāṅka+bāṇe praṇaya+arpita+locanā sanāmani+ adhunā+ api+ ālikhitā+ iva nūnam āste punas+ api pāṭalā+uktis+ 45. iti sā samudīrya tat+pṛṣatkān avalokya+ eva punas+ camatkṛtā iva sphuṭa+keli+mṛga+upanīta+bāṇa++ smaraṇa+smera+mukhī punas+ jagāda 46. sas+ nṛ+loka+śaśī tvam eva manye mṛgayā+baddha+rucis+ sas+ yat+pṛṣatkas+ bhuvana+abhaya+dāyinām amīṣāṃ bhavatas+ saṃvadati+ iva sāyakānām 47. sthitam etat+ ayomukheṣu+ amīṣu sphuta+varṇaṃ tava nāmadheya+lakṣma avanī+tilaka tvayi prarūḍhaṃ mama sandeha+lavaṃ balāt pramārṣṭi 48. samupaiti sa+nāthatāṃ kim anyat tritayena tritayaṃ narendra+candra tridivaṃ namucidviṣā tvayā+ iyaṃ vasudhā Vāsukinā rasā+talaṃ ca 49. sa+naye nṛpatau+ akhaṇḍita+ājñe tvayi śāsati+ avanīṃ Dilīpa+kalpe vidadhīta padaṃ sudurnaye kas+ tam ṛte hāra+malimlucaṃ vihaṅgam 50. asatām asuhṛt+ na lajjate+ ayaṃ kim iti jyā+kiṇa+lāñchitas+ bhujas+ te avanau yat+ anena rakṣitāyāṃ vayam asyāṃ mūṣitās+ patatriṇā+ api 51. apayātu khagas+ sas+ tena kṛtyaṃ na hi me hāram iha tvam eva yācyas+ na diśanti kim atra cora+luptaṃ bata ṣaṣṭa+aṃśa+bhujas+ vasundharāyās+ 52. pathi cet+ avatiṣṭhase praṇīte manunā nātha tat+ arpyatāṃ sas+ hāras+ na narendra bhavādṛśās+ kadā+ cit padavīṃ nyāya+vidāṃ vilaṅghayanti 53. nijam arthayase śilīmukhaṃ cet+ bhavatā yatnavatā+ api kiṃ na labhyas+ ? tvam anāgasi yat+ Śaśiprabhāyās+ praharan keli+mṛge kṛta+vyālīkas+ 54. atha vā mṛgayiṣyate na hāraṃ viśikhaṃ dāsyati ca+ uragendra+kanyā tvayi netra+patha+atithitvam āpte sulabhas+ asyās+ hi mahā+jana+uparodhas+ 55. atidūratas+ dṛśyate+ ayaṃ tvam iva+ abhyunnati+māninas+ nagendras+ vahati praṇaya+uparuddha+kūlā kalahaṃsais+ amum antareṇa Revā 56. amṛta+indu+kalā+sahodarā+ asyās+ sutanus+ tīra+tale+ avatiṣṭhate sā urasi+ iva payodhi+rāja+kanyā vana+mālā+ābharaṇe Rathāṅgapāṇes+ 57. tat+ itas+ svayam eva deva gatvā pulinaṃ soma+bhuvas+ taraṅgavatyās+ khaga+lupta+vibhūṣaṇaṃ kṣitau te phaṇi+rāja+indra+sutāṃ vibodhayehi c 58. iti tat+vacasā Smara+eka+dūta++ prasava+ullāsa+vasanta+vāsareṇa sas+ nṛpas+ kam+ api pramodam āpat ghana+rāji+dhvaninā+ iva nīlakaṇṭhas+ 59. avadat+ ca vihasya pārthiva+indras+ phaṇi+rāja+indra+sutā+vilāsinīṃ tām vacasā+ utkayatā mayūra+śāvān nava+jīmūta+nināda+sodareṇa 60. api nāma mṛdūni vetsi vaktuṃ nipunaṃ nyāyam anujjhatī vacāṃsi prasabhaṃ vihitās+ tvayā yat+ ete vayam ātma+skhalite+ api sa+aparādhās+ 61. idam om iti gṛhyate vacas+ te saha medhāvini kas+ tvayā vivādas+ yat+ imās+ viśada+udgamās+ giras+ te pathi siddhānta+samīkṣite caranti 62. tat+ anena vinodaya+ āśu tāvat+ mama hāreṇa manas+ Śaśiprabhāyās+ iha palvala+saikateṣu yāvat+ tat+alaṅkāram avekṣituṃ yatiṣyate hāra+pradānam 63. atha hāram anādareṇa kaṇṭhāt svayam ākṛṣya sas+ kṛṣṭa+candra+śobham vihasan+ aravinda+kośa+tāmre nidade pāṇi+tale vilāsavatyās+ 64. api kośa+gṛha+udare durāpaṃ phaṇināṃ bhartus+ upoḍha+vismayā sā tam udañcita+pakṣmaṇā mṛga+akṣī likhitena+ eva dadarśa locanena Śaśiprabhā+hāra+pradānam 65. avakṛṣya salīlam uttarīyāt sita+meghāt+ iva tārakā+vitānam urasā sas+ babhāra hāram īśas+ stana+paryaṅka+śayaṃ Śaśiprabhāyās+ 66. vadati sma hasan Ramāṅgadas+ tām uraga+strīm atah bhartus+ iṅgita+jñas+ yadi kautukavatī+ amatsaras+ te tat+ itas+ kiṃ cit+ itas+ avalokaya+ iti 67. atha hāra+latā+vikṛṣṭa+dṛṣṭis+ sahasā vāri+vihaṅgama+avaluptam uragendra+sutā+vibhūṣaṇaṃ tat+ nṛpates+ vakṣasi Pāṭalā dadarśas+ punas+ Pāṭalā+vākyam+ 68. daśana+cchadam ātta+bimba+śobhaṃ snapayantī sudhayā+ iva hāsa+kāntyā avadat+ ca vācāṃsi pārthivaṃ sā caturā+ evaṃ parihāsa+peśalāni 69. apahartum agās+ tvam eva hāraṃ kim itas+ kalpita+rājahaṃsa+rūpas+ viditas+ asi ghanā tava+ uragāṇāṃ nagare+ asti+ eva hi Kāmarūpa+vārtā 70. para+vañcana+paṇḍitā matis+ te yadi na+ evaṃ katham anyathā narendra idam ābharaṇaṃ harasi+ araṇye hara+hāsa+eka+sitaṃ Śaśiprabhāyās+ 71. avanī+valaye tvam ātta+daṇḍas+ sahase nā+ avinaya+aṃśam iti+ avaimi atha ca sthitim ātmanā vidhatse viṣaye dasyu+niṣevite kim etat 72. kṣitipa smayase kim eṣa kelis+ na bhavati+ arpaya hāram asmadīyam naya+vartma+juṣas+ bhavādṛśās+ kiṃ na para+sva+grahaṇāt+ iha trapante 73. athavā paratas+ astu narma na+ asyāṃ bhuvi devena samas+ asti pārthivas+ anyas+ apaviddhanayā na yasya dṛṣṭes+ apasarpanti+ atha khecarās+ kim anye 74. anayos+ kim api tvayā vilāsin parivartas+ ayam akāri hārayos+ yas+ vacasām avakāśam īśa datte sa na kasya+ anṛju+cetasas+ janas+ ? 75. vihitas+ na hi vakṣasi tvayā+ ayaṃ nṛpa hāras+ phaṇi+rāja+kanyakāyās+ kim api+ īpsitam ātmanas+ vidhātus+ vihitaṃ sūtram idaṃ manobhavena 76. nanu yāmi+ amunā Śaśiprabhāyās+ tava hāreṇa manas+ vinodayāmi tvayi sā+ api+ alam eva sāndra+cetas+ sutanus+ sneha+rasa+ārdratām upaitu 77. ucitaṃ nija+sāyaka+anurodhāt+ ahi+rāja+indra+sutopa+sarpaṇaṃ te paratas+ astu śaras+ tvat+arthitā sā kim u na tyāga+vaśaṃvadā dadāti 78. sarasas+ asya vimuñca tīra+lekhām anurevā pulinaṃ gṛhāṇa yātrām uraga+adhipa+rūpa+pakṣapātaṃ śamaya vyāla+vadhū+vilocanānām Śaśiprabhā+darśana+arthaṃ gamanam+ 79. iti valgu vacas+ niśamya tasyās+ sas+ nṛpas+ pannaga+vāma+locanāyās+ sthitam atra vacasi+ alaṅghanīye tava kalyāṇi mayā+ iti tām uvāca 80. atha sā+ anṛju+vādinī vidhāya kṣitipālaṃ puratas+ cacāla bālā hṛdayena parāmamarśa ca+ evaṃ vilasan+māṃsala+vismayas+ narendras+ 81. araṇyānī kva+ iyaṃ dhṛta+kana+sūtras+ kva sas+ mṛgas+ kva muktā+hāras+ ayaṃ kva ca sas+ patagas+ kva+ iyam abalā kva tat+ kanyā+ratnaṃ lalitam ahi+bhartus+ kva ca vayam svam ākūtaṃ dhātā kim api nibhṛtaṃ pallavayati 82. atha mada+gaja+līlā+khela+gāmī sas+ kṛtvā kanaka+viśikha+yācñā+vyājam avyāja+kāntas+ avani+hariṇa+lakṣmā sāhasa+upārjita+śrīs+ ahi+parivṛḍha+kanyā+ālokanāya pratasthe iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Śaśiprabhā+avalokana+artha+prasthānaṃ nāma pañcamas+ sargas+ ṣaṣṭhas+ sargas+ nāyikā+avasthā+varṇanam 1. tadā phaṇi+indra+kanyā+ api bāṇa+nāma+aṅka+sūcite narendra+tilake tasmin+ abhilāṣaṃ babandha sā 2. sahasā hṛdaye tasyā nidadhe manmathas+ padam aśoka+yaṣṭi+stabake sa+rāgas+ iva ṣaṭpadas+ 3. avaśā sā+ abhavat+ citraṃ nāmnā+ api pṛthivī+pates+ na tat+ asti+ atra yat+ na+ astraṃ sannaddhasya manobhuvas+ 4. smara+agni+kaṇa+Meṇā+akṣyās+ tasyās+ samudadīpayat Makara+dhvaja+sāmrājya++ sacivas+ Malaya+anilas+ %CHECK 5. sa+ullasat+smara+līlena navena vayasā babhau unmiṣat+madhu+lekhena mukulena+ iva mālatī 6. sā+ atanu+śvasana+spṛṣṭa++ pāṭala+adhara+pallavam uvāha mukham ujjṛmbham ambhojam iva padminī 7. nikāma+sarale tasmin sā muhus taraledṛśau śare narendra+candrasya cikṣepa na sakhī+jane 8. narendra+nāma+aṅka+lipis+ tām ānandayati sma sā kumudvatīm iva+ udañcat++ bāla+indu+kiraṇa+cchaṭā 9. hema+puṅkha+aṅkite tasmin śare karam upeyuṣi balāt+ viveśa sā bālā dīkṣāṃ vaivāhikīm iva 10. tena+ avāpta+tat+ātāmra++ pāṇi+sparśeṇa patriṇā sphurat+kānti+caya+vyājāt+ amucyanta+ iva pallavās+ 11. Navīnasāhasāṅkasya Kāmadeva+ākṛtes+ ayam Mālava+eka+mṛgāṅkasya Sindhurājasya sāyakas+ 12. punaḥpunas+ iti svādu nṛpates+ nāma+lakṣma sā apaṭhat+ cāru+bimba+oṣṭha++ luṭhat+daśana+candrikā sandānitakam 13. adhītya kautukena+ atha kṛta+pañcama+mūrcchanās+ tat+agre nṛpa+nāma+aṅkaṃ jagus+ pātāla+kanyakās+ 14. adṛṣṭe+ api+ utsukā rājñi tat+gītena babhūva sā prabodhe yat+anaṅga+agnes+ pañcamas+ prathāmā samit 15. avepata samunmīlat++ vilāsa+kusuma+anncitā manobhava+anila+sparśa++ vaśāt+ vana+latā+ iva sā 16. nava+anurāgam aṅgena vyakta+tat+cihna+cumbinā vinā+vacanam ācakhyau sakhīṣu caturāsu sā Śaśiprabhāyās+ praśnas+ 17. sāvahittham atha+ itthaṃ sā sakhī+janam abhāṣata sudhā+niṣyanda+jaḍayā śarat+indu+mukhī girā 18. abhedam indunā nītas+ sācivyaṃ Menaketunā sakhyas+ kas+ Sindhurājas+ ayaṃ sāhasa+aṅka+nirūpyate 19. kim evam avatiṣṭhadhvai maunaṃ muñcata śaṃsata unmīlati yat+ antar me balāt+ kautuka+kandalī Malyavatyās+ uttaram 20. atha Mālyavatī nāma tat+sakhī siddha+kanyakā iti smita+sudhā+ārdreṇa vacasā tām avocata 21. sakhi sāhāsikas+ sas+ ayam Avanti+tilakas+ nṛpas+ gīyate ketakā+pāṇḍu yasya+ uraga+pure yaśas+ 22. taṃ Kāśyapī+Sahasrākṣam adrakṣam aham ekadā gatā śrīmat+Mahākāla++ parvaṇi+ Ujjayinīṃ purīṃ 23. tanvi tigmāṃśunā+ iva dyaus+ niśeva śaśalakṣmaṇā sā sa+nāthā purī tena Vajriṇā+ iva+ Amarāvatī 24. Rambhā tvayā+ iva yat satyaṃ tena+ āli Nalakūbaras+ tyājitas+ rūpajaṃ garvam urvī+Makaraketunā 25. akalaṅka+ākṛtes+ tasya catus+ṣaṣṭhi+kalāvatas+ tula+adhiroha+hevāke kas+ ṣoḍaśa+kalas+ śaśī 26. tasya+ avani+pradīpasya te te naisargikā guṇās+ kva nāma na prakāśante raves+ iva marīcayas+ 27. na nāgeṣu na siddheṣu na nareṣu+ amareṣu+ atha avāpi kva+ api saṃvādas+ tat+rūpa+ullekha+lekhayā 28. sas+ hi kena+ api kṛtyena gāṃ gatas+ śrūyate punas+ nihnuta+eka+bhuja+dvandvas+ devas+ Śrīvatsalāñchanas+ 29. kim anyat tava saṃtuṣṭyai paśya citre likhāmi+ aham cirasya dīrgha+nayane tava+ astu nayana+utsavas+ ākṛti+lekhanam 30. atha sā siddha+tanayā taṃ lilekha śilā+tale hṛdi tu+ uraga+rājendra++ duhitus+ Mīnaketanas+ 31. tadā+ ālikhita+bhūpālaṃ tayā cintita+kāmadam cintā+maṇes+ api+ adhikaṃ śilā+talam amāṃsta sā 32. tatas+ citra+gate tasmin mahīpālas+ mada+ālasās+ samam eva+ ahi+kanyānāṃ petus+ netra+paramparās+ 33. papau Śaśiprabhā+ api+ enaṃ ciram utpakṣmalekhayā punaruktīkṛta+unnidra++ karṇa+indīvarayā dṛśā 34. rūpam āsvādayām āsa tasya+ ālekhya+gatasya sā bhramarī+ iva+ aravindasya sudhā+sahacaram madhu 35. ānīyata+ ākulatvaṃ sā tritīyena tanu+udarī vismayena+ atisāndreṇa madena madanena ca 36. viveśa hṛdaye tasyās+ sa citra+likhitas+ nṛpas+ śarat+prasanne saritas+ pratimā+indus+ iva ambhasi 37. stana+patra+latāṃ tasyās+ bibheda pulaka+udgamas+ satyaṃ yat+antar+aṅgeṇa bahis+aṅgas+ nirasyate 38. tasyās+ kuca+yuge kiṃ+ cit+ niśvāsas+ kampam ādadhe rathāṅga+nāma+mithune sāyantanas+ iva+ anilas+ 39. tasyās+ sveda+lava+śreṇi++ cchadmanā vadana+śriyā viśatas+ antar+ anaṅgasya lājā+añjalis+ iva+ ujjhitas+ 40. śaṅke śaram ṛjūkurvan dadṛśe manmathas+ tayā yat+ sā mṛdu+kvaṇat+kāñci++ kiṅkiṇīkam akampata 41. eṣa dṛṣṭas+ tvayā+ iti+ uktā sakhyā sā sādhvasā+ ākulā gadgada+akṣaram avyaktaṃ kṛcchrāt prativacas+ dadau 42. citra+vartini+ api nṛpe tattva+āveśena cetasi vrīḍā+ardha+valitaṃ cakre mukha+indum avaśā+ eva sā 43. dṛṣṭā sakhībhis+ sākūtaṃ sā bāla+adhara+pallave dadhau vailakṣya+hasitaṃ prasūnam iva mādhavī 44. navaṃ prema nava+utkaṇṭhā navās+ te te manorathās+ iti tasyās+ tathā+ eva+ abhūt+ antaraṅgas+ paricchadas+ 45. kiṃ+ cit+ trapā+anuviddhena puṇḍarīka+dala+tviṣā tam ānarca+ iva rāja+indum animitta+smitena sā 46. sā ca dos+śayita+bhuvā nṛpeṇāddhyāsitā hṛdi kṛta+aṅga+bhaṅga+valanā jhaṭiti+ ālasyam āyayau 47. tat+kṣaṇena+ eva sā citraṃ tanvī tanmayatāṃ yayau kaṃ na pratārayati+ eṣa kitavas+ Kusumāyudhas+ 48. stimitā+ iva+ avatasthe sā sāraṅga+āyata+locanā acetanā+ iva śūnyā+ iva suptā+ iva+ ālikhitā+ iva ca 49. smareṇa marmaṇi kva+ pai sā+ avidhyata sumadhyamā anidritā+ pi yat+ sā+ abhūt+ kṣaṇaṃ mukulita+īkṣaṇā 50. vyañcita+anaṅga+līlena śṛṅgāra+rasa+bandhunā tanvī nava+anurāgeṇa sā+ anyā+ eva ghaṭitā+ abhavat 51. ṛjunā aikṣata yat+ citraṃ yat+ abhūt+ ca trapāvatī tena+ atigūḍha+bhāvā+ api sā sakhībhis+ alakṣyata 52. atha+ Anaṅgavatī nāma sakhī tām iti+ avocata daśana+jyotsnayā+ araṇyaṃ sudhayā+ iva niṣiñcatī 53. kat+ cit+ asya pramodāya kumudasya+ iva cakṣuṣas+ ayaṃ madhyama+loka+indus+ pātāla+indu+kale tava 54. vana+anila+āhṛta+unnidra++ padma+kesara+śālinā roma+udgamas+ iva+ anena dhṛtas+ tvat+avalokanāt 55. adya nas+ saphalaṃ cakṣus+ citre yat+ avalokitas+ Kandarpa+adhika+kāntas+ ayam Avanti+mṛga+lāñchanas+ 56. tvām api+ avāñcitāṃ manye yat tvayā+ etasya vakṣasi ete savibhramaṃ nyaste dṛśau muktā+late iva 57. jitam etena kas+ api+ eṣa satyaṃ Kāmas+ asya kiṅkaras+ ārohati parāṃ koṭim atra yat tava sambhramas+ 58. tvam atra baddha+bhāvā+ iva kim indu+mukhi lajjase vilaṅghayati+ alaṅghyāni smara+durlalitāni kas+ 59. kas+ anyas+ sakhi nṛśaṃsas+ asti kāmaṃ Viṣamabāṇatas+ sukumāre tava+ api+ aṅge yena vyāpāritas+ śaras+ 60. bimba+oṣṭhe eva rāgas te tanvi pūrvam adṛśyata adhunā hṛdaye+ api+ eṣa mṛga+śāva+akṣi lakṣyate 61. ekena rājahaṃsena hṛtas+ hāras+ tanu+udari anena tu dvitīyena likhitena+ api te manas+ 62. kutas+ trapā tava+ ālīṣu kiṃ+ cit+ unnamaya+ ānanam aho bata tvam etasmin+ atyāyata+kutūhalā 63. etat+ karṇa+utpalaṃ lolam apāṅga+prativeśitam tvat+ udantam iva+ etasya kathayati+ ali+kūjitais+ 64. aho dūrasthitena+ api hrdi spṛṣṭā nṛpa+indunā indu+kānta+śilā+ iva tvam ārdratām avagāhase 65. nipuṇe niḥśvasiṣi+ evam atigūḍhaṃ yathā yathā tathā tathā tava vyaktam ayam ucchvasati smaras+ 66. smitam etat+ alola+akṣi lajjā+saṃvalitaṃ tava idaṃ nirjita+bālyasya yauvanasya+ uditaṃ yaśas+ 67. yathā tava+ iyam aratis+ yathā sutanu vepase tathā kavacitas+ śaṅke niḥśaṅkaṃ madanas+ tvayi 68. kim atra karavai gāḍham ākalpakam idaṃ tava iyaṃ ca manmathasya+ astraṃ nirgatā cūta+mañjarī 69. surata+klānta+śabarī++ kabarī+mālya+cumbinas+ katham ete tvayā tanvi sahyā malaya+vāyavas+ 70. kiṃ tāmyasi tava+ upāntam ānayāmi+ adhunā+ eva tam iti+ āśvāsayati+ iva tvām kokilas+ ayaṃ kala+svanas+ 71. kūjantī kokila+vadhūs+ iyam ādhiṃ dhunoti te Anaṅga+nṛpa+sāmrājya++ līlā+maṅgala+gāyinī 72. vana+anta+devatā+avāpta++ pāda+nyāsa+utsavas+ sphuṭam eṣa stabakitas+ aśokas+ suhṛt+ Kāmasya kā gatis+ 73. atra+ urvī+tilake dṛṣṭim asyantīṃ tilakas+ krudhā ayaṃ tarjayati+ iva tvāṃ vātā+dhūta+latā+aṅgulis+ 74. pathi smarasya viṣame skhalitāyām itas+ tvayi smita+cchaṭā+ iva niryāti sinduvārasya mañjarī 75. drāghayati+ asta+bimba+oṣṭha++ ruci+niḥśvasitāni te ayaṃ mukulitas+ kiṃ+ cit+ bakulas+ mukula+stani 76. latayā karṇika+arasya puras+ puṣpitayā+ anayā Anaṅgasya+ eka+rājye+ asmin hema+vetra+latāyitam 77. aho na kasya bhindanti hṛdayaṃ vīkṣitās+ api nisarga+mṛdavas+ api+ ete sahakāra+nava+aṅkurās+ 78. caturāṃ kokilām eṣa kṛtvā kurabakas+ mukhe durlabhaṃ yācati+ iva tvāṃ līlā+liṅgana+dohadam 79. aśoka+skandha+lagnā+ iyaṃ kusumais+ nava+mādhavī prārthanīya+priya+sparśāṃ hasati tvām iva+ utsukām 80. bhūpatau+ anuraktāyās+ tava santāpa+dīpanam sthala+aravindaṃ sa+īrṣyā+ iva sūte sakhi vasundharā 81. amīṣu+ aṅkastha+kandarpa++ jagat+vijagaya+siddhiṣu dṛṣṭis+ udvijate tanvi pāṭalā+kuḍmaleṣu te 82. sundari dvitayasya+ atra kraśimā bhūṣaṇāyate rājanya+ābaddha+bhāvāyās+ tava rātres+ ca samprati 83. eṣa caitra+utsavas+ citre nṛpas+ ayaṃ nūtanaṃ vayas+ prāpta+avakāśas+ kāmas+ api patitāsyati+saṅkaṭe 84. kim ālikhitavatī+ eṣā citre Mālyavatī nṛpam dvārīkṛtā+ iyam athavā vāmena vidhinā tava 85. bahunā kiṃ cakora+akṣi chalitā+ asi manobhuvā sarvathā te kariṣyanti kuśalaṃ kula+devatās+ 86. iti+ādi vyāharantī sā kṛta+bhrū+bhaṅgayā tayā narendra+bāṇa+puṅkhena kuce kiṃ cit+ atudyata Kalāvatī+vacanam 87. atha kinnara+rājendra++ kanyā nāmnā Kalāvatī evaṃ vacas+ smita+sudhā++ niṣikta+akṣaram ādade 88. kāmaṃ durlabham eva+ etat+ caitras+ candra+aṅkitās+ niśās+ preyān vipañcī+raṇitaṃ Pañcabāṇa+aṅkitaṃ vayas+ 89. ayi tvāṃ mlāpayati+ eṣa kālas+ kamala+locane jagat+āhlāda+janakas+ sudhā+sūtis+ iva+ abjinīm 90. sthāne tava+ anurāgas+ ayam Anaṅgasya+ ayam utsavas+ sakhi snihyati nirvyājam indau+ eva kumudvatī 91. nṛpasya+ araṇya+sañcāras+ śareṇa+ anena sūcyate marutā dviradasya+ iva mada+niṣyanda+gandhinā 92. avaśyaṃ tanvi cinvānā vane haṃsam itas+ tatas+ kva+ cit+ vilokayiṣyanti taṃ tvat+parijana+striyas+ 93. jñāta+tvat+iṅgitā+ eva+ atra taṃ cet+ drakṣyati pāṭalā tatas+ asya ṣaṭpadasya+ iva balāt+ cetas+ hariṣyati 94. sthirā bhava nṛpena tvam iha saṃyogam āpsyasi yathā Kaṇva+āśrame pūrvaṃ Duṣyantena Śakuntalā 95. iti tat+vacasas+ sīmni masṛṇa+utkampita+stanī vyāja+sācīkṛta+mukhaṃ niśaśvāsa Śaśiprabhā 96. vana+śrī+ratna+mañjīras+ latā+kuñja+udare tatas+ cukūja mañju+kaṇṭhas+ tāṃ dakṣiṇena kapiñjalas+ 97. harṣa+aśru+lava+kīrṇena sat+patra+āvali+cāruṇā vāmena pasphure tasyās+ cakṣuṣā ca stanena ca 98. atra+ antare samāyāntī dadṛśe dūratas tayā narendra+savitus+ tasya puras+ sandhyā+ iva Pāṭalā 99. tasyās+ traye ca tritayam apaśyat phaṇi+kanyakā mukhe smitaṃ kare hāraṃ sitam aṃse ca cāmaram 100. sā hāra+hastā ruruce dhṛta+stimita+cāmarā sarasī supta+haṃsā+ iva phena+adhyāsita+paṅkajā 101. dṛṣṭis+ phani+indra+duhitus+ atikramya+ eva Pāṭalām bhṛṅga+śreṇis+ iva+ aśoke papāta+ Avanti+bhartari 102. priyaṃ nas+ sas+ ayam āyāti paśya paśya Śaśiprabhe Paramāra+anvaya+udāra++ hāra+madhya+maṇis+ nṛpas+ 103. iti priya+sakhī+sūkti++ sudhā+niṣyanda+lekhayā sikte tadā+ abhavat+ tasyās+ Smaras+ pallavitas+ hṛdi sandānitakam 104. sudhā+rasas+ iva+ urvībhṛt+ tayā saṃmukham āpatan dṛśā sphaṭika+śuktyā+ iva vāraṃvāram apīyata 105. vitene+ api+ ahi+kanyābhis+ kautukena+ atanīyasā tasya+ agre rājahaṃsasya netra+ indīvara+vāgurā 106. Avanti+tilaka+udantam upasṛtya+ atha Pāṭalā Anaṅga+dīpanaṃ tasyai jagāda+ iṅgita+vedinī 107. deva paścāt+sthitas+ api+ agre prāptas+ paryutsukas+ bhavān iti+ abhāṣyata bhūpālas+ citre caturayā tayā 108. abhūt+ paryākulā sā ca muhūrtam asita+īkṣaṇā paścāt+ alajjata+ ālībhis+ tathā sa+smitam īkṣitā 109. tasyai hāraṃ mahībhartus+ arpayām āsa Pāṭalā ākṛṣya bhartum ānītam atiśuddham iva āśayam 110. sakhīnām anurodhena sā kila+ Anaṅga+mohitā hṛdi dīrgha+guṇaṃ dadhre hāraṃ priyam iva+ aparam 111. tuṣāra+pāṇḍunā tena vavṛdhe+ asyās+ manobhavas+ dik+anta+vānta+jyotsnena mahā+udadhis+ iva+ indunā 112. puṣpa+udgamena+ iva latā prasādena+ iva bhāratī sā tena reje hāreṇa yaśasā+ iva narendratā 113. tatas+ śithila+paryasta++ vilola+kabarī+latā ketu+yaṣṭis+ iva śyāma++ patāka+aṅgā hiraṇmayī 114. vasaṃta+kamala+ullāsi++ matta+bhramara+niḥsvanā dīpamāna+upadeśā+ iva sva+rahasye manobhuvas+ 115. ullasat+kuṭaja+acchāccha++ vilāsa+hasita+cchavis+ jhaṭiti+ uadadhi+velā+ iva nirgacchat+ amṛta+cchaṭā 116. sarojinī+ iva haṃsībhis+ bhṛṅgībhis+ iva mālatī śaśi+lekhā+ iva tārābhis+ sakhībhis+ abhitas+ vṛtā 117. dṛṣṭvā narandram āyāntam udasthāt+ utsukā+ atha sā dadhatī nūtana+prema++ pariṇītām adhīratām kulakam 118. atha sutanus+ alola+tārake sā suciram udañcita+dīrgha+pakṣmamāle śaśinas+ iva+ nava+udgatasya dūrāt+ avanipates+ pathi locane mumoca 119. āsanna+anucara+dhṛtena paṅkajinyās+ patreṇa sphuṭa+ghaṭita+ātapatra+līlas+ sas+ cchāyām atha mahasā hasan hima+aṃśos+ kṣmāpālas+ pulinam avāpa Narmadāyās iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Śaśiprabhā+darśanas+ nāma ṣaṣṭhas+ sargas+ saptamas+ sargas+ Śaśiprabhā+darśanam 1. tatas+ sas+ dūrāt+ ahi+rāja+kanyakāṃ javā+eka+mitreṇā yutāṃ patatriṇā viśāmpati+dīrgha+guṇa+anuṣaṅgiṇīm Anaṅga+kodaṇḍa+latām iva+ aikṣata 2. upoḍha+lāvaṇya+taraṅga+bhaṅgayā sa+rāga+bimba+oṣṭha+galat+pravālayā ahāri lolaṃ nṛpates+ tayā balāt Anaṅga+ratna+ākara+velayā manas+ Ramāṅgada+kṛtaṃ Śaśiprabhā+varṇanam 3. sa+vismayas+ locana+mārgam āptayā tayā sas+ pātāla+tala+indu+lekhayā atha+ ittham amlāna+manoratha+udgamas+ Ramāṅgadena+ abhidadhe narādhipas+ 4. avaimi sā+ eva+ iyam amogham āyudhaṃ manobhuvas+ pannaga+rāja+kanyakā udaṃśu+lekhena mukhena kurvatī jagat+ vilīna+indu+vilokana+spṛham 5. narendra satyaṃ sas+ kutūhalī bhavet+ alaukikaṃ rūpam avekṣituṃ Rates+ iyaṃ na yasya+ atithitāṃ gatā dṛśos+ agādha+lāvaṇya+sarit+ sumadhyamā 6. iyaṃ sudhā mugdha+vilāsa+janma+bhūs+ iyaṃ bhujaṅga+ālaya+ratna+dīpikā iyaṃ jagannetra+cakora+candrikā puras+ patākā+ iyam ayugma+patriṇas+ 7. iyattayā muktam avaimi naipuṇaṃ Prajāpates+ adbhuta+śilpa+karmaṇi nṛpa+upamānām upamānatāṃ gataṃ vinirmitaṃ yena hi ratnam īdṛśam 8. iyaṃ tava+ anena virājatetarāṃ kara+sthitena+ avanipāla+patriṇā upeyuṣā kāñcana+padmam aṃśunā hima+itara+aṃśos+ iva jahnu+kanyakā 9. arāla+keśīyam anena bhāti te śareṇa kārtasvara+puṅkha+śobhinā nisarga+gaureṇa narendra+raśminā sa+kajjalā dīpa+śikhā+ iva śārvarī 10. iyaṃ vilāsa+ūrmi+nimagna+śaiśavaṃ svibhāvyamāna+stana+kuḍmala+udgamam mada+eka+visrambha+gṛhaṃ vigāhate vayas+ vibhakta+aṅgam Anaṅga+dohadam 11. iyaṃ nata+aṅgī jagat+eka+sundare nideśite Pāṭalayā nṛpa tvayi dṛśau nava+indīvara+patra+peśale vimuñcati Śrīs+ iva Śārṅgadhanvani 12. Anaṅga+sāmrājya+vilāsa+cāmare vana+anila+vyākulite+ aṃsu+cumbini pariślathe saṃyamana+artham etayā sa+līlam astas+ kabarī+bhare karas+ 13. vilokayantī kusumaṃ kaca+ agratas+ cyutaṃ kuca+sparśa+dhiyā+ iva vakṣasi iyaṃ kṛśa+aṅgī Kusumāstra+śaṅkayā kṛta+praṇāmā+ iva tava+ avalokyate 14. vilokaya+ asyās+ kṣitipāla bibhratīṃ pradīpa+śobhāṃ kabarīṃ niśā+mukhe amī muhus+ kuṅkuma+kesara+aruṇā lasanti sīmanta+maṇes+ marīcayas+ 15. virājate+ asyās+ tilakas+ ayam añcitas+ vikuñcita+bhrū+latikā+antare nṛpa vijitya loka+dvitayaṃ divaṃ prati smareṇa bāṇas+ dhanuṣi+ iva saṃhitas+ 16. apāṅga+saṃvardhita+śoṇakāntinā sukṛṣṇa+tāreṇa tuṣāra+pāṇḍunā iyaṃ pravāla+asita+ratna+mauktikais+ vinirmitena+ iva cakāsti cakṣuṣā 17. iyaṃ puras+ niryati+dūram āyate kapolatas+ kāñcana+kuṇḍala+arciṣi iṣuṃ ruṣā+ iva pratibhoktum udyatā manobhuve mukta+śilīmukhe hṛdi 18. iyaṃ triyāmā+pati+kānti+peśalaṃ vibuddha+bandhūka+dala+adhika+tviṣā bibharti bimba+adhara+mudrayā mukhaṃ manobhirāmaṃ rajanī+ iva sandhyayā 19. upoḍha+tārāpati+tāra+hārayos+ iyaṃ yugena stanayos+ virājate dvayena deva uṣasi cakravākayos+ sarit+gṛhīta+eka+mṛṇālayos+ iva 20. surā+apagā+vīci+vipāṇḍus+ eṣa te cireṇa hāras+ carita+arthatāṃ gatas+ dhṛtas+ kṣitīśa praṇaya+ārdrayā+ anayā sa+līlam utkampini yat+ kuca+dvaye 21. iyaṃ mahīpāla vilokitena te vigāhate kāntam idaṃ daśā+antaram bhavati+ anārūḍha+ vikāsa+vibhramā kim udgame candramasas+ kumudvatī 22. kim anyat+ uktaṃ sudhayā+ iva sāndrayā tat+ anyathā nātha na Pāṭala+vacas+ sphuṭā+ iyam asyās+ kurute yat+ aṅgake balāt pariṣvaṅgam Anaṅga+vikriyā Śaśiprabhā+samīpa+gamanam 23. iti+ iṅgitajñe vadati priyaṃvade Ramāṅgadena smitam udgata+smitas+ avāpa paryāpta+śaśāṅka+darśanas+ phani+indra+kanyā+savidhaṃ narādhipas+ nāyikā+ceṣṭās+ 24. uvāha lajjā+natam añcita+alakaṃ tatas+ bhujaṅga+adhipates+ sutā+mukhaṃ avāñcitaṃ kiṃ cana Mātariśvanā sa+ṣaṭpadaṃ padmam iva+ aravindinī 25. patati+ adhas+ kuṅkuma+paṅka+pāṭale mayūkha+lekhā+paṭale śikhā+maṇes+ hriyā+ iva rakta+aṃśuka+pallavas+ tayā pidhātum ālekhya+nṛpe nyadhīyata 26. nṛpasya citre madhurā+ iyam ākṛtis+ na bhidyate candramasas+ yathā+ ambhasi sakhī+janas+ tām iti narma+peśalas+ śanais+ trapā+namra+mukhīm abhāṣata 27. yathā+ asmi vaktā+ asi tathā+ asya bhūpates+ yadā punas+ karṇa+samīpam āpsyasi iti+ iva nirvyājam udīrya tatyaje tayā+ āyata+akṣyā sas+ narendra+sāyakas+ 28. alaṃ hriyā+ evaṃ samupekṣya gṛhyatām ayaṃ hi pāṇi+grahaṇa+ucitas+ tava iti+ īrayantyās+ kuṭilaṃ vacas+ karāt+ anaṅgavatyās+ kamalaṃ jahāra sā 29. atha sva+bimba+adhara+pāṭala+cchadaṃ kareṇa tattat+sadṛśena bibhratī niṣevitum bhūpatim abhyupāgatā ramā+ iva rājīva+mukhī rarāja sā 30. dṛśas+ tatas+ tat+parivāra+yoṣitāṃ netra+añjana+śyāmala+pakṣma+rājayas+ Śaśiprabhe bhūmipatau sa+kautukās+ samāpatan kunde+ iva+ali+paṅktayas+ nṛpa+arhaṇam+ 31. nipīyamānasya tayā śanais+śanais+ apāṅga+sañcārita+dīrgha+netrayā upātta+puṣpas+ kṣiti+bhartus+ arhaṇāṃ cakāra tasyās+ caturas+ sakhī+janas+ 32. puras+ śirasi+ āhita+Manmatha+ājñayā tayā kaṭa+akṣais+ kuṭajais+ iva+ arcitas+ nṛpas+ saparyāṃ punarukta+saṃvidāṃ sas+ tat+vayasyā+nihitau+ amanyata 33. sa+rāgavati+ utkalikābhis+ ākule mṛduni+ alaṃ Pāṭalayā samarpite atha nyaṣīdan+nava+pallava+āsane phanīndra+kanyā+manasi+ iva pārthivas+ 34. anu kṣitīśaṃ nalinī+dala+āsane kayā cit+ āste parivāra+yoṣitā Ramāṅgadas+ api+ āsana+bandham ādade vasundharāyāṃ vinaya+eka+bandhus+ 35. śrama+anurodhāt+ upaviśyatām itas+ kṣaṇaṃ kṛśa+aṅgī+ iti sakhībhis+ arthitā upāviśat+ vepita+vāmana+stanī tatas+ samaṃ tābhis+ ahi+indra+kanyakā nāyikā+vilasitāni+ 36. vivartayantī vadana+indu+maṇḍalaṃ viśāla+netra+anta+niṣakta+tārakam dvayena sā kṛṣyata sundarī samaṃ hriyā nṛpa+ālokana+kautukena ca 37. atha+ avataṃsīkṛta+locana+utpalaṃ kapola+dolāyita+ratna+kuṇḍalam ciraṃ papau sas+ stimitena cakṣuṣā tat+ānanaṃ Mālava+Mīnaketanas+ 38. kṛtī dṛśā+ asyās+ sudṛśas+ pibati+ ayaṃ kapola+lāvaṇya+sudhāṃ narādhipas+ mithas+ sakhīnām iti sasmitaṃ vacas+ niśamya sā+ abhūt+ adhika+adhika+trapā 39. manāk+ iva+ aṃsāt+ apavartita+ānanā nirīkṣya taṃ bhūpatim arpita+īkṣaṇam vihasya lajjā+mukule cakarṣa sā balāt+ apāṅga+prasṛte vilocane 40. Yaśobhaṭe rūpam Avanti+śasitus+ kṛta+smite citra+gataṃ praśaṃsati kara+sthitaṃ sā jhaṭiti nyadhāt tatas+ śilā+tale tāmarasaṃ trapāvatī 41. nikāmam uktaṃ sukumāram aṅganā vilāsinas+ tasya jahāra sā manas+ smara+eka+dūtī+sahakāra+śākhinas+ lasat+madhau+ anya+bhṛtā+ iva pallavam 42. tadīyam uddāma+rasa+ūrmi+nirbharaṃ sas+ rājahaṃsas+ api viveśa mānasam kṛta+praveśas+ ca salīlam acchinat+ manāk+ mṛṇālīm iva dhīratām atas+ 43. kṣaṇāt+ apāṅga+stimita+āyata+akṣayos+ sa+kampayos+ kaṇṭakita+aṅga+lekhayos+ avāpat+ anyonya+nibaddha+bhāvayos+ tayos+ prarohaṃ hṛdi bāla+Manmathas+ nāyakasya nāyikāṃ prati+ uktis+ 44. asūyayā+iva+ atha vimuñcatī dṛśaṃ sakhīṣu sā sūtrita+narma+sūktiṣu iti smita+kṣālita+danta+vāsasā nṛpeṇa nāga+indra+sutā+abhyadhīyata 45. vada+ anavadya+aṅgi sakhī+jana+ādṛtas+ kim eṣa nāma vyatiricyate janas+ vihāya visrambha+viśeṣam etayā yat+ aṅgam antas+ viśati+ iva lajjayā 46. sadā sadācāra+parā+ iti vārtayā vayaṃ hṛtās+ pannaga+rāja+putri te atas+ kim evaṃ pratipatti+mūḍhatāṃ vigāhase+ asmāsu vimucyatām iyam 47. anena te sundari darśanena vā kṛta+upacāras+ asmi kiyat kadarthyase na vīkṣate valgu na mañju bhāṣate gatā kva+ cit+ locana+vartma+mālatī 48. adhas+kṛtās+ satyam adhīra+locane rasātalena tridivasya bhūmayas+ Anaṅga+durvāra+śara+adhidaivataṃ bhavat+vidhaṃ ratnam avāpyate+ atra yat 49. kutūhala+adhyāsita+madhya+lokayā tvayā muhūrtaṃ phaṇi+loka+kaumudi avaimi pātālam avāpta+sandhinā vilaṅghyate santamasena samprati 50. idaṃ mṛṇālat+ api komalaṃ vapus+ tava+ eṣa dūrāt+ aravindinī+patis+ punas+ punas+ saṃspṛśati+ iva kautukāt tamāla+gulma+antara+pātibhis+ karais+ 51. anena te sa+śrama+vāri+bindunā navīna+pīyūṣa+tuṣāra+danturas+ śirīṣa+mṛdu+aṅgi tuṣāra+pāṇḍunā kapola+bimbena viḍambyate śāśī 52. idaṃ vada+ aśikṣata kaitavaṃ kutas+ tava+ eṣa mugdhe sarala+aṅgulis+ karas+ iha+ etat+ ālikhya śilā+tale śanais+ anena līlā+kamalaṃ yat+ ujjhitam 53. na citram evaṃ kva cit+ asti bhū+tale mama+ atra tena+ asti kutūhalaṃ mahat atas+ kim etat pihitaṃ prakāśyatām ahetukas+ tanvi kas+ eṣa matsaras+ 54. adṛśyam etat+ yadi manyase tatas+ kim arthyase kiṃ tu+ iyat+ eva śaṃsas+ nas+ kṛtī tvayā+ ayaṃ bhujaga+ambara+okasām alekhi citre katamas+ kṛśa+udari 55. latā+ iva sammīlita+ṣaṭpada+svanā kiyat+ ciraṃ nirvacanā+ eva tiṣṭhasi itas+ cakora+akṣi vicintya sūnṛtaṃ mama+ uttaraṃ kiṃ cana dātum arhasi 56.yathā+ atijihreṣi yathā+ ativepase yathā kapole pulakaṃ bibharṣi ca tathā+ atra manye tava pakṣapātavat+ nitāntam antaḥkaraṇaṃ kṛśa+udari 57. hriye tava+ iyaṃ yadi kalpate kathā kim etayā nas+ prakṛte yatāmahe yat+ artham ete vayam āgatās+ svayaṃ sas+ na+ arpyate kiṃ karabha+ūru sāyakas+ 58. sa+līlam evaṃ vadati smita+ānane nṛpe nava+prema+sārdra+cetasi vivartayantī maṇi+kaṅkaṇaṃ kare mumoca maunaṃ na phaṇi+indra+kanyakā Mālyavatī+vacanam 59. tayā tathā dṛṣṭam atha+ antara+antarā kaṭākṣa+kāntis+ snapita+avataṃsayā iti smitā+ api+ āyita+danta+dīdhitis+ jagāda taṃ Mālyavātī viśāmpatim 60. tava+ etayā satkṛti+pātra satkṛtaṃ svayaṃ na yat kalpitam alpa+madhyayā na sas+ avalepas+ na ca sā pramāditā na ca trapā tatra nṛpas+ aparāddhyati 61. kṛtī+ iti vārtā tava vetsi vāñchitaṃ tvam antara+ātmā+ iva na kasya vā bhuvi atas+ sakhī+bhāva+gatasya gopanaṃ na yujyate nas+ tvayi tat+ niśāmyatām 62. śilīmukhe+ asmin+ tava nāma+lāñchite mṛga+upanīte mṛga+śāva+locanā pramodam āptā+ iyam itas+ vilokite kare cakorī+ iva tuṣāra+dīdhites+ 63. kas+ eṣa rājā+ iti muhus+ kutūhalāt+ iyaṃ yadā pṛṣṭavatī sakhī+janam atas+ tadā+ asyai kathitas+ savistaraṃ mayā tvam urvī+tala+Mīnalāñchānas+ 64. kareṇa sa+āsūyam apāsya karṇatas+ kvaṇat+dvirepha+āvali nīlam utpalam tadā+ etayā+ abhyudgata+pakṣa+pātayā śrutā Guṇāḍhyasya Bṛhatkathā tava 65. imāṃ tvat+ākāra+nirūpiṇe sakhīm avetya paryutsuka+locanām iva tatas+ mayā viśva+vilocana+utsavas+ tvam eva citre likhitas+ asi pārthiva ! 66. udañcita+vyāyata+pakṣmaṇā tatas+ sakhī+samakṣaṃ nibhṛtena cakṣuṣā ciraṃ nipīta+sa+tṛṣā+ iva mugdhayā tvayā+ etayā madhyama+loka+vāsasas+ 67. atas+ varas+ ayaṃ yuvayos+ samāgamas+ kumudvatī+candramasos+ iva+ ucitas+ iyaṃ hi bāla+ucchvasitas+ manobhuvas+ tvam atra loka+tritaya+eka+sundaras+ 68. nṛpa gṛhītuṃ nayam atra kas+ api+ alaṃ sureṣu vā pannaga+puṅgaveṣu vā sas+ eṣa paṅkeruha+karṇikā+mṛdus+ tvayā śayas+ asyās+ kriyate sakautukas+ 69. ayācitas+ api+ arpitas+ eva te śaras+ kṣites+ ayaṃ nyāya+vidāṃ varā+ etayā tat+ enam abhyarthayase kathaṃ punas+ kalatram eṣā hi vasundharā tava 70. iti+ itivṛttaṃ tat+upāśrayaṃ tathā prakāśayantī pṛthivīpatiṃ prati chalāt+ alīka+bhṛkuṭiṃ vidhāya sā tayā+ aluloke phaṇi+rāja+kanyayā 71. atha dvirephasya mukha+abja+pātinas+ nivāraṇayā+ uraga+rāja+kanyakā śilā+talāt+ saṃbhrama+mīlita+smṛtis+ tadā+ āśu līlā+śatapatram ādade 72. tatas+ sas+ romañca+nipīḍita+aṅgadas+ Ramāṅgadaṃ vyakta+Śaśiprabhā+iṅgitas+ apaśyat+ indīvara+dāma+dīrghayā pramoda+vistaritayā dṛśā nṛpas+ Ramāṅgada+vacanam 73. samarpitā pārthiva Puṣpaketunā tava+ iyam ārdra+praṇayā manasvinī asīma+saundarya+sudhā+vilāsa+bhūs+ udanvatā+ iva+ indu+kalā Pinākinas+ 74. kim anyat+ atra+ ullasitaṃ jagat+traye tava+ eva saubhāgya+patākayā nṛpa yat+ āgatā Manmatha+patriṇām iyaṃ śara+vyatām evam api śrute tvayi 75. vadhūs+ Dilīpasya Sudakṣiṇā yathā yathā Sunandā Bharatasya bhūpates+ Raghu+udvahasya+ avani+kanyakā yathā tathā tava+ iyaṃ vidhinā upapāditā 76. kim anyat+ asyās+ kṛta+pāṇi+pīḍanas+ padaṃ nidhatse gṛha+medhināṃ dhuri iti prasarpat+smita+candrikas+ śanais+ abhāṣata+ urvī+tilakaṃ Ramāṅgadas+ kulakam 77. vilokitaṃ citram alīka+bhāṣiṇī bhavat+sakhī+ iyaṃ pratibhāsate mama udīritā+ evaṃ kila pārthivena sā bhṛśam lalajje nibhṛtaṃ jahāsa ca 78. vilokayantī tam apāṅga+locanā samullasat+sveda+lava+aṅkita+stanī tatas+ sujāta+stabaka+asta+mauktikā latā+ iva sā hema+mayī vyakampata 79. mukhe tava+ āsaktam idaṃ Śaśiprabhe dṛśā+ avataṃsa+āgatayā+ etadīyayā sakhī+janas+ sasmitam iti+ uvāca tām Avanti+nāthaṃ ca mithas+ Ramāṅgadas+ 80. atra+ antare jhaṭiti cittam iva+ accham ambhas+ kṣobhaṃ jagāma saritas+ tuhina+aṃśu+sūtes+ vāti sma ca prasabha+bhagna+tamāla+tāla++ hintāla+sāla+saralas+ sahasā samīras+ payoda+udayas+ 81. udanamat+ atha tat+kṣaṇāt+ udañcat++ kanaka+piśaṅga+taḍit+latas+ payodas+ adharita+muraja+dhvanīni muñcan vidhurita+karṇa+talāni garjitāni 82. atha samudita+trāsā megha+svanāt+ nanu bhūpates+ bhuja+parighayos+ antas+ bālā praveṣṭum iyeṣa sā kim asi cakitā mā tvaṃ bhaiṣīs+ itas+ bhava lajjayā kṛtam iti ca tām ūce devas+ sa sāhasa+lāñcanas+ iti śrī+Mṛgāṅkagupta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Śaśiprabhā+sa~llāpas+ nāma saptamas+ sargas+ samāptas+ aṣṭamas+ sargas+ nāyikā+tirodhānam+ 1. sā+ apade+ atha bhujaga+indra+kanyakā khe payoda+patalais+ tirohite Narmadā+pulina+pallava+sthitā haṃsa+paṅktis+ iva kampam ādade 2. spardhayā+ iva nicayas+ payomucāṃ tāra+mandram anadat+ yathā yathā sā narendra+tilakaṃ tam aikṣata mugdha+lola+nayanā tathā tathā 3. ullasat+ nava+payodhara+ālasāṃ dyāṃ ca tāṃ ca sumukhīṃ vilokayan bhūpatis+ sas+ nitarām abhūt+ vaśas+ vismayasya ca manobhavasya ca 4. vāmanatvam alinatvam atyajan vyañjita+kramas+ iva Trivikramas+ krāmati sma sahasā+ eva meghabhūs+ andhakāra+nikaras+ atha rodasī 5. netra+rodhini tayos+ na kevalaṃ mūrcchite tamasi vaiśasaṃ hṛdi yāvat+ āsya+vigalat+bisa+aṅkure cakravāka+mithune+ api+ ajṛmbhata 6. karṇa+bhūṣaṇa+maṇi+prabhā+lavais+ toka+lakṣita+kapola+patrayā kṛṣyamāṇa+nayanas+ atha pipriye pannaga+indra+sutayā tayā nṛpas+ 7. tejasi sphurati tāḍite muhus+ bibhyatī kanaka+bhaṅga+piṅgale taṃ hṛdi+sthitam iva+ īśam īkṣituṃ sā+ api mīlita+vilocanā+ abhavat ākāśa+vāṇī 8. eṣa te na ghaṭate manorathas+ pārthiva+ ahi+pati+kanyakāṃ prati gaccha Vindhya+vipina+anta+dṛṣṭayā vañcitas+ asi mṛgatṛṣṇayā+ etayā 9. sāhasa+udadhi+viloḍane svayaṃ yas+ aṃsam aṃsa+latayā+ arpayiṣyati Śrīs+ iva+ urasi Mura+dviṣas+ padaṃ tasya niścitam iyaṃ vidhāsyati 10. paśya paśya capalā+ iyam antikāt nīyate tava yathā+ucitaṃ kuru evam eva yat+ iyaṃ na labhyate Jānakī+ iva Janaka+pratijñayā 11. kanyakā+ asi kim idaṃ Śaśiprabhe yuktam ehi pitus+ antikaṃ vraja iti+ avigrahavatī nabhas+talāt ullalāsa sahasā sarasvatī 12. tāṃ niśamya sas+ nikāma+vismitas+ sāci+kārmuka+latām alokata Indumauli+gala+kandala+asitaṃ tat+kṣaṇāt+ ca timiraṃ nyavartata 13. sā+ acira+aṃśu+tapanīya+mekhalā śakracāpa+maṇi+kuṇḍalā tatas+ kva+ api mudrita+mayūra+tāṇḍavā saṃhatis+ jalamucāṃ tirodadhe 14. sā purātana+pathena pāvanī soma+sūtis+ api nimnagā vahat svādu+nirmala+rasa+ūrmi+nirbharā bhāratī+ iva masṛṇaṃ mahā+kaves+ 15. api+ apākṛta+rayas+ sas+ Narmadā++ vīci+lāsya+racanā+kutūhalī āvavau śabara+rāja+yoṣitāṃ nartita+alaka+latas+ samīraṇas+ 16. iti+ akāla+jalada+ādi+vaikṛte kena cit+ viracite gate śamam bhūpates+ śaśi+mukhī sakhī+yutā netra+nirviṣayatām avāpa sā 17. kva+ api nūnam apahṛtya tat+manas+ nāga+rāja+duhitā jagāma sā utpalasya sarasaṃ lasat+spṛhā cakravāka+vanitā+ iva kesaram 18. agratas+ kṛta+payodhara+śriyā dhauta+tapta+tapanīya+kāntayā vidyutā+ iva sadṛśā tayā+ ākulas+ sas+ abhavat+ jhaṭiti dṛṣṭa+naṣṭayā 19. sā puras+ mama hṛtā+ iti lajjayā cintayā kim iva sā caret+ iti sā punas+ na sulabhā+ iti+ asau śucā tapyate sma tisṛbhis+ kṣitīśvaras+ 20. tasya tāpa+jananena mānasaṃ tena bāla+viraheṇa vivyathe ketaka+cchada+kadarthane paraṃ yat+ kaṇas+ api śiśiras+ pragalbhate 21. jitvaraṃ jagati Puṣpaketunā tat+vikṛṣya tarasā śara+āsanam tāḍyate sma hṛdaye patatṛiṇā sas+ atha Mālava+kuraṅga+lāñchanas+ 22. lajjayā valita+kaṇṭha+kandalaṃ locana+añcala+milat+vataṃsakam tasya vartitam iva+ abhavat+ tadā tat+ priyā+vadanam unnasaṃ hṛdi 23. mlānim āpa sas+ tayā vinā nṛpas+ tatra pannaga+pates+ tanūjayā svāṃ ruciṃ na hi kadā cit+ aśnute śarvarī+viraha+dhūsaras+ śaśī 24. pāṇḍu+pakṣmala+dṛśas+ paricyutaṃ sas+ atha mālya+śakalaṃ vyalokata tādṛśi vyatikare vinirgataṃ hāsa+leśam iva Puṣpadhanvanas+ 25. śaṃsat+ujjvala+kapola+saṃgataṃ kuṅkumena dala+koṭi+cumbinā sambhrameṇa galitaṃ nata+bhruvas+ karṇa+tāmarasam ādade+ atha sas+ 26. kārmuke sati śareṣu satsu+ api preyasī tava hṛta+antikāt+ iti tena saurabha+hṛta+ali+niḥsvanais+ vācyatā+ iva nṛpates+ vyadhīyata 27. koṣṇa+niḥśvasita+vepita+cchadaṃ tat+niveśya vadane sas+ sādaras+ ardha+nimīlita+locana+utpalas+ pusta+kalpitas+ iva+ abhavat+ kṣaṇam 28. Narmadā+ūrmi+lulite tat+aṃśuke pallava+ālikhita+haṃsa+hāriṇi āhṛta+stana+vilepane dṛśā sas+ akṛta+praṇayam indu+pāṇḍuni 29. mā viṣīda Navasāhasāṅka, te kāntayā gatam anena vartmanā paśya tat+padam iti+ iva Revayā tasya sārasa+rutais+ asūcyata 30. kiṃ nimagnam iha bālayā tayā bhītayā bhujaga+rāja+kanyayā na+ evam atra niyataṃ rasātale vidyate vivaram iti+atarkayat 31. sas+ atimātra+gahane+ api raṃhasā pārthivas+ patitum aicchat+ ambhasi jīvitaṃ tṛṇam iva+ avajānate sāhasa+vyasaninas+ api tādṛśās+ 32. tat+ samīhitam Avanti+vāsavas+ tasya na+ avadat+ upānta+vartinas+ eṣa vighnam iha sāhasa+utsave kalpayiṣyati mama+ iti śaṅkitas+ 33. ujjhati sma sas+ śanais+ samucchvasan pallava+āsanam upāsya śāsanas+ agrahīt+ ca sa+śaraṃ kareṇa tat+ vyakta+rāja+kakudena kārmukam 34. pannaga+indra+duhitus+ kareṇa yas+ sakhyam āpat+ aravinda+bandhunā arpitaṃ praṇayinā tam api+ asau sāyakaṃ kanaka+puṅkham ādade 35. subhruvas+ smara+vilāsa+deśikaṃ taṃ śaśaṃsa sas+ śaram patatriṣu pīta+ śītakara+mūrti+tānavaṃ bhānumān iva mayūkham aṃśuṣu 36. vyakta+tat+caraṇa+lakṣmaṇā tatas+ srasta+keśa+kusuma+ākula+alinā megha+sikta+sikatenavartmanā Narmadā+jala+samīpam āpa sas+ 37. eṣa jātu na vikatthate kva cit+ lakṣyate+ asya phalatas+ sadā kriyā tat+ kariṣyati kim atra sāhasaṃ cetasi+ iti vidadhe Ramāṅgadas+ Narmadā+praveśas+ 38. akṣipat+ taṭa+śilā+viṭaṅkatas+ pārthivas+ svam atha Narmadā+ambhasi vāridhes+ payasi viśva+dīpakas+ sāyam+adri+śikharāt+ iva+ Āryamā 39. tatra mīna+makara+ākule patan āsasāda sas+ vilāsam iśvaras+ Yāmunā+ambhasi nipātinas+ purā gopatām upāgatasya Śārṅgiṇas+ 40. ambhasas+ tat+avapāta+tāḍitāt+ ūrdhvam etya nipatatsu binduṣu sāhasena paritoṣitais+ surais+ mauktika+arghas+ iva tasya cikṣipe 41. kiṃ cit+ antarita+mūrtibhis+ kṣaṇāt+ anvagacchat+ atha taṃ Ramāṅgadas+ yena yāti+ aruṇasārathis+ pathā vāsaras+ tam avalambate na kim ? 42. kas+ tulāgram adhiropya jīvitaṃ svāminaṃ tvam iva sevatām iti tasya haṃsa+ninādena valgunā sādhu+vādam iva Narmadā dadau bila+praveśas+ 43. tau muhus+ jala+carais+ adṛśyatām agratas+ cakitam ukta+vartmabhis+ dhvānta+santati+bhide rasātalaṃ prastitau ravi+niśākarau+ iva 44. āśrayati+ avani+megha+vāhane vāri+garbham abhitas+ garīyasi prāpa mekala+sutā samānatām antara+āhita+nidhānayā bhuvā 45. ujjhitā jhaṭiti kārya+gauravāt+ īśvareṇa ruruce na medinī sa+udyamena punas+ api+ avaiṣyatā bhānunā+ iva padavī payomucām 46. āpapāta sa+Ramāṅgadas+ kṣaṇāt sarvatas+ sas+ tamasā+ āvile bile gūḍha+matsara+viṣe viśeṣavān durjanasya manasi+ iva sat+guṇas+ 47. yat+ babhūva puratas+ asya bhūpates+ eka+kuṇḍala+paṭa+asitaṃ tamas+ tasya tat+dina+kara+aṃśu+bhāsurais+ mauli+ratna+kiraṇais+ abhajyata 48. sandra+hema+rajasā mahaujasām agraṇīs+ agaru+dhūpa+gandhinā sas+ atha tena bila+vartmanā śanais+ krośa+mātram agamat+ nareśvaras+ siṃha+darśanam+ 49. lagna+sāndra+gaja+śoṇita+cchaṭais+ śaurya+pāvaka+śikhā+aṅkurais+ iva kesarais+ atikarāla+kandharas+ mārgam asya rurudhe+ atha kesarī 50. mukta+gharghara+ravas+ sas+ raṃhasā taṃ viśāmadhipam abhyadhāvata vyātta+dīrgha+daśana+āsya+kandaras+ pūrṇam indum iva siṃhikā+sutas+ 51. ardha+candram atha tat+jighāṃsayā saṃdadhe dhanuṣi yāvat+ īśvaras+ tāvat+ asphuṭita+korakaṃ puras+ bāla+kunda+viṭapaṃ tam aikṣata 52. bibhratas+ vikaṭa+daṃṣṭram ānanaṃ kāla+megha+śakala+asita+tviṣas+ āyatas+ abhimukham īrṣyayā javāt tena vartma mumuce na potriṇas+ gaja+darśanam 53. kiṃ cit+ asya puratas+ atha gacchatas+ karṇa+tāla+vidhuta+ali+paṅktinā ruddhyate sma sa+madena paddhatis+ dīrgha+danta+musalena dantinā 54. mandra+kaṇṭha+ninadas+ ativegavān ūrdhva+vāladhis+ udagra+locanas+ kuṇḍalī+kṛta+karas+ tam abhyagāt sas+ krudhā nibhṛta+karṇa+pallavas+ 55. yāvat+ aṅkurita+matsaras+ abhavat tasya saṃmukham adhijya+kārmukas+ tāvat+ aikṣata na sas+ kva cit+ dvipaṃ rāja+gandha+mada+gandha+kesarī (\ed emends ? gandhamada to gandhavaha) 56. utpatan+ nipatat+ agratas+ muhus+ muñcat+ aṭṭahasitaṃ saha+arciṣā kevalaṃ kapila+kuntalaṃ śiras+ paśyatas+ asya na camatkṛtaṃ manas+ 57. evam+ādi yat+ abhūt+ mahīpates+ adbhutaṃ pathi bibhīṣikā+āvaham tat+ bibheda nija+sattva+sampadā tigma+dīdhitis+ iva tviṣā tamas+ sarit+uttaraṇam+ 58. tāṃ dadarśa saritaṃ sudustarām agratas+ atha bila+kalpa+vit+ nṛpas+ sparśatas+ kila yat+ambhasāṃ jhaṭiti+ aśma+bhāvam upayānti+ asūrayas+ 59. mārutais+ apara+pāra+nunnayā prāṃśu vaṃśa+latayā sas+ sānugas+ tām alaṅghayat+ atha+ upagūḍhayā janma+bhītim iva yoga+vidyayā nagara+darśanam+ 60. prasthitas+ tat+ anu sa+udyamaṃ puras+ sas+ atha sāhasavatāṃ puras+saras+ nirmitaṃ maṇi+mayūkha+pallavais+ bālam ātapam iva vyalokata 61. indranīla+kapi+śīrṣakaṃ tatas+ sas+ abhitas+ sphaṭika+sālam aikṣata sāvaśeṣa+jala+nīla+koṭibhis+ śāradais+ ghaṭitam ambudais+ iva 62. utpatāka+maṇi+toraṇa+aṅkitaṃ maṇditaṃ kanaka+pallava+srajā kiṃ ca kāñcana+kapāṭa+saṃpuṭaṃ tatra gopuram apaśyat+ īśvaras+ 63. vismayena viṣayīkṛtas+ puraṃ tena sas+ aviśat+ Avanti+vāsavas+ nirvṛtais+ padam iva+ ujjhita+avanis+ sūrya+maṇḍala+pathena yogavān 64. tatra vaidruma+gavākṣam ucchritaṃ hema+harmyam avalokate sma sas+ Meru+śṛṅgam iva dhātu+tāmrayā sandhyayā kṛta+padaṃ kva cit+ kva cit 65. agratas+ sas+ ca Yaśobhaṭas+ aviśat sas+ atha kautuka+hṛtas+ tat+aṅgaṇam indranīla+maṇi+kānti+mecakaṃ vyoma sa+aruṇas+ iva+ uṣṇa+dīdhitis+ 66. padmarāga+racita+ālavālakā vedikā+maṇi+viṭaṅka+vistṛtā tena tatra dadṛśe kutūhalāt+ antike kanaka+mādhavī+latā strī+darśanam+ 67. tat+tale sthitim upeyuṣā śamāt tena kā cit+ abalā vyalokata nirgatā jhaṭiti hema+veśmatas+ śrīs+ suvarṇa+kamala+udarāt+ iva 68. aṃśukena śarat+indu+bandhunā tyāgitā+ iva yaśasā+ avabhāsitā kāntimatī+adhara+nīla+vāsasā Yāmunena payasā+ iva Jāhnavī 69. bandhu+jīva+kumuda+chavī mukhe bibhratī+ iva kuruvinda+kuṇḍale śarvarī+ iva sita+pakṣa+parvaṇas+ śītadīdhiti+pataṅga+maṇḍale 70. śobhitā kim api hāra+lekhayā bhinna+khela+lolayā+ urasi tat+kṣaṇa+sphuṭita+kunda+śuddhayā gandha+vāha+padavī+ iva Gaṅgayā 71. ānanena lalita+akṣi+pakṣmaṇā niryat+ujjvala+kapola+kāntinā kurvatī+ iva phaṇi+lokam aṅkitaṃ yāminī+tilaka+bindunā+ indunā 72. puṣpa+dāma dadhatī sa+ṣaṭpadaṃ dakṣiṇena śaśi+pāṇḍu+pāṇinā sa+akṣataṃ sa+dadhi+dūrvayā+ añcitaṃ hema+pātram itareṇa bibhratī kulakam 73. tat+nirīkṣaṇa+sa+vismayaṃ tatas+ pārthivaṃ janita+kautukas+ śukas+ iti+ uvāca maṇi+pañjare sthitas+ bāla+cūta+viṭapa+avalambini śuka+vākyam 74. sat+kriyāṃ racayituṃ tava+ atithes+ Narmadā bhagavtīyam udyatā ślāghanīya+caritas+ jagat+traye kasya na+ asi bahu+māna+bhājanam 75. deva pannaga+vadhūbhis+ ujjvalaṃ vallakī+kala+ravaṃ priyais+ saha mallikā+dhavalam atra gīyate keli+ratna+bhavaneṣu te yaśas+ 76. durmanā nṛpa, pathā+ amunā gatā sā vilāsa+vasatis+ Śaśiprabhā tat+sakhī+jana+kathā+anvaya+śrutes+ yuṣmat+ āgamanam ūhitaṃ mayā 77. durlabhas+ ayam atithis+ mama+ api tat+ guhyatām ucitayā saparyayā pārthivas+ hi Navasāhasāṅkas+ iti+ eṣa Sīyaka+narendra+nandanas+ 78. peśala+ukti+nipuṇasya pakṣiṇas+ tasya gām iti niśamya sa+smitas+ tām atha praṇamati sma nimnagām indu+sūtim avani+indus+ ādṛtas+ kulakam Narmadā+kṛtas+ satkāras+ 79. kārita+āsana+parigrahe puras+ bhūpatau+ apacitiṃ vidhāya sā āsta mauktika+śilā+tale tatas+ cetasi+ iva sukaves+ sarasvatī 80. sthitvā+ atha kiṃ cit tam Avanti+nātham apṛcchat+ acchanna+kutūhalā sā nivedyatāṃ mānava+deva kasmāt+ alaṅkṛtā bhūmis+ iyaṃ tvayā+ iti 81. tasyai śaśaṃsa nijam ā mṛgayā+vihārāt+ vṛttāntam anta+virasaṃ sas+ viśuddha+vṛttis+ kāntā+smṛti+prasabha+kaṇṭakita+aṅga+jāta++ lajjā+avanamra+vadanas+ Navasāhasāṅkas+ iti Parimala+apara+nāmnas+ Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite nāga+loka+avatāras+ nāma+ aṣṭamas+ sargas+ samāptas+ navamas+ sargas+ Narmadā+vākyam 1. atha svareṇa+ aṅgaṇa+dīrghikāṇāṃ saṃvāhayantī kalahaṃsa+ nādam tam iti+ Avanti+īśvaram ā babhāṣe sā mekala+kṣmā+dhara+rāja+kanyā 2. na+ asya kṣitīśa+upakṛtaṃ janasya kiyat tayā pannaga+rāja+putryā yasyās+ kṛte samprati bhūṣitā+ iyaṃ bhūmis+ tvayā bhū+śaśa+lāñchanena 3. idaṃ nṛpa tvām avalokya jātaṃ manas+ pramodena mama+ asvatantram no kasya loka+traya+saṃmatānāṃ bhavet satāṃ saṅgatam utsavāya 4. adya+ eṣa kasya+ api mayā śubhasya tvat+darśanena+ anumitas+ vipākas+ ātithyam akṣṇos+ katham anyathā+ evam āyānti ratnāni bhavadvidhāni 5. sas+ vatsa, jāte janakas+ kṛta+ātmā sā puṇya+mūrti+jananī jagatsu mahī+kalāpa+udvahana+ādi+pātras+ putras+ yayos+ tvaṃ nara+loka+pālas+ 6. rūpeṇa tejasvitayā+ ārjavena priyaṃvadatvena tava+ amunā ca Dilīpa+Duṣyanta+Bhagīratha+ādīn tān ādi+rājān jhaṭiti smarāmi 7. samāna+bhāvais+ tribhis+ eva manye samudra+nemi+vasudhā dhṛtā+ iyam bhujaṅgama+indreṇa ca Meruṇā ca doṣṇā ca maurvī+kiṇa+śobhinā te 8. tvayi sthite samprati jāgarūke jagat+vidheyeṣu vidhūta+cintas+ karoti netre bhagavān avaimi sas+ yoganidrā+mukule Mukundas+ 9. na kiṃ cit+ Ikṣvāku+kula+avatīrṇāt+ Rathāṅgapāṇes+ parihīyate te ajāyata+ambhoja+dṛśā viyogas+ vane yathā tasya tathā tava+ api 10. akṛtrimas+ ayaṃ guṇavatsu jāne jātyā+ eva te pārthiva pakṣa+pātas+ yat+ prauḍha+lāvaṇya+sudhā+sravantyā tayā vinā cetasi tāmyasi+ iva 11. alaṃ viṣādena ghana+adhirūḍhā lalāma+bhūtā jagatas+ akhilasya tava+ aṅkam abhyeṣyati sā+ acireṇa Śaśiprabhā pārthiva+kairavasya 12. itas+ adya yāntī puratas+ mayā sā dṛṣṭā bhujaṅga+adhipates+ tanūjā udagra+bhogais+ ahibhis+ parītā latā+ iva tanvī hari+candanasya 13. uddaṇḍa+hema+amburuhāsu khelat+ etāsu līlā+gṛha+dīrghikāsu samutkayantī kalahaṃsa+yūtham āmañjunā nūpura+siñjitena 14. vyāpārayantī valita+ānana+indus+ paścāt+ dṛśau ketaka+patra+dīrghe itas+ tatas+ śūnyatayā skhalantī same+ api mārge dadatī padāni 15. visrasta+mālyas+ ślatha+bandhanatvāt+ aṃsa+avakīrṇāṃ kabarīṃ vahantī Kalinda+kanyā+masṛṇa+ūrmi+nīlāṃ nistṛṃśa+lekhām iva Manmathasya 16. mukhaṃ niśā+āghrātam iva+ aravindaṃ viṣada+vīta+prabham udvahantī vilumpatī niḥśvasitena kāntim āpāṭalasya+ adhara+pallavasya 17. unmocayantīm alaka+agram etya lagnaṃ calat+kuṇḍala+ratna+koṭau kim api+ udañcat+daśana+aṃśu+lekhā sakhīṃ śanais+ sasmitam ālapantī 18. sudhā+sitaṃ kṣaumam iva+ āstṛtaṃ taṃ nakha+aṃśu+rekhā+valaya+cchalena kṛtaṃ dadhāna+ upari pāṇi+padmam udagra+kampasya kuca+dvayasya 19. gatāni sadyas+ ślathatāṃ sakhībhis+ vihasya sa+ākūta+vilokitāni krameṇa kiṃ cit pratisārayantī vilajjamānā maṇi+kaṅkaṇāni 20. aśoka+puṣpa+grathitāṃ dadhānā prālamba+mālām avalagna+madhyā āropita+jyā+ iva jagat+jayāya sva+cāpa+lekhā Makaradhvajena 21. ārdra+vraṇa+aṅkasya kṛpā+ārdra+cittā kelī+mṛgasya svayam eva tasya ācumbatī pāṇḍu+kapola+lekhaṃ vataṃsat+ūrdhva+aṅkuram arpayantī 22. mārgeṣu rūḍhāsu nirūḍha+bhāvāt dvirepha+sampāta+samākulā+ api latāsu puṣpa+avacchaya+cchalena pade pade vatsa vilambamānā kulakam 23. tvadīya+viśleṣam avāpya bālā sā lakṣyate kiṃ cit+ anirvṛtā+ iva bhavādṛśām eka+pade viyogas+ na kasya, rājendra, manas+ dunoti 24. pṛthu+pratāpas+ savitā yathā+ eva yathā kalānāṃ nidhis+ oṣadhīśas+ yathā vasantas+ sumanas+ anukūlas+ tathā+ asi bhūmis+ spṛhaṇīyatāyās+ nāyaka+vākyam 25. iti kṣitīśa+śruti+śukti+peyām udīrya vācaṃ virarāma Revā sa ca smita+dyotita+dantam evam uvāca tāṃ madhyama+lokapālas+ 26. sthāne yat+ āhlādayasi prapannaṃ pīyūṣa+dhārā+madhurais+ vacobhis sudhā+eka+sūtis+ sas+ yat+ākaras+ te Caṇḍīśa+cūḍā+ābharaṇaṃ śaśāṅkas+ 27. ṛjus+ prakṛtyā+ āsi paraṃ tat+ amba vīcīśu paryāptam anārjavaṃ te na kevalaṃ sā payasi prasaktis+ ālakṣyate te bata mānase+ api 28. yā jūṭa+madhye ca śaśāṅka+maules+ unnidra+kunda+srak+ iva+ avabhāti tām api+atīva trijagat+pratīkṣyāṃ triḥ+srotasaṃ puṇyatayā+ atiśeṣe 29. yā sā+ asya śaktis+ prasara+ambu+paṅke tvayā vṛtā dharma+vihāra+vīthis+ sa+līlam uddhūla+kula+acalā+ iyaṃ mahī mahā+sūkara+daṃṣṭras+ eva 30. bhavādṛśīnāṃ mahatāṃ nadīnām adbhis+ jagatī+astamita+upasarge sukhaṃ sadā+ eva+ Asurajit+ samudre nidrāti paryaṅkita+pannaga+indras+ 31. asantam api+ amba mayi prasannā sambhāvanā+bhāra+mahas+ nidhatse asti+ eva bhakteṣu+ ativatsalatvāt balāt+ guṇa+āropaṇa+kautukaṃ te 32. anena me kas+ api hṛdi praharṣas+ tava prasāda+atiśayena jātas+ anārdratām indu+marīci+sakhye kiyat+ ciraṃ candra+maṇis+ bibharti 33. vidhāya tat+tādṛśam indrajālaṃ sā kena nītā phaṇi+rāja+kanyā apaśyatas+ hetum iha+ upapannaṃ kim api+ aho vismayate manas+ me 34. ajñānam asmin viṣaye kim anyat mama+ etat+ arhasi+ apanetum amba dina+anta+sammūrcchitam andhakāraṃ niśā+mukhasya+ iva śaśāṅka+lekhā punas+ Narmadā+vākyam 35. uktvā+ iti tūṣṇīm abhavat+ nṛ+somas+ sā soma+sūtis+ sarit+ iti+ uvāca atra+ itivṛttaṃ kathayāmi+ aśeṣaṃ niśamyatāṃ Mālava+loka+pālas+ gṛhadevatā+vācas+ 36. yadā+ eva sā tarjita+candra+kāntis+ ajāyata+ indīvara+patra+netrā citra+sthitānāṃ gṛha+devatānām iti sphuranti sma tadā+ eva vācas+ 37. ratnākaratvaṃ, bhujaga+indra, jātaṃ kanyā tava śrīs+ śubha+lakṣaṇā+ iyam vakṣas+sthalaṃ madhyama+loka+bhartus+ vibhūṣayitrī puruṣottamasya 38. bhujaṅga+vaṃśa+arṇava+kaumudīyam iyaṃ patākā+ asya rasātalasya upāgatā+ iyaṃ nidhana+agra+dūtī Vajrāṅkuśasya+ asura+puṅgavasya kulakam 39. sva+vīrya+paryasta+Purandareṇa tena+ Asura+indreṇa kadarthitasya tejas+ cirāt+ ucchvasitaṃ tadā+ abhūt+ iti śrute bhoga+bhṛtāṃ kulasya 40. tat+deha+kāntis+ timiraṃ vyanaiṣīt yat+ atra moghīkṛta+ratna+dīpā pitrā tat+ asyās+ kṛtam artha+yuktam āhlādanaṃ nāma Śaśiprabhā+ iti 41. tatas+ sudhā+sūti+kara+abhirāmais+ guṇais+ parītā saha+janmabhis+ sā śanais+ śanais+ vṛddhim avāpat+ atra rasātale bāla+mṛṇālokā+ iva Śaśiprābhā+pitus+ pratijñā 42. yat+ arthitā+ abhūt+ anubaddha+mānasais+ surais+ ca siddhais+ ca mahā+uragais+ ca teṣāṃ purastāt+ akṛta+vyavasthām iti+ ekadā saṃsadi pannaga+indras+ 43. guptā+ abhihitas+ yat+ tridaśa+ari+vīrais+ Vajrāṅkuśa+ākhyasya mahā+asurasya asūta līlā+gṛha+dīrghikā+ iha haimaṃ Hares+ nābhis+ iva+ aravindam 44. ānīya tat+ yas+ duhitus+ mama+ asyās+ karṇa+avataṃsa+praṇayīkaroti tasya+ iyam iṣvāsa+bhṛtas+ kalatraṃ pārthasya pāñcāla+nṛpa+ātmajā+ iva kulakam 45. tena+ evam ukte ca tadā pareṣu tam artham aṅgīkṛtavān na kas+ api vanya+dvipāt+ udgata+dāna+rājes+ kas+ kumbha+muktā+phalam ādadīta 46. tatas+ prabhṛti+adbhuta+rūpa+rekhā sā bālikā+ abhūt+ avarā varā+ api citte vacas+ tat kula+devatānāṃ kṛtvā+ api tasyās+ sas+ ca na+ anvaśeta 47. samprati+ avaimi prathitā yadā+ atas+ svarge ca bhūmau ca bhuvas+tale ca nītas+ asi netra+atithitāṃ tvam asyās+ puṇyena janma+antara+sambhṛtena 48. ānetukāmena bhavantam atra nijaṃ vacas+ tat+nayatā pratiṣṭhām āpta+prayatnena tathā sas+ manye phaṇi+īśvareṇa+ upakṛtas+ prapañcas+ 49. ekas+ kṣitau sāhasikas+ tvam eva na+ anyas+ asti rājan+ Navasāhasāṅkas+ nisarga+durgām api bhūmim etāṃ sva+udyāna+vīthīm iva yas+ praviṣṭas+ 50. tat+ asya kāryasya puraskṛtasya yatasva sīmānta+vilokanāya vigāhamānas+ ambaram ardha+mārgaṃ nivartate jātu kim uṣṇarāśmis+ 51. itas+ asti gavyūti+śata+ardha+mātraṃ gatvā purī Ratnavatī+ iti nāmnā vinirmitā śilpi+kalā+mayena Mayena yā nāka+jigīṣayena 52. tasya+ asura+indrasya narādhipa+indra jagat+druhas+ sā kila rājadhānī sa+medhitasya+ abja+bhuvā vareṇa raṇeṣu+ avadhyas+ marutāṃ bhava+ iti 53. sas+ mauli+ratnāni mahā+uragāṇām utkhyāya ca+ utkhāya ca kautukena karoti nirvāsita+nāyakeṣu nija+aṅganā+āhāra+latā+antareṣu 54. sas+ bāṣpa+paryākula+locanāni niḥśvāsa+bhinna+adhara+pallavāni karoti vaktrāṇi+ amara+aṅganānām utsanna+līlā+smita+candrikāni 55. kṛta+aṅgadas+ Kambala+Kāliyābhyāṃ yajñopavītīkṛta+śaṅkha+cūḍas+ sas+ Takṣaka+āpādita+kaṇṭha+bhūṣas+ bibharti līlām aśivas+ Śivasya 56. āstāṃ kim anyais+ phaṇibhis+ sas+ cintyas+ tasya+ api Śeṣasya ca Vāsukes+ ca Rāhus+ yathā viśva+bhaya+eka+hetus+ tārādhipasya+ ahimadīdhites+ ca 57. Khagendra+bhaṅgena tathā tathā ca na sarpa+yajñe Janamejayasya nidhānam ātaṅka+paramparāṇāṃ jātas+ yathā samprati nāga+lokas+ 58. Hares+ tvam aṃśas+ atra kṛta+avatāras+ tasya+ asura+indrasya nibarhaṇāya avaimi loka+traya+kaṇṭakasya Laṅkā+adhipasya+ iva sas+ Maithilī+īśas+ 59. Śrīkaṇṭha+Vaikuṇṭha+Purandara+ādyais+ upekṣitaṃ yat+ tridaśais+ aśaktyā kṛtasya tasya+ asya bharaṃ visoḍhuṃ sambhāvyase me nṛpate tvam eva 60. kim anyat+ uttiṣṭha gṛhāṇa yātrāṃ Vajrāṅkuśaṃ pratyamita+pratāpa tat+ ca+ avataṃsīkuru hema+padmam ānīya, bhūśakra, Śaśiprabhāyās+ 61. sā te samāpta+adbhuta+sāhasasya vatsa+ aṅkam abhyetu phaṇi+indra+kanyā Sītā yathā Daśarathes+ salīlam āropita+Tryambaka+kārmukasya 62. agādha+pātāla+tala+udgatāni vinidra+kunda+cchada+sundarāni loka+dvaye samprati te yaśāṃsi ākalpa+pallavī+phalavat+ carantu 63. prasādam āptena cirāt+ vilīne tasmin surārāti+ghana+uparodhe mukhendunā pannaga+sundarīṇāṃ punas+ samāgacchatu patra+lekhā 64. āsīt purastāt Tripurā+avabhaṅge yat+ maṇḍalaṃ Bāla+mṛgāṅka+maules+ mahā+asurais+ bhāvini sāmparāye tava+ astu tat saṃyuga+Jāmadagnya 65. panthās+ Śivas+ ayaṃ puratas+ atra gantā Vaṅkus+munis+ locana+gocaraṃ te upācares+ taṃ ca tathāvidhānāṃ bhaktiṃ hi gāṃ kāmaduhām uśanti 66. iti+ udīrya maṇi+kānti+kandalīs+ kalpitaṃ tridaśa+cāpam asya sā ā mumoca nija+kaṇkaṇaṃ bhuje jyā+kiṇa+aṅka+kaṭhiṇīkṛta+tvaci Narmadā+ukti+svīkāras+ 67. avadat+ atha sas+ sāhasa+unmukhas+ tām iha hi vayaṃ vacasi sthitās+ tava+ iti taḍit+ iva na cirāt+ udīrita+ āśīs+ sarit+ api sā+ asya puras+ tirobabhūva iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Narmadā+saṃvādas+ nāma+ navamas+ sargas+ daśamas+ sargas+ nāyakasya Ramāṅgadaṃ prati praśnas+ 1. atha Mekala+acala+sutā+tirohitau atimātra+vismaya+rasa+ārdra+mānasas+ daśana+cchavi+cchurita+pāṭala+adharas+ sas+ Ramāṅgadaṃ nṛpatis+ iti+ avocat 2. adhirohati svayam acintitā+ api+ aho śubha+sampat+aṅkam aparāṅmukhe vidhau sa+vapus+ vilocana+pathaṃ yadā+ āvayos+ amṛta+aṃśu+sūtis+ iyam āpadā+ apagā 3. idam indrajālam iti me samutthitām matim etat+ arpitam udārayā tayā vikasat+marīci+racita+indra+kārmukaṃ karavarti ratna+valayaṃ vilumpati 4. ayi Mekala+adri+tanayā+puras+kṛte kriyate kim atra vada kṛtya+vastuni tava yat+ sadā naya+rahasya+vedinas+ na dhiyas+ caranti+ anaya+pāṃsule pathi Ramāṅgada+vākyam 5. iti pārthivena kathite dadhan manāk pulakena cumbita+kapolam ānanam idam ātta+nīti+patham ādade vacas+ smita+puṣpita+adhara+dalas+ Ramāṅgadas+ 6. iha kiṃ pratisphurati me tava+ agratas+ naya+śāstra+nīra+nidhi+pāra+dṛśvanas+ avalīḍha+viśva+tamasas+ puras+ raves+ na hi jātu dipaka+śikhā prakāśate 7. viṣaye+ atra maunam ucitaṃ hi mādṛśām avaśas+ tathā+ api kathayāmi kiṃ cana kṣitipāla+mauli+maṇi+veṇikā+atithes+ tava kena śāsanam idaṃ vilaṅghyate 8. prathamaṃ hi maṇḍalam akhaṇḍa+śāktibhis+ vijigīṣubhis+ svam abhitas+ prasādhyate para+maṇḍale tat+ anu nīti+pāragais+ avanī+purandara, karas+ prasāryate 9. tat+ apāsyam evam avitarkita+utthite paripanthinām iha vidheya+vastuni yadi na+ abhaviṣyat+ abhimāna+śālinas+ tava rājyam uddhṛta+samasta+kaṇṭakam 10. śruta+śakti+saṅkalita+mantra+niścayais+ upalabdha+ṣaḍguṇa+viveka+vartmabhis+ tat+upāya+tattvam adhigamya dhūs+ kṣites+ tava mantribhis+ nṛpa durudvaha+ ūhyate 11. atisāndra+kāñcana+marīci+piṅgalaṃ dik+upāhita+pracura+patra+śobhinas+ tava kośam utsṛjati na kṣaṇaṃ ramā Paramāra+vaṃśa+sarasī+saroruha 12. priya+kīrtayas+ jaya+pavitrita+āśayās+ tarasā tṛṇīkṛta+jagat+trayā yudhi jagatī+viśeṣaka tava+ anujīvinas+ nivasanti+ Avanti+viṣaye sahasraśas+ 13. pṛthivī+bhṛtas+ prathita+vikrameṇa ye gamitās+ tvayā vaśam upāya+sampadā naya+vartma+gās+ kṣitipate tava+ anyathā na bhavanti bhāvi+samara+abhiśaṅkayā 14. apakartum atra samaye tava+ ātta+bhīs+ manasā+ api Hūṇa+nṛpatis+ na vāñchati ibha+kumbha+bhitti+dalana+udyame hares+ na kapis+ kadā cana saṭāṃ vikaṛṣati 15. asi+kānti+jāla+jaṭila+agra+bāhunā raṇa+sīmni nātha nihateṣu bhartṛṣu bhavatā+ atra Vāgaḍa+vadhū+janas+ kṛtas+ rati+sandhivigraha+kathā+parāṅmukhas+ 16. adhunā+ api deva Muralā+aṅganā+janais vijaya+praśastis+ iva likhyate tava galat+añjana+aśru+pṛṣata+āvalicchalāt+ lasat+indu+pāṇḍuṣu kapola+bhittiṣu 17. rabhasāt+ apāsya maṇi+kaṅkaṇa+āvalīs+ kanaka+aravinda+katakeṣu te+ asinā na kim arpitāni nṛpa Lāṭa+yoṣitā sphaṭika+akṣasūtra+valayāni pāṇiṣu 18. nayana+ambubhis+ snapita+dhūsara+adharās+ pratibaddha+rūkṣa+malina+eka+veṇayas+ nihitā na kiṃ mahati śoka+sāgare jagatī+indra Kosala+pates+ purandhrayas+ 19. uditena vairi+timira+druhā+ abhitas+ tava nātha vikrama+mayūkha+mālinā gamitās+ prabhā+valaya+śūnyatāṃ jhaṭiti+ Aparānta+pārthiva+vadhū+mukhendavas+ 20. ativelam uttara+dik+anta+vartinā samara+śrama+abhyudita+gharma+bindunā śarat+indu+nirmalam apāyi bhūbhṛtām asi+patra+pātra+patitaṃ tvayā yaśas+ 21. nija+randhra+gopana+paṭīyasā+ abhitas+ para+randhra+dṛṣṭi+paṭu+cāra+cakṣuṣā naya+bhinna+sāhasa+bhuvā bhuvas+tale bhavatā samaṃ kathaya kas+ viruddhyate 22. nara+deva daivam adhikṛtya yā vipat nipatati+ Avanti+viṣaye kathaṃ cana śikhi+mukta+mantra+haviṣā vihanyate tava sā Vasiṣṭha+mahasā purodhasā 23. nṛpa vāsarāṇi nirupaplavās+ prajās+ sukham ātma+karmaṇi ratā nayanti yat vijayaṃ jaya+eka+suhṛdas+ asya sarvadā nanu kārmukasya tava tat+vijṛmbhitam 24. iti kiṃ cit+ eva na tava sva+maṇḍale nṛpa cintyam asti+ udita+śakti+sampadas+ adhunā tu nīti+nihitena cetasā phaṇi+loka+kṛtyam idam eva cintyatām 25. prabhu+śāktis+ udyama+paratvam arpita++ trijagat+camatkṛtis+ ahaṅkṛtis+ ca sā asurasya tasya kathitā narendra te nagarī ca Mekala+nagendra+kanyayā 26. abhigamyas+ eva sas+ tava+ adhunā ripus+ marutām udāra+nija+kārya+siddhaye śruti+lagna+gandha+gaja+bṛṃhitas+ kṣaṇaṃ nṛpa kesarī kathaya kiṃ vilambate 27. Navasāhasāṅka, na tava+ asurāt+ ahaṃ kalayāmi samprati kim api+ atādṛśam vidhutis+ kadā cana vibho na bhūbhṛtas+ kalaviṅka+pakṣa+pavanena śāṅkyate 28. bhavatā yadā+ uccalitas+ eṣa dakṣiṇas+ caraṇas+ tadā+ eva sura+vairi+yoṣitām vigalanti deva nayana+udabindavas+ śarat+indu+pāṇḍuni kapola+maṇḍale 29. vijaya+eka+sadmani guṇas+ śarāsane tava yāvat+ atra na nṛpa+adhirohati tuhina+cchaṭā+dhavala+cāmara+smitā vilasanti tāvat+ asura+ālaye śriyas+ 30. kanaka+aravindam aravinda+locana praṇayena na+ eva sas+ samarpayiṣyati sura+nirjaya+arjita+mada+āvṛte+ antaraṃ labhate na sāma kila tādṛśaṃ hṛdi 31. bhavatas+ kutas+ api nṛpa yāvat+ āgamaṃ na sas+ vetti tāvat+ abhiyoktum arhasi sahasā+ anyathā rahasi mantri+bodhitas+ paritas+ sva+durghaṭane yatiṣyate 32. kṛta+nūtana+argala+kapāṭa+saṃpuṭāṃ subhaṭais+ udāyudha+karais+ adhiṣṭhitām paritas+ sukhāta+parikhāṃ punas+ purīṃ racita+eka+durgam apathāṃ vidhāsyati 33. valite+ api kiṃ cana dhanus+parigrahe bhuvana+traya+prathita+sāhase tvayi api jāyate dhṛti+viparyayas+ hares+ asureṣu kā+ eva gaṇanā tapasviṣu 34. niyataṃ, narendra, vidat+phaṇā+maṇi++ sphurat+aṃśu+sūtrita+nava+ātapaṃ nabhas+ sura+vairi+vīrya+dṛḍha+matsaraṃ puras+ phaṇi+sainyam āji+bhuvi te bhaviṣyati 35. adhunā+ eva te+ atra nijatāṃ vrajanti vā subhaṭās+ svayaṃ vidhi+vaśena ke cana kapayas+ purā Raghupates+ yathā vane Hanumat+Pataṅga+tanaya+Aṅgada+ādayas+ 36. yat+ udīritas+ ca Puru+Kutsa+kāntayā saritā+ asi Vaṅku+muni+darśanaṃ prati pratibhāti kiṃ cana mama+ eva tatra te kim u nirmukha+iṅgita+vidas+ tat+iṅgitam 37. athavā+ ekas+ eva vibhus+ asi+ ares+ vadhe nanu dhāma tat+ sphurati Śārṅgiṇas+ tvayi udita+krudhas+ Tripura+dāha+ḍambare śaratām avāpa kila yat+ Pinākinas+ 38. avalokayāmi śakunaṃ yathā tathā tat+ avaimi pakṣmala+dṛśas+ sabhā+antare na cirāt+ upoḍḥa+pulakena pāṇinā kanaka+aravindam avataṃsayiṣyasi 39. tvam iha+ eva nātha maṇi+dhāmni tiṣṭha vā na hi nāma tādṛśam idaṃ prayojanam asuraṃ nihatya sahasā+ eva tat+kṣaṇāt+ aham ānayāmi tapanīya+paṅkajam 40. vijayī yat+ asmi smareṣu jitvarās+ prabhavanti tatra tava pāda+pāṃsavas+ aruṇas+ yat+ andhatamasaṃ niṣedhati sphuritaṃ narādhipa tat+ arka+tejasām nāyaka+vākyam 41. masṛṇa+ukti+pallavita+nīti+vikrama++ kramam iti+ udīrya virate Ramāṅgade sas+ sarasvatī+mukhara+ratna+nūpura++ dhvani+peśalaṃ nṛpatis+ ādade vacas+ 42. tvat+ṛte mukhāt+ sukha+nirasta+saṃśaya++ prasarā+ iyaṃ bhāratī ullasati kasya bhāratī śaśalakṣmaṇas+ parama+kharva+śarvarī++ timira+chid+ ucchalati kānti+kandali 43. tava vedmi pauruṣam ahaṃ tvayā vinā na vapus+sthitiṃ kva cana kartum utsahe dhanuṣi+ iva dīrgha+guṇa+saṅgate yatas+ tvayi me dṛḍha+praṇaya+vāsitaṃ manas+ 44. gamane tat+ ehi sahitau yatāvahe jhaṭiti triviṣṭapa+ripos+ purīṃ prati apade yat+ udyama+kathā+virodhinī na hi siddhaye bhavati dīrgha+sūtratā Śuka+vākyam 45. iti pārśvavartinam udīrya maunavān abhavat sas+ Mālava+kuraṅga+lāñchanas+ tvarayā+ avatīrya sas+ ca ratna+pañjarāt puratas+ śukas+ asya punas+ iti+ abhāṣata 46. śṛṇu Śaṅkhacūḍa+śuci+vaṃśa+bhūs+ ahaṃ nṛpa, Ratnacūḍas+ iti nāgarakas+ udapādi Kaṇva+muni+śiṣya+śāpatas+ śukatā mama+iyam animīlita+smṛtis+ 47. praṇaya+uktibhis+ munis+ atha prasedivān iti me sas+ śāpa+timira+avadhiṃ vyadhāt vaśināṃ ruṣas+ matiṣu na+āsate ciraṃ jala+vipuṣas+ ca, nṛpa, sasya+sūciṣu 48. tvam aphalgu neṣyasi Śaśiprabhā+antikaṃ Navasāhasāṅka+nṛpates+ yadā vacas+ niyataṃ bhaviṣyati tadā kumāra te śuka+rūpa+rūpa+parivartana+utsavas+ 49. tat+ Anaṅga+ṣaṣṭha+śaraṃ saṃdiśa svayaṃ śanakais+ kim api+ uraga+bālikāṃ prati hṛdi yat+ nidhāya sahasā+ eva yāmi+ ahaṃ phaṇinām anamra+maṇi+toraṇāṃ purīm 50. ayi maunam etat+ avanīndra, mucyatāṃ drutam ucyatāṃ ca kim iyaṃ mayi trapā pṛthak+ asmi deva na hi te paricchadāt ucitaṃ na tat+ mayi rahasya+gopanam nāyaka+vākyam 51. iti valgu jalpati śuke+ atha vismayāt+ api vismayaṃ param avāpa pārthivas+ avadat+ ca pañjaram iva+ asya kalpayan daśana+aṃśubhis+ sphaṭika+sūci+komalais+ 52. vipadaṃ vilokya tava duḥsahām imām ayi Ratnacūḍa mama dūyate manas+ patitaṃ kukūla+dahane na kasya vā mṛdu+mālatī+mukula+mālya+mādhaye nāyikāṃ prati saṃdeśas+ 53. ghaṭitaṃ vidhes+ idam ajaryam āvayos+ na Ramāṅgadāt+ mama sakhe+ atiricyase idam ārya tat+ tvayi vimukta+yantraṇas+ nanu saṃdiśāmi hariṇī+dṛśāṃ prati 54. virate+ api megha+timire nata+aṅgi me na gatā+ asi locana+pathaṃ yadā tadā phaṇi+loka+bhūmim atidurgamām imām aviśaṃ tava anupadam eva sudnari 55. nagarīṃ tvat+ātta+hṛdayas+ api bhoginām aham āgatas+ na mṛga+dīrgha+locane śrutayā+ indu+sūti+saritā+ anyatas+ hṛtas+ sahasā+ eva hema+śata+patra+vārtayā 56. atipāṭala+adharam avāñcitaṃ hriyā smita+kāntimat stimita+ratna+kuṇḍalam tat+apāṅga+saṅkalita+locana+utpalaṃ phaṇi+loka+kaumudi mukhaṃ smarāmi te 57. dvitaye dvayena sahasā+ujjhitas+ tadā śaśi+sūti+sindhu+pulina+udare śaras+ jagat+eka+vibhrama+bhvā bhuvas+tale sutanu tvayā mayi ca Puṣpadhanvanā 58. dhṛtam ūrmi+hasta+nivahena Revayā nanu phena+kānti karabha+ūru me patat viṣaye dṛśos+ upadaśaṃ manaḥśilā++ likhita+eka+haṃsa+mithunaṃ tava+ aṃśukam 59. maṇi+kānti+lupta+timire rasātale bhavatīm iha+ anusaratā tanu+udari avalokitāni+ atha mayā padāni te sahasā suvarṇa+sikata+aṅkite pathi 60. sarale jaṭhiti+ udita+kārśya+dos+latā++ gailtāni ratna+valayāni te mayā katham api+ udaśrupṛṣataṃ pade pade cakitena candra+mukhi vīkṣitāni ca 61. manasā kim ālikhati kiṃ samācarati+ adhunā kim indu+vadanā ca vakti sā iti me+ apadiśya bhavatīṃ pravṛttayā hṛdayaṃ saśalyam iva hanta cintayā 62. paritāpavatī+avirala+ucchalat+prabhā++ tuhina+cchaṭābhis+ asita+abja+locane śarat+indu+dīdhiti+kalāpa+sundaras+ tava hāras+ eṣa hṛdi siñcati+ iva mām 63. kathaya priye nihita+sāndra+candana++ drava+śītala+ujjvala+karā kuca+dvaye mama hāra+yaṣṭis+ api sā sakhī+ iva kiṃ madana+abhitāpam apaṭūkaroti te 64. kṣaṇam api+ aho patasi me śuci+smite na samutsukasya tava vismṛtes+ pathi jhaṭiti praviśya hṛdaye mama+ atra kiṃ likhitā+ asi padma+mukhi Puṣpaketunā 65. samudvahantī sravat+añjana+aśru++ ghora+utkara+śyāmita+kaṅkaṇena kara+aravindena mukha+indu+bimbam āpāṇḍura+kṣāma+kapola+bhitti 66. nave nave paṅkajinī+palāśa++ mṛṇāla+hāra+ādi+sanātha+pārśve pravāla+līlā+āstaraṇe niṣaṇṇā siṃhāsane Manmatha+pārthivasya 67. bāla+pravāla+aṅkura+pāṭalasya lāvaṇya+ratna+ākara+kaustubhasya udūṣmaṇā niḥśvasitena kāntiṃ kadarthayantī daśana+cchadasya 68. analpa+saṅkalpa+vikalpa+jāla++ viloḍanais+ na svam api smarantī sa+sādhvasena+ avirataṃ mayā tvam utprekṣyase pannaga+rāja+putri kalāpakas 69. brūmas+ kiyat+ naya kathaṃ cana kālam alpam atra+ abja+patra+nayane nayane nimīlya hema+ambujaṃ taruṇi tat+ tarasā+ apahṛtya deva+dviṣas+ ayam aham āgatas+ iti+ avehi 70. bhadrā+ etat+ vraja Ratnacūḍa+nibiḍa+prema+ārdram asmat+vacas tasyās tatra kuraṅga+śāvaka+dṛśas+ karṇa+avataṃsīkuru śāpa+ante bata vismariṣyasi bhrātas+ tat+ ekaṃ kim api+ ādāya svayam eva tat+prativacas+ pārśvaṃ mama+ abhyeṣyasi 71. iti nṛpates+ svānte kṛtvā manomṛga+vāgurāṃ giram udakamat+nistriṃśa+ābhe nabhasi+ aśanais+ śukas+ cira+vinihitāṃ dṛṣṭiṃ tasmāt+ nivartya tathā+ utsukas+ jhaṭiti gamane devas+ api+ asīt+ sas+ sāhasa+lāñchanas+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye Ratnacūḍa+saṃpreṣaṇas+ nāma+ daśamas+ sargas+ ekādaśas+ sargas+ śatru+jaya+arthaṃ prasthānam 1. atha bibhrat+ sa+rāgeṇa hṛdayena kṛśa+udarīm sas+ pratasthe mahī+nāthas+ kareṇa ca dhanus+latām 2. indranīla+pratolītas+ sas+ nirgacchan patis+ śriyas+ tat+kānti+śyāmatāṃ gatvā kṣaṇaṃ kṛṣṇas+ iva+ ābabhau 3. āsanna+padma+sarasā kusuma+ānamra+śākhinā sas+ Narmadā+upadiṣṭena gantuṃ pravavṛte pathā 4. yāntam ekānta+śiśirās+ samīrās+ taṃ siṣevire elā+lavaṅga+kaṅkola++ jātī+phala+sugandhayas+ 5. cakras+ tasya+ anila+sparśa++ kvaṇat+kāñcana+pallavās+ mauktika+stabaka+smerās+ vismayaṃ ratna+vīrudhas+ 6. amanda+māruta+ākṣepa++ mukta+muktāphala+cchalāt calat+vaṃśa+latā mūrdhni tasya lājān iva+ ākiran 7. agalan kusuma+vyājāt+ tasmin+ abhyarṇa+gāmini pātāla+kalpavṛkṣāṇām ānanda+aśrulavās+ iva 8. aravinda+mukha+kroḍa++ krīḍan+mukhara+ṣaṭpadā anāmayam iva+ apṛcchat+ tam abhyāgatam abjinī 9. Śaśiprabhā+akṣi+vistāra++ saṃvādinyas+ pade pade taṃ kim api+ ārdratāṃ ninyus+ araṇya+hariṇī+dṛśas+ 10. upayukta+amṛta+spardhi++ nārikela+phala+udakān āsvādita+lavāṅga+elā+++ pūga+nāgalatā+dalān 11. śayyīkṛta+atanu+svarṇa++ kadalī+bāla+pallavān viṣṭarīkṛta+vistīrṇa++ candrakānta+śilā+talān 12. tat+kāla+ucita+kartavya++ vyāvṛtta+eka+Ramāṅgadān āvṛtti+vihita+preyas++ phaṇi+rāja+sutā+kathān 13. hṛdaya+nyasta+karpūra++ mṛṇāla+nalinī+dalān puṃs+kokila+kula+ullāpa++ janita+smara+sañjvarān 14. jāmbūnada+latā+gulma++ vihita+āśraya+sauhṛdān gacchan sas+ tatra kati cit+ nivāsān vyadhita+ adhvani kulakam Vaṅkumuni+āśrama+prāptis+ 15. saṃprāpa pṛthivīpālas+ kālena kiyatā+ api+ atha sas+ kūla+upānta+vicaran+ yaṅku Vaṅku+tapovanam Āśrama+varṇanam+ 16. hṛtaṃ kutūhalena+ alaṃ tat+ālokana+janmanā patiṃ madhyama+lokasya taṃ jagāda Ramāṅgadas+ 17. sīmā sa+tīti+śabdasya sa+kuśa+aṅka+alpa+pallavā Maithilī+ iva śriyaṃ dhatte kām api+ āśrama+bhūs+ iyam 18. itas+ vānti havis+ dhūma++ latā+ālasya+pradā ime marutas+ pāvanās+ pakva++ puroḍāśa+sugandhayas+ 19. itas+ hiraṇmayī bhūmis+ taravas+ hema+valkalās+ unnidra+hema+padmāni payāṃsi+ iva pade pade 20. kāka+pakṣa+aṅka+mūrdhānas+ paśya+ ete guru+śikṣayā baṭavas+ khaṇḍayanti+ atra samidhas+ ca padāni ca 21. anayā sāma gāyantyā svara+saṃśayavān ayam itas+ karoti kalahaṃ śukas+ sārikayā samam 22. idam atra+ adbhutaṃ paśya mada+klinnaṃ gajasya yat gaṇḍa+lekhāṃ nakha+agreṇa śanais+ kaṇḍūyate haris+ 23. prabhā+maṇḍala+paryasta++ tamasas+ śataśas+ pathi tava+ āpatanti pātāla++ ravayas+ amī maharṣayas+ 24. eṣāṃ dvitayam etābhis+ kapilābhis+ alaṅkṛtam uṭaja+prāṅgaṇaṃ gobhis+ jaṭābhis+ abhitas+ śiras+ 25. itas+ gātra+parāvṛtti++ bhagna+asthi puruṣa+itarān munes+ śayyā+kuśān atti bālas+ kastūrikā+mṛgas+ 26. itas+ api+ ayam ṛṣis+ paśya japā+pāṭalayā+ anayā gavā+ anugamyate sāyaṃ saṃdhyā+ iva divākaras+ 27. sahasā+ eva+ atithis+ prāptas+ kas+ api+ ayaṃ bhavatām iti eṣa prati+ uṭajaṃ vakti sa+saṃbhramam ayaṃ śukas+ 28. atas+ saṃprati vīkṣante kautuka+uttānita+īkṣaṇās+ tvām indum iva paryāpta++ maṇḍalaṃ muni+kanyakās+ 29. bhū+datta+smara+sāmrājyaṃ mukha+śrī+tarjita+indu ca āsām indīvara+akṣīṇām alaṅkāras+ navaṃ vayas+ 30. mukta+astras+ strīṣu Kandarpas+ deva+ atra+ anuśayāt+ iva śaṅke saṃtyajya kodaṇḍam ātta+daṇḍas+ tapasyati Vaṅkumuni+darśanam 31. tasmin+ iti+uktavati+ eva tathā savidha+vartmani tatas+ pṛthvī+śaśāṅkena Vaṅku+munis+ adṛśyata 32. aṃsa+avalambinīs+ bibhrat+ sandhyā+abhra+kapiśās+ jaṭās+ prasṛtās+ iva nirgatya parama+jyotiṣas+ śikhās+ 33. dadhat+yajñopavītena sīmantitam uras+sthalam jāhnavī+nirjhareṇa+ iva nabhas+ prāleya+pāṇḍunā 34. śuddha+eka+guṇa+saṃpṛktām akṣa+mālāṃ dadhat kare mūrtāṃ tīvra+tapas+siddhim ātmanas+ phalitām iva 35. yoga+kṣema+upapatti+artham upaviṣṭas+ kuśa+āsane naptā+ iva Maithilī+bhartus+ atithis+ nāma pārthivas+ 36. priya+somas+ sadā+yuktas+ priyayā ca+ anasūyayā pātram Atris+ iva+ ugrāṇāṃ tapasāṃ tejasām iva 37. sas+ dṛṣṭi+patham āyāti Yayāti+pratime nṛpe tutoṣa kasya vā na syāt+ ākṛtis+ tasya sā mude 38. tatas+ kṛta+praṇāmasya tasya praṇata+bhūbhṛtas+ vidadhe sas+ viśāmpatyus+ ātithyam attithi+priyas+ 39. atha+ adūre sukha+āsīnas+ sukha+āsīne mahībhṛti iti sūnṛtayā vācā sas+ vaktum upacakrame 40. adya nas+ puṇya+bījena muktas+ yat satyam aṅkuras+ lalāma loka+tritaye yena tvam avalokitas+ 41. tava śaṃsati saubhāgyam abhijātā+ iyam ākṛtis+ indos+ sudhā+nidhānatvaṃ jyotsnayā yat pratīyate 42. yathā pradeśam āyātais+ vyaktiṃ Vajrāṅkuśa+ādibhis+ cakravartī+ iti+ anuktas+ api+ cihnais+ tvam anumīyase 43. tva+darśana+utsavena+eva kṛta+arthaṃ cakṣus+ adya nas+ vimuñcati śarat+candre cira+rūḍham api spṛhām 44. hetu+dvitayam eva+ atra parama+ānanda+sampadas+ para+brahma+upalabdhis+ vā saṅgataṃ vā bhavādṛśām 45. akṛtvā bhavatas+ praśnaṃ na sthātum aham utsahe dhīratāṃ mama bhindanti yat+ kautuka+rasa+ūrmayas+ 46. tvayā mahībhṛtām atra vaṃśas+ keṣām alaṅkṛtas+ ? śrotra+pīyūṣa+gaṇḍūṣas+ kāni nāma+ akṣarāṇi te ? 47. anena guṇinā sārdhaṃ dhanuṣā+ anucareṇa ca kena kārya+atibhāreṇa tvam etām āgatas+ bhuvam ? Ramāṅgada+vākyam 48. iti+ uktvā virate tasmin rājñā sa+smitam īkṣitas+ sthitvā kṣaṇam uvāca+ idam iṅgita+jñas+ Ramāṅgadas+ Arbudācala+varṇanam 49. brahmāṇḍa+maṇḍapa+stambhas+ śrīmān asti+ Abudas+ giris+ upoḍha+haṃsikā yasya saritas+ sālabhañjikā 50. yas+ sūrya+aṃśu+śalākasya viśvasya+ upari tiṣṭhatas+ vyoma+nīla+ātapatrasya daṇḍatvam adhirohati 51. ādātum avataṃsāya Svarṇadī+hema+puṣkaram yas+ sa+indranīla+kaṭakas+ bhuvas+ bhujas+ iva+ uddhṛtas+ 52. śikhara+āsanna+nakṣatras+ lakṣyate yas+ pratikṣapam sa+śīkaras+ iva+ udastas+ hastas+ pātāla+dantinā 53. yasya śṛṅga+indranīla+aṃśu++ śyāmam āditya+maṇḍalam kṣaṇaṃ puṭakinī+patra++ chatra+ākṛti vilokyate 54. Nīlakaṇṭha+priyā kāmaṃ kṛta+pañcānana+sthitis+ yasya+ agra+bhūmis+ Gaurī+ iva Guhā+pīta+payodharā 55. adhas+saṃnaddha+medheṣu sthitā yasya+ agra+sānuṣu prāvṛṭ+vilāsa+ālāsyānām anabhijñās+ kalāpinas+ 56. indus+ kaṭaka+māṇikyaṃ yasya tuṅgasya bhūbhṛtas+ bhuvas+ yasya ca kāntāyās+ mekhalā+maṇis+ aṃśumān 57. kva cit kva cit+ patantyā yas+ kṛṣṇasāras+ śaśi+tviṣā kaṇḍūyate+ iva+ āsannaṃ śṛṅgeṇa hi mṛgīṃ niśi 58. pāṇḍus+ śaraddhanais+ ūrdhvam adhastālīvanāsitas+ yas+ Kailāsas+ iva+ āśliṣṭas+ Paulastya+bhuja+sampradā 59. harayas+ śerate yasya matta+ibha+vadha+niḥsahās+ guhāsu nakha+nirmukta++ muktā+dantura+bhūmiṣu 60. alaka+cyuta+mandāra++ makaranda+sugandhibhis+ amartya+mithuna+krīḍā nikuñjais+ yasya sūcyate 61. udañcat+indracāpāni nānā+ratna+aṃśu+pallavais+ sānūni yasya sevante dvaye citra+śīnas+ 62. patyā saha vana+anteṣu viharantyā+ adri+kanyayā nīyante śoṇatāṃ yasya śilās+ sālaktakais+ padais+ 63. pratibhānti puras+ te+ api yasya valmīka+vāmanās+ śailās+ suvela+Kailāsa++ Mahendra+Malaya+ādayas+ Vasiṣṭha+āśrama+varṇanam 64. ati+svādhīna+nīvāra++ phala+mūla+samit+kuśam munis+ tapo+vanaṃ cakre tatra+ikṣvāku+purohitas+ 65. hṛtā tasya+ekadā dhenus+ kāma+sarga+adhisūnunā Kārtavīryārjunena+iva Jamadagnes+ anīyata 66. sthūla+aśru+dhārā+saṃtāna++ snapita+stana+valkalā amarṣa+pāvakasya+ abhūt+ bhartus+ samit+ Arundhatī 67. atha+ Atharvavidām ādyas+ sa+mantrām āhutiṃ dadau vikasat+vikaṭa+jvālā++ jaṭile jātavedasi 68. tatas+ kṣaṇat sa+kodaṇḍas+ kirīṭī kāñcana+aṅgadas+ ujjagāma+ agnitas+ kas+ api sa+hema+kavacas+ pumān 69. dūraṃ saṃtamasena+ iva Viśvāmitreṇa sā hṛtā tena+āninye munes+ dhenus+ dina+śrīs+ iva bhānunā 70. tatas tāpasa+kanyābhis+ ānanda+aśru+lava+aṅkitas+ kapolas+ pāṇi+paryaṅkāt sa+aśru+lekhāt+ apāsyata Paramāra+vaṃśa+varṇanam 71. Paramāras+ iti prapāt sas|+ munes+ nāma ca+arthavat mīlita+anya+nṛpa+cchatram ātapatraṃ ca bhū+tale 72. pravartita+ativistīrṇa++ sapta+tantu+paramparas+ purāṇa+kūrma+śeṣaṃ yas+ cakāra+ ambhonidhes+ payas+ 73. sthāpitais+ maṇi+pīṭheṣu muktā+prālamba+mālibhis+ bhūs+ iyaṃ yajvanā yena hema+yūpais+ apūryata 74. praśānta+cintā+santāne cireṇa Namuci+dviṣi amocyatāsta+daityena yena+ īrṣyā+kalahaṃ śacī 75. vaṃśas+ pravaṛte tasmāt+ ādi+rājāt+ Manos+ iva nītas+ suvṛttais+ gurutāṃ nṛpais+ muktāphalais+ iva 76. tasmin pṛthu+pratāpas+ api nirvāpita+mahī+talas+ Upendras+ iti sañjajñe rājā sūrya+indu+saṃnibhas+ 77. sadāgati+pravṛttena Sītā+ucchvasita+hetunā Hanumatā+ iva yaśasā yasya+ alaṅghyata sāgaras+ 78. śaṅkita+indreṇa dadhatā pūtām avabhṛtais+ tanum akāri yajvanā yena hema+yūpa+aṅkitā mahī 79. atyaccha+daśana+udgacchat++ aṃśu+lekhā+taraṅgibhis+ dīrghais+ yasya+ ari+nārīṇāṃ niḥśvāsais+ cāmārayitam 80. tasmin gate narendreṣu tat+anyeṣu gateṣu ca tatra Vākpatirāja+ākhyas+ pārthiva+indus+ ajāyata 81. dīrgheṇa cakṣuṣā Lakṣmīṃ bheje kuvalayasya yas+ nārīṇāṃ diśatā+ ānandaṃ doṣṇā sattārakeṇa ca 82. śithilīkṛta+jīva+āśā yasmin kopa+unnata+bhruvi ninyus+ śirāṃsi stabdhāni na dhanūṃṣi natiṃ nṛpās+ 83. Vairisiṃhas+ iti prāpat+ janma tasmāt+ jana+adhipas+ kīrtibhis+ yasya kunda+indu++ viśadābhis+ saṭāyitam 84. Paulomī+ramaṇasya+ iva yasya cāpe vilokite cakitais+ sarasi+ iva kṣmā rājahaṃsais+ amucyata 85. śrī+Sīyakas+ iti kṣetraṃ yaśasām udabhūt+ tatas+ Dilīpa+pratimas+ pṛthvī++ śukti+muktāphalaṃ nṛpas+ 86. Lakṣmīs+ Adhokṣajasya+ iva Śaśimaules+ iva+ Ambikā Vaḍajā+ iti+ abhavat+ devī kalatraṃ yasya bhūs+ iva 87. akhaṇḍa+maṇḍalena+ āpya prajā+puṇyais+ mahodayam kali+saṃtamasaṃ yena vyanīyata nṛpa+indunā 88. vaśīkṛta+akṣamālas+ yas+ kṣmām atyāyatāṃ dadhan rājya+āśramam alaṃcakre rājārṣis+ Kuśa+cīvaras+ 89. smita+jyotsnā+daridreṇa bāṣpa+srāvi+mukha+indunā śaśaṃsus+ vijayaṃ yasya Rudra+pāṭī+pati+striyas+ 90. akaṅkaṇam akeyūram anūpuram amekhalam Hūṇa+avarodha+vaidhavya++ dīkṣā+dānaṃ vyadhatta yas+ nāyaka+varṇanam 91. ayaṃ netra+utsavas+ tasmāt+ jajñe devas+ pitṛ+priyas+ jagat+tamas+apahas+ netrāt+ Atres+ iva niśākaras+ 92. śrīmat+Vākapatirājas+ abhūt+ agrajas+ asya+ agraṇīs+ satām sagara+āpatya+datta+abdhi++ parikhāyās+ patis+ bhuvas+ 93. atīte Vikramāditye gate+ astaṃ Sātavāhane kavi+mitre viśaśrāma yasmin devī Sarasvatī 94. cakrire vedhasā nūnaṃ nirvyāja+audārya+śālinas+ te cintā+maṇayas+ yasya nirmāṇe paramāṇavas+ 95. yaśobhis indu+śucibhis+ yasya+ acchatara+vārijais+ apūryatā iyaṃ brahmāṇḍa++ śuktis+ muktāphalais+ iva 96. śriyaṃ nīla+abja+kāntyā yas+ praṇayibhyas+ dadau dṛśā arātibhyas+ ca sahasā jahre nistriṃśa+lekhayā 97. aṃsas+ sa+valkala+granthis+ sa+jaṭā+pallavaṃ śiras+ cakre yena+ ahita+strīṇām akṣa+sūtra+aṅkitas+ karas+ 98. puraṃ kāla+kramāt+ tena prasthitena+ Ambikāpates+ maurvī+kiṇa+aṅkavati+ asya pṛthvī doṣṇi niveśitā 99. praśasti paritas+ viśvam Ujjayinyāṃ puri sthitas+ ayaṃ Yayāti+Mandhātṛ++ Duṣyanta+Bharata+upamas+ 100. anena+ astas+ kapoleṣu pāṇḍimā ripu+yoṣitām samāhṛtya+ iva tat+bhartṛ++ yaśasas+ bāhu+śalinā 101. sadā sama+karasya+ asya Lakṣmī+kula+gṛhasya ca Sindhurājas+ iti vyaktaṃ nāma dugdha+udadhes+ iva 102. anena vihitāni+ atra yat+ sāhasa+śatāni+ atas+ Navīna+sāhasa+aṅkas+ ayaṃ vīra+goṣṭhīṣu gīyate 103. Vindhyā+antas+ caratā+ anena mṛgayā+āsakta+cetasā kanyā Śaśiprabhā nāma nāga+sūtis+ adṛśyata 104. adṛśyais+ atha sā nāgais+ asya pārśvāt+ anīyata tām anveṣṭuṃ praviṣṭena kutūhala+balāt+ iha 105. sa+maṇi+stambham agre+ atha dhāma hiraṇmayam tatra mūrtā tatas+ sindhus+ indu+sūtis+ vilokitā 106. akṛta+atithyam etasya bhakti+namrasya sā tatas+ nītā pṛṣṭena ca+ etena sva+vārtāyām abhijñatām 107. tatas+ Vajrāṅkuśa+udyāna++ hema+abja+āhṛti+sāhasam hetus+ Śaśiprabhā+avāptes+ vivṛtya+ āveditas+ tayā 108. asūcayat prasaṅgena triviṣṭapa+ripos+ atha udagram asura+indrasya vīryaṃ Vajrāṅkuśasya sā 109. tatas+ tam pratyamarṣas+ asya jhaṭiti+ aṅkuritas+ hṛdi anyatra vīra+vṛttes+ yat+ ayam ekānta+matsarī 110. panthās+ puras+ Asurasya+ asya prāñjales+ śaṃsitas+ tayā asūcyata+ agratas+ ca+ etat+ amoghaṃ darśanaṃ tava 111. atha+ idaṃ ratna+valayaṃ dattvā+ asmai samam āśiṣā kāntā tirohitā sā ca purukutsasya bhūpates+ 112. atha+ etena gṛhītā+ iyaṃ yātrā Vajrāṅkuśaṃ prati eṣā ca sukṛtais+ dṛṣṭā pāda+padma+dvayī tava Vaṅkumuni+vākyam 113. iti+ uktvā sūkti+caturas+ virarāma Ramāṅgadas+ ādade munis+ api+ udyat++ danta+aṃśu+śabalaṃ vacas+ 114. aho purāṇa+rājārṣi++ santāna+kathayā+ etayā puṇyayā hṛtam ātmānam adhunā manmahe vayam 115. avaśyam+bhāvinī tatra siddhis+ sāhasikasya te śalyaṃ triviṣṭapasya+ asya hṛdayāt+ uddhariṣyasi 116. eṣa Vajrāṅkuśasya+ ājau na+ akṛtvā+ antaṃ nivartitā bhujas+ bhuvana+bhartus+ te diṅnāga+kara+pīvaras+ 117. vadhūs+ tava+ acireṇa+ atra bhaviṣyati Śaśiprabhā yathā Kuvalayāśvasya divas+kanyā madālasā 118. sthiras+ bhava mitaṃ kālaṃ sthitvā+ asmin nas+ tapovane tvayā vinīyatām eṣa dīrgh+adhva+janitas+ śramas+ Sindhurāja+vākyam 119. iti+ ukte muninā sas+ atha rāja+indus+ idam abravīt ājñā vilaṅghyate tāta tava kena jagat+guros+ 120. atha krama+unmīlita+sauhṛdāsu kathāsu+ anekāsu mithas+kṛtāsu viśramyatām iti+ avadat+ maharṣis+ patiṃ pṛthivyās+ prathita+prabhāvas+ 121. devas+ tatas+ sas+ muni+kalpitam indranīla++ paryaṅkavat+ kanaka+vedi+sanātha+madhyam adhyāsta ratna+sadanaṃ paritas+ vitāna++ vyālambita+mauktika+lataṃ Navasāhasāṅkas+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite Vaṅku+maharṣi+darśanaṃ nāma+ daśamas+ sargas+ dvādaśas+ sargas+ 1. atha mānava+Mīnalakṣmaṇas+ maṇi+paryaṅka+gatasya tasya sā apatat+ phaṇi+rāja+kanyakā jagat+ekābharaṇam smṛtes+ pathi 2. vyadhita praṇayaṃ dṛśāṃ puras+ kamanīyeṣu sas+ yeṣu vastuṣu janita+utkalikā+śatais+ sas+ tais+ arates+ āyatanaṃ vyadhīyata 3. muhus+ aṅga+latā+vivartanais+ śvasitais+ śūnya+vilokanena ca kṣiti+bhartus+ upānta+vartinā madanākalpakam anvamīyata 4. kadalī+dala+datta+mārutas+ hṛdaya+nyasta+mṛṇāla+kandalas+ atha tasya babhūva yatnavān upacāre śiśire Ramāṅgadas+ 5. abhavat+ dvayam eva bhūpates+ smara+taptasya manas+vinodanam sudṛśas+ sas+ kara+atithis+ śaras+ sas+ ca hāras+ stana+candana+aṅkitas+ 6. madana+antaritas+ api laṅghitas+ pathi jātena pariśrameṇa sas+ stimitas+ kṣaṇam āsta kaumudī++ viśada+kṣauma+tirohita+ānanas+ 7. atha pārśva+careṇa sādaraṃ mṛdu+saṃvāhita+pāda+pallavas+ sas+ kuraṅga+dṛśā+ iva nidrayā caturaṃ locanayos+ acumbyata 8. sva+pura+upavane samutsukas+ sumukhīṃ svapna+prathena pārthivas+ avataṃsita+hema+paṅkajām atha tām aṅka+gatāṃ vyalokayat 9. abhikāntam apāṅga+pātinā jita+nīla+abja+dalena cakṣuṣā dadhatīm apavartitaṃ hriyā mukham āpāṇḍu+kapola+maṇḍalam 10. śarat+indu+marīci+nirmalaṃ vigalat+vepathunā stana+aṃśukam muhus+ ākṣipatīm alakṣitam ślatha+muktā+valayena pāṇinā 11. nava+pallava+kāntinā kim api+ acira+avāsita+puṣpa+ketunā lalitām adhareṇa bibhratīṃ mukha+candra+aṃśu+saṭāṃ smita+cchaṭām 12. jagat+eka+vilokana+utsave vapuṣi sveda+kaṇais+ alaṅkṛtām uditām iva mandara+āhatāt udadhes+ lagna+sudhā+lavāṃ śriyam 13. valita+āhita+niḥsaha+aṅguli++ sva+kara+śleṣa+viśeṣa+kampini pulakini+ adhikaṃ vimuñcatīṃ cakitaṃ vāma+kuce vilocane 14. atibhāsura+ratna+kuṇḍalām atikānta+āyata+hāra+maṇḍalām jaghana+ślatha+hema+mekhalām Asameṣos+ adhidevatām iva kulakam nāyaka+uktis+ 15. atha sasmitam ātta+vepathus+ patitas+ Manmatha+patriṇāṃ pathi iti tāṃ praṇaya+ārdra+girā sas+ kila+ ambhoja+mukhīm avocat 16. valitaṃ na vibhāti pṛṣṭhatas+ kabarī+kāntam idaṃ tava+ ānanam ayi nīla+payodha+lekhayā sas+ pariṣvaṅgam iva+ indu+maṇḍalam 17. idam aṅgada+vartinā karais+ maṇinā ruddham iva+ īritaṃ hriyā na samarthamitopavartituṃ vadanaṃ te lalita+aṅgi kā gatis+ 18. idam ardha+vilokita+adharaṃ madhura+apāṅga+taraṅgita+īkṣaṇam śriyam ātanute sita+asitaṃ sutanu tri+aśru+vilokitaṃ tava 19. militas+ tava gaṇḍa+lekhayā sudati sveda+lava+ārdra+patrayā kim api spṛhaṇīyas+ eṣa me marut+āsanna+diva+anta+śītalas+ 20. ayam utpalas+patra+locane tava bimba+adhara+pāṭala+cchavis+ avalokaya kartum īhate padam asta+acala+cūlake ravis+ 21. durita+ghnam idaṃ sudarśanaṃ dadhatā bimbam anūru+sārathes+ smara+lakṣmi vihāyasā+ amunā tava kṛṣṇena hṛte vilocane 22. aravinda+kareṇa lohitaṃ kamalinyā dhṛtam ātapa+āśukam idam uṣṇakareṇa kṛṣyate valitena+ apara+dik+vadhūṃ prati 23. karuṇā+arpita+locanaṃ mithas+ krama+viśleṣa+galat+bisa+aṅkuram idam ārdrayati+ iva me manas+ mithunaṃ mānini cakravākayos+ 24. avalokaya bhīru samprati tritayena tritayaṃ viyujyate dyumaṇis+ prabhayā, śriyā+ ambujaṃ priyayā sa+aśrus+ ayaṃ vihaṅgamas+ 25. idam ambara+palvala+udarāt+ atitāmra+dyuti kāla+dantinā ravi+vāriruhaṃ nirasyate kanaka+snigdha+mayūkha+kesaram 26. paricumbati vāruṇīṃ diśaṃ puratas+ rāga+hṛte vivasvati dik+ iyaṃ Śatamanyu+lāñchitā bhavati śyāma+mukhī mita+udari 27. iha bhānti+ atilohita+ātapa++ stabakās+ paśya vana+anta+bhūmayas+ tapana+anugama+utsava+aṅkitās+ dina+Lakṣmyā+ iva padais+ sayāvakais+ 28. madirā+akṣi puras+ avalokyatām aparasya+ āmaya+mānatas+ diśi stimitām avagāhate gatiṃ guru+gotra+skhalita+ākulas+ ravis+ 29. amunā śatapatra+bandhunā sahasā sundari yat+ yat+ ujjhitam samam adri+guhā+mukha+sthitais+ timirais+ tat+ tat+ itas+kaṭākṣitam 30. viramannayi pallava+adhare sura+vīthī+pathikas+ virocanas+ ayam asta+gires+ niṣīdati sva+kara+āmṛṣṭa+śilā+tale tale 31. iyam aśru+taraṅgitāṃ dṛśaṃ dvitaye cakra+vadhūs+ vimuñcati nava+kuṅkuma+lohite ravau dayite cāndra+viyoga+viklave 32. calitas+ asi vada kva māṃ vinā virahaṃ soḍhum ahaṃ na te kṣamā kṛta+paṅkaja+kuḍmala+añjalis+ nalinī kāntam iti+ iva yācate 33. anupuñjita+piṅga+dīdhiti++ druta+lākṣā+aruṇa+darpaṇa+upamam paratas+ asta+gires+ idaṃ galati+ anavadya+aṅgi pataṅga+maṇḍalam 34. sarale saha vārija+śriyā nibhṛtaṃ kva+ api gatas+ sas+ bhāskaras+ vada tena vinā+ abjinī kathaṃ kṣaṇadām adya nata+aṅgi neṣyati 35. sphuṭa+vidruma+rājinā+ ekatas+ sadṛśaṃ jātam udañcatā nabhas+ sudati tvat+apāṅga+paṭale paṭu sāndhye mahasi prasarpati 36. paripiñjarita+asita+ambarais+ nibiḍais+ kaṃ na haranti hāribhis+ ayi sāyam imās+ payodharais+ dhṛta+sandhyā+ātapa+kuṅkumais+ diśas+ 37. kṣaṇadā+abhimukhena khaṇḍitā nanu sandhyā tamasā manasvinī kupitā+ iva nivartate javāt ativācāla+vihaṅga+nūpuram 38. tava caṇḍi viḍamayati+ adas+ tanu+sandhyā+ātapa+liptam ambujam maṇi+kuṇḍala+kānti+saṅkarāt idam ātāmra+kapolam ānanam 39. uditāni tamāṃsi sā ca te dayitā dainyam upaiti padminī dina+bhartus+ iti+ iva śaṃsituṃ sahasā sundari sandhyayā gatam 40. nihitaṃ bali+dīpakeṣu tat+ tapanena+ āśu mahas+ kṛśa+udari sva+śara+sphuritaṃ manobhuvā tava sa+vṛīḍa+vilokiteṣu+ iva 41. atasī+kusuma+upamaṃ mukhe tat+ anu tvat+kuca+cūcuka+dyuti atha bāla+tamāla+māṃsalaṃ prasṛtaṃ saṃprati sarvatas+ tamas+ 42. taru+koṭara+mūka+śārikaṃ nija+nīḍa+aṅka+nilīna+kokilam karabha+ūru sa+nidra+barhiṇaṃ pramoda+udyānam idaṃ nimīlati 43. prasṛtais+ giri+kandara+udarāt idam indīvara+dāma+kāntibhis+ adhunā timirais+ vigāhyate bhuvanaṃ padma+saras+ ca dantibhis+ 44. timira+añjana+bhakti+śobhinā dhavalena+ āyata+pakṣma+paṅktinā amunā bhavatī+ iva cakṣuṣā kumudena+ eti rucaṃ kumudvatī 45. udara+sthitayos+ kutūhalāt alinos+ śrotum iva+ asphuṭaṃ vacas+ kamalasya nilīya niścalaṃ dala+sandhiṣu+ avatiṣṭhate tamas+ 46. tarale+ atisita+asita+dyutau+ iha dolāyitam īkṣaṇa+dvaye likhita+agaru+patra+lekhayos+ timiraṃ mūrcchati te kapolayos+ 47. uḍubhis+ kham itas+ tatas+ kṣaṇāt+ uditais+ bhaṅgura+keśi bhāti+ adas+ atigāḍha+dina+uṣṇa+janmabhis+ paritas+ sveda+lavais+ iva+ aṅkitam 48. śabalaṃ śaśalāñchana+tviṣā sa+tamas+ paśya Mahendra+dik+mukham Acalendrasutā+smita+cchavi++ churitaṃ kaṇṭham Umāpates+ iva 49. ahi+rāja+sute vilokyatām iyam indos+ prathama+udgatā kalā ayi bhāti yayā indra+dik+mukhe pramadā+ iva+ ārdra+nakha+aṅka+rekhayā 50. yadi kautukam āyata+īkṣane na cirāt+ eva sudhā+ārdrayā+ anayā aravinda+dala+dyutau kare mṛdu līlā+valayaṃ karomi te 51. anavadyam itas+ puras+ sthitaṃ viditaṃ kiṃ śaśinā tava+ ānanam nabhasas+ sahasā+ aṅkam eṣa yat+ na kalaṅka+trapayā+ adhirohati 52. idam udgatam indu+maṇḍalaṃ dik+ iyaṃ paśya bibharti lakṣmavat tvam iva+ accha+kapola+maṇḍala++ sphuṭa+kāla+agaru+patram ānanam 53. vigalat+timira+aṃśuke śanais+ spṛśati vyaktim ādhīra+tārake iha paśya niśā+vadhū+mukhe sphurati śveta+marīci+kuṇḍalam 54. ayam ullikhati dhruvaṃ karais+ vidhus+ indīvara+locane tamas+ kumudeṣu tathā hi dṛśyatāṃ nipatanti+ asya lavās+ iva+ alayas+ 55. idam añjana+nīlam āhataṃ pihita+āśaṃ tuhina+aṃśunā karais+ Acalendra+guhāsu līyate śanakais+ saṃkucitaṃ punastanas+ 56. masṛṇa+ullasat+aṃśu+maṇḍala++ chalatas+ paśya divas+kṛte+ anayā iyam indu+samudgaka+āditas+ niśayā hāra+latā+ iva kṛṣyate 57. yat+ abhūt+ tamasā jagat+ tathā pihite puṣkara+patra+locane tat+ idaṃ paratas+ prakāśitam śaśinā kuṅkuma+kanda+pāṇḍunā 58. prasṛtā+ iva vilocana+udare tilake saṅkucitā+ iva cāndena kalitā+ iva nata+aṅgi lakṣyate tava muktā+valayeṣu candrikā 59. kucayos+ pratibimbitas+ samaṃ vidhus+ ekas+ api bhavati+ ayaṃ dvidhā vidhinā+ iva vibhinna+saṃpuṭas+ tava lāvaṇya+sudhā+samudgakas+ 60. hṛta+mugdha+madhūka+śobhayos+ anayos+ pannaga+loka+kaumudi tava candra+kalās+ kapolayos+ patitās+ sparśa+kutūhalāt+ iva 61. ayam indu+mukhi tvayā yathā samupaiti spṛhaṇīyatāṃ janas+ anayā+ eṣa samāgatas+ tathā niśayā paśya kuraṅga+lāñchanas 62. dhanuṣi kriyate+ adhirohaṇaṃ smara+maurvī+latayā tanu+udari śaśinā+ īritayā samucchrite Pulina+adrau ca payodha+velayā 63. kṛta+cāṭu+śatais+ parasparaṃ makaranda+ārdra+rajas+sugandhiṣu sthitam antaramīṣu sāṃprataṃ bhramarais+ puṣkara+vāsa+veśmasu 64. marutā suhṛdā+ iva vījitaṃ kumuda+āmoda+mucā śanais+ itas+ svapiti praṇaya+ārdrayos+ idaṃ mithunaṃ mānini rājahaṃsayos+ 65. ayi cakra+vadhūs+ iyaṃ puras+ karuṇaṃ kūjati hā tapasvini iha sākṣitayā+ alam āvayos+ ucitaṃ gantum atas+ kṛpāvati 66. iti bhū+tala+vāsavas+ sas+ tām abhidhāya pramadāṃ priyaṃvadas+ praviveśa tayā+ asamaṃ kila pramanās+ keli+Nagendra+kandaram 67. jhaṭiti sphuṭa+bhāva+saṅkarāṃ madhurā+maṅgalatāṃ dadhānayā śaśi+kānta+śilā+talaṃ tatas+ sas+ kila+ adhyāsta+ tayā yuvā+ anvitas+ 68. tat+ anu trapayā parāṅmukhīṃ pulaka+alaṅkṛta+pīvara+stanīm sas+ kila+ añcita+cāṭus+ ānayat sumukhīṃ tām anukūla+vṛttitām 69. atha manthara+locanaṃ hriyā vinamat+smera+mukhas+ smita+anncitam sas+ dadarśa kila+ prajeśvaras+ sudṛśas+ svinna+kapolam ānanam 70. yat+ alaṃ kila mānavaty abhūt+ ṛjuvannendumukhī kila+ aikṣat likhitā+ iva kila+ āsta yat paraṃ nṛpates+ tena manas+ kila+ āharat 71. parimṛjya mukhaṃ vilāsinā śravaṇa+indīvara+reṇu+rūṣitam sudṛśas+ śama+vāri+paṅkilāt alakāntas+ tilakāt+ apāsyata 72. atha tāṃ śithilīkṛta+trapām asama+prema+hṛtas+ kila+ īśvaras+ smara+keli+kalā+rasa+jñatām anayat+yūtha+patis+ vaśām iva 73. śithila+ākula+keśa+pāśayā parimṛṣṭa+ārdra+kapola+patrayā virala+adhara+ratna+rāgayā sulabha+sveda+mukha+indu+bimbayā 74. truṭita+ujjhita+hāra+lekhayā nibiḍa+āśleṣa+kṛśa+aṅga+rāgayā asamagra+nakha+aṅga+maṇḍita++ stana+vinyasta+sa+kampa+hastayā 75. adhika+adhika+jāta+lajjayā mṛdu+mīlan+nayana+tribhāgayā atha kām api nirvṛtiṃ tayā sas+ kila+ āpat+ phaṇi+rāja+kanyayā kulakam 76. dadatā nalinī+dala+anilaṃ vikasat+sveda+kaṇe kuca+dvaye caturaṃ kila dīrgha+cakṣuṣas+ tat+ anu klāntis+ anena cit+chide 77. atha sa+trapayā dhṛta+aṃśukāṃ jaghana+srasta+visūtra+mekhalām avataṃsita+locana+utpalāṃ nijam aṅkaṃ lalanāṃ nināya ca 78. sudṛśas+ sas+ kila+anyataścutaṃ sva+pade mauli+maṇiṃ nyaveśayat akarot+ ca kila+ aruṇa+aṅgulis+ lalita+āvartana+kuñcitān kacān 79. paśya+ atra darpaṇa+tale likhitā mayā+ iyaṃ patra+āvalī taruṇi te valita+ānanā+ iti svapna+antara+praṇaya+jalpitam ātma+bhartus+ aśrūyata smita+mukhena Ramāṅgadena 80. atha śuci paṭhatā śukena sāma sphuṭam uṭaja+aṅgaṇa+pādapa+sthitena viracita+dayitā+samāgamasya prasabham abhajyata pārthivasya nidrā 81. jhaṭiti vigate svapna+āyāta+priyā+nava+saṅgame punas+ api tathā tat+pratyāśā+nimīlita+locanas+ likhitas+ iva sas+ kṣmāpālas+ abhūt+ kṣaṇaṃ nanu tādṛśām api manasijas+ dhairyaṃ lumpati+ aho bata sāhasam iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye phaṇi+rāja+sutā+svapna+samāgamas+ nāma+ dvādaśas+ sargas+ trayodaśas+ sargas+ 1. tatas+ tathā Pañcaśara+pratāritas+ sa+jṛmbham unmīlayati sma locane kṛta+aṅguli+śleṣa+vivartita+ullasat++ bhuja+aṃsa+sampīḍita+kuṇḍalas+ nṛpas+ 2. sas+ saṅgataṃ yat+ mṛga+śāva+cakṣuṣas+ śrama+āpta+nidras+ sphuṭam anvabhūt+ iva jhaṭiti+ abhūt+ jāgrat+avasthayā+ asya tat+ purātana+ālekhyam iva+ asphuṭaṃ hṛdi 3. kuca+aṅga+rāgas+ kṛśa+madhyayā tayā mayi dhruvaṃ saṅkramitas+ bhavet+ iti śanais+ sas+ nidrā+kaluṣeṇa cakṣuṣā parāmamarśa+ aṅgam Anaṅga+mohitas+ 4. apāsya vāma+itara+karṇa+bhūṣaṇaṃ tathā śarais+ enam avākirat+ smaras+ yathā+ asya dhairyaṃ galati sma mānasāt sa+vikriyaṃ śukti+puṭāt+ iva udakam 5. dṛśaṃ viṣāda+stimitām upāntage niveśya tena+ atha niśaśvase yathā muhus+ śyāmalatāṃ jagāhire vitāna+muktā+phala+jālaka+srajas+ Ramāṅgada+vākyam 6. kayā nu sāraṅga+dṛśā+ asi kāritas+ kapola+patra+āvali+kalpana+śramam tam iti+ avocat+ parihāsavān atho Ramāṅgadas+ kiṃ+ cit+ iva ślatha+aṅgadam 7. tatas+ sas+ muktā+sitam ādadhat+ smitaṃ jita+pravāla+tviṣi danta+vāsasi śaśaṃsa tasmai bhujaga+indra+kanyakā++ samāgamaṃ svapnajam abja+locanas+ 8. tat+āśrayā+ eva+ anucareṇa vardhitā kathā+sudhā+ iva+ asya tatas+ vilāsinas+ abhūt paraṃ manmatha+tāpa+śāntaye na padminī+patra+marut+ na candanam 9. ajāyata+ antaḥkaraṇena tāmyatā na hema+padma+āharaṇāya satvaram bhujas+ sadā rakṣaṇa+dīkṣitas+ kṣites+ amandam aspandata ca+ asya dakṣiṇas+ Vaṅku+munes+ āgamanam 10. tatas+ pinaddha+ujjvala+hema+valkalaṃ vahantam aṃsa+ardha+vilambinīs+ jaṭās+ sa+nātha+vāma+itara+pāṇi+paṅkajaṃ parisphurantyā sphaṭika+akṣamālayā 11. viśāla+netra+ābharaṇais+ anudrutaṃ sadā+ eva darbha+aṅkura+lālitais+ mṛgais+ sa+śiṣyam abhyāgatam aṅganā+antike viśāmpatis+ Vaṅku+maharṣim aikṣata 12. vimukta+paryaṅka+talas+ sa+saṃbhramaṃ nirīkṣya sadyas+ maṇi+mandirāt+ bahis+ kirīṭa+ratna+dyuti+dīpta+bhū+talaṃ praṇāmam asmai sas+ cakāra sādaram 13. tatas+ kṛta+āśīs+ maṇi+vedikā+āstṛte munis+ nyaṣīdat+ sa+kuraṅga+carmaṇi sas+ ca+ āsanatvaṃ tat+anujñayā+ ānayat+ nṛpa+candrās+ candramaṇes+ śilā+talam muni+praśnas+ 14. api śrameṇa+ āyata+mārga+janmanā tanus+ mahārāja tava+ iyam ujjhitā munis+ praharṣeṇa kṛta+arhaṇas+ tadā sas+ rāja+cūḍāmaṇim iti+ apṛcchata bhūpati+vākyam 15. atha+ adadhat+ vaktre+ iva+ amśuka+añcalaṃ tuṣāra+pāṇḍu+prasṛtais+ dvija+aṃśubhis+ akṛtrima+praśraya+peśalaṃ vacas+ sas+ bhūpatis+ vaktum iti pracakrame 16. amī sahante mama tāta na śramaṃ praṇāma+lagnās+ tava pāda+pāṃsavas+ kiyat+ ciraṃ candra+marīci+cumbite padaṃ nidhatte kumude dina+klamas+ kapi+darśanam 17. nṛ+loka+pātāla+tala+āśraye mithas+ kathā+anubandhe śithilībhavati+ atha paryāṇa+paryutsuka+mānasas+ munis+ sas+ yāvat+ āpraṣṭum iyeṣa pārthivas+ 18. anena tāvat+ dadṛśe puras+sthitas+ viśāla+lāṅgūla+latas+ valī+mukhas+ adhas+sthalī+nirgata+jahnu+kanyakas+ hima+ujjvalas+ pādas+ iva+ Ambikā+guros+ 19. kareṇa bibhrat+madhu+matta+keralī++ kapolavat+pāṭala+kānti dāḍimam ahar+mukha+ākṛṣṭa+pataṅga+maṇḍalas+ phala+āśayā bālas+ iva+ Añjanīsutas+ sandānitakam phala+arpaṇam 20. dvayos+ iva+ arthas+ khalu dharma+kāmayos+ tayos+ triloka+spṛhaṇīyayos+ kapis+ muni+indra+bhū+candramasos+ sthitas+ antare tapasvibhis+ smera+mukhais+ adṛśyata 21. atha+ arpitaṃ tena phalaṃ tadā+ ādade sas+ vismitas+ madhyama+loka+vāsavas+ japā+aruṇaṃ mārutinā+ iva Maithilī++ śikhaṇḍa+ratnaṃ Daśakaṇṭha+śāsanas+ 22. akṛtrima+śrī+nilayena rāgiṇā narendra+cihna+aṅkita+hasta+śobhinā suvṛttatām udvahatā svabhāvatas+ sas+ tena reje bhṛśam ātmanā yathā 23. ajāta+pākasya nava+ātapa+adhikāṃ punas+ punas+ tasya vilokya śoṇatām nava+pravāla+upamam eṇa+cakṣuṣas+ smaran sas+ bimboṣṭḥam avāpa śūnyatām 24. atha+ asya sīdat+maṇibandhanāt+ karāt+ avāñcatas+ kampa+visūtrita+aṅgules+ papāta paścāt+ iva hema+kuṭṭime tat+ asphutat+ drāk+ iva dāḍimī+phalam 25. tat+antarāt+ kiṃśuka+kānti+taskaras+ sphurat+maṇīnāṃ nikaras+ atha niryayau udarciṣas+ puṣpa+śarāsana+krudhā kaṇa+utkaras+ Tryambaka+locanāt+ iva 26. atha dvayena+ avani+pāka+śāsanas+ sas+ vismayasya+ agra+mahīm anīyata vana+okasā+ tena vinīta+vṛttinā vikīrṇa+bhāsā maṇi+dāḍimena ca 27. sas+ ca+ adbhuta+prābhṛta+toṣitas+ kare cakāra Revā+maṇi+kaṅkaṇaṃ kapes+ ghana+atyaya+ṛtos+ nijam indu+pāṇḍure payoda+khaṇḍe harivāḍ+ iva+ āyudham 28. tatas+ sudhā+sūtim iva+ ujjhita+ākṛtis+ nava+añjana+śyāmalayā+ aṅga+lekhayā nṛpas+ kṣaṇāt+ eva vicitra+bhūṣaṇam pumāṃsam agre na hariṃ tam aikṣata 29. kṛta+ānatis+ vismita+mānase munau Ramāṅgade sādara+mukta+locanas+ vyadhāt+ praṇāmaṃ sas+ kṛta+añjalis+ nṛpe kapola+vellat+kaladhauta+kuṇḍalas+ muni+kṛtas+ praśnas+ 30. alaṅkṛtas+ kasya vada+ anvayas+ tvayā padaṃ kva te kiṃ ca kapis+ bhavān abhūt tam evam āha sma sa+vismaya+ūrmiṇā\com{āha past tense; see Dominic's article} nṛpeṇa sākūta+vilokitas+ munis+ Śaśikhaṇḍa+vākyam 31. tatas+ sas+ mugdha+indu+mayūkha+bandhubhis+ prasādayan+ danta+marīcibhis+ diśas+ nava+ambu+bhāra+ālasa+nīrada+āvalī++ nināda+dhīrām iti vācam āde 32. śikhaṇḍa+ketos+ Śaśikhaṇḍas+ iti+ ahaṃ mun+indra vidyādhara+śāsitus+ sutas+ sura+aṅganā+adhyāsita+ratna+kandhare mama+ adhivāsas+ Śaśikānta+parvate 33. Rathāṅgapāṇes+ pratimā samudratas+ svayaṃ mahānīla+mayī vinirgatā iti pravādas+ param īkṣituṃ ca tāṃ gatā Maṇidvīpam itas+ purastriyas+ 34. mama+ api tasyām adhikaṃ kutūhalaṃ tat+ ehi yāvas+ kṛtas+ eṣa te+ añjalis+ kadā cit+ evaṃ sahasā+ upasṛtya māṃ priyā yayāce praṇipatya mālatī sandānitaka 35. tatas+ kham indīvara+nīlam ekatas+ tayā saha+ utpatya javena gacchatas+ sas+ tāta śailendra+bhara+kṣamas+ kṣaṇāt papāta me locana+gocare+ arṇavas+ 36. upoḍha+nānā+maṇi+mauktika+utkarais+ karais+ iva+ ūrdhvaṃ prasaradbhis+ ūrmibhis+ anarghyam arghyaṃ jagat+eka+cakṣuṣe samudyatas+ dātum iva+ aṃśu+māline 37. nava+pravāla+dyuti+pāṭala+udaras+ karas+ Murāres+ iva śārṅga+lāñchitas+ alaṅkṛtas+ Jahnu+maharṣi+kanyayā pṛthus+ jaṭā+jūṭas+ iva+ Andhaka+dviṣas+ 38. udagra+kallola+kadarthita+grahais+ agādha+pātāla+tala+avagāhibhis+ diśas+ nirundhan nava+megha+nādibhis+ nimagna+diṅnāga+mada+āvilais+ jalais+ 39. samedhita+śrīs+ abhitas+ tala+utthitais+ sphurat+maṇi+stoma+mayūkha+dāmabhis+ yuga+anta+jīmūta+śata+udaya+arpitais+ Puloma+kanyā+pati+kārmukais+ iva 40. upānta+viśrānta+payoda+maṇḍalais+ jala+dvipa+prastuta+vapra+kelibhis+ cira+ullasat+dvīpa+dhiyā samīkṣitais+ viśāla+netrais+ timibhis+ kṛta+adbhutas+ 41. sujāta+kāṭhiṇya+payodharās+ spṛhām upāharantīs+ pathi tādṛśos+ pathi kva cit+ dadhānas+ śarat+indu+peśalās+ śilāsu śuktīs+ jala+mānuṣīs+ iva 42. nija+ogha+sīmantita+sānu+kardamais+ bṛhat+darī+puñjita+ratna+rāśibhis+ adhas+ praviṣṭa+uddhṛta+kacchapa+uddhṛtais+ mahā+acalais+ ullikhita+ambaras+ kva cit 43. sa+vega+velā+anila+vellitās+ kva cit+ nava+udgatās+ vidruma+kandalīs+ dadhan śikhās+ iva+ūrdhvaṃ taruṇa+arka+lohitās+ vinirgatās+ vāḍava+jātavedasas+ 44. kva cit sudhā+pāṇḍuni phena+maṇḍale nilīna+dūrvā+dala+nīla+nīradas+ sa+nāthatāṃ nītas+ iva+ upari sphuṭam phaṇi+indra+paryaṅka+śayena śārṅgiṇā 45. kva cit+ maṇīnāṃ kumuda+udara+tviṣas+ sita+itara+indīvara+mecakās+ kva cit kva cit+ dadhānas+ śuka+cañcu+pāṭalās+ taṭeṣu muktā+śabala+udarās+ śilās+ kulakam 46. tathā+ eva tasya+ upari gatvarasya me tamāla+nīlena pathā payomucām tvara+aviśīrṇa+ślatha+bandhana+añcitas+ papāta sīmanta+maṇis+ mṛgī+dṛśas+ 47. pradhāvamānena mayā+ antarāntarā nakha+agra+nirlūna+mayūkha+pallavas+ sas+ ca+ antaraṃ dīdhitimān iva+ udadhes+ viveśa kośa+āmra+taru+cchaṭā+aruṇas+ 48. nivartamānaṃ tu haṭhāt+ vikṛṣyatā turaṅga+hastena nirundhatā nabhas+ kṣaṇāt+ iva kva+ api rasātala+udare karī+ iva cikṣepa kṛta+āravas+ arṇavas+ strī+darśanam 49. mayā+ atha tatra bhramatā sa+vismayaṃ tam udvahantī maṇim utprabhaṃ kare adṛśyata+ ekā viśatī tapas+vanaṃ smarasya mūrtā mamatā+ iva kanyakā 50. tatas+ priyā+mauli+maṇis+ na me+ arpitas+ punas+ punas+ prārthitayā+ api yat+ tvayā ahaṃ tat+ asyā makara+aṅkite balāt+ apāharaṃ manmatha+ratna+pāduke 51. kim āśramaṃ śūnyam idaṃ tapas+dhanais+ anena hā dhik+ muṣitā+ asmi dasyunā atha+ iti bāṣpa+udgama+gadgadais+ padais+ nuhus+ vadantī karuṇaṃ ruroda sā muni+darśanam 52. tatas+ tadīye rudita+dhvanau śrute sasaṃbhramaṃ kas+ api mahātapā munis+ viniryayau ratna+śilā+gṛhāt+ bahis+ tamāla+bhāsas+ taraṇis+ ghanāt+ iva 53. anena kena+ api tava+ āśrame balāt+ idaṃ hi tāta+ ābharaṇaṃ hṛtaṃ mama iti krudhaṃ tat+vacasā sas+ ādade havis+niṣekeṇa śikhām iva+ analas+ śāpa+varṇanam 54. nibaddha+bhīma+bhrukuṭis+ vilokayan dṛśā tadā+ ulkā+kapiśa+ugra+tārayā sas+ tīvra+kopa+sphurita+adharas+ avadat+ vacas+ mama+ ākṣipya kṛtānates+ iti 55. prasūnam api+ atra na jātu vīrudhāṃ harati+ ayaṃ nas+ pavanas+ tapas+vane tvayā tu saṃprati+ abalā+vibhūṣaṇe śaṭha+ātma+nāśāya karas+ prasāritas+ 56. akāri kāpeyam idaṃ tvayā+ īdṛśaṃ yat+ adya sadyas+ kapis+ eva tat+ bhava tatas+ sas+ mām iti+ aśapat kamaṇḍalos+ apas+ samādāya davānala+upamas+ kopa+śāntis+ 57. atha+ asya kopas+ praśaśāma mānase śanais+ kṛpā sānuśaye prasīdati apāṃ kaṇas+ tiṣṭhati vīci+kampite na padminī+patra+puṭa+udare ciram 58. iha+ anutāpas+ bhagavan+ vimucyatām iyaṃ madīyā bhavitavyatā+ īdṛśī tat+ ucyatāṃ śāpa+niśā+mukha+udgataṃ kadā mama+ idaṃ timiraṃ vyaraṃsyati 59. mayā+ evam uktas+ sas+ tadā+ evam ūcivān yadā+ puras+ Vaṅku+munes+ iha+ āgatas+ kare tava+ ādhāsyati vatsa kaṅkaṇaṃ sas+ nārmadaṃ Sīyaka+rāja+nandanas+ 60. tatas+ prabhṛti+ eva valī+mukha+ākṛtes+ samās+ sahasraṃ vasatas+ rasātale anena me saṃprati pārthiva+indunā tava+ āśrame śāpa+tamas+ tiraskṛtam pratikriyā+karaṇa+icchā 61. kṛtaṃ yat+ etena muni+indra līlayā pratikriyāṃ tatra na kartum asmi+ alam hima+tviṣas+ pratyupakāra+gocaras+ marīci+līḍha+kraśimā kim aṃśumān 62. tathā+ api+ ayaṃ deva nija+prayojane laghīyasi kva+ api niyojyataṃ janas+ anūrum urvī+tala+ratna+dīpakas+ kim āryamā na+ ādhita sūta+karmaṇi 63. tena+ evam uktas+ praṇaya+unmukhena nrpas+ trapā+namra+mukhas+ babhūva atādṛśānāṃ stutayas+ prakṛtyā madaṃ yat+ uddīpayituṃ yatante nija+vṛtta+kathanam 64. evaṃ sudhā+rasa+samṛddhi+manohareṇa ślāghyena tena Śaśikhaṇḍa+samāgamena kām api+ avāpat+ Umayā ghaṭitasya lakṣmīṃ sas+ kṣmā+patis+ jhaṭiti jūṭas+ iva+ aṣṭamūrtes+ 65. tena+ atha sūnṛta+vacas+śrutaye sas+ pṛṣṭas+ pṛthvī+tala+āgamana+hetum ajānatā+ iva ākhyātavān+ smita+sudhā+snapita+oṣṭha+bimbas+ tasmai nija+vyatikaraṃ nara+loka+pālas+ 66. vidyādharas+ tat+ anu sas+ prahitas+ api rājñā na+ eva sva+dhāma+gamana+abhimukhas+ babhūva pūrva+upakāriṇi jane+ anupakṛtya kiṃ cit+ yāntas+ yat+ unnata+dhiyas+ kim api trapante 67. deva prasīda samitis+ kriyatām idānīṃ bhṛtyas+ sva+pāda+rajasām ayam agra+yāyī tasya+ iti valgu vacanaṃ vacasā maharṣes+ samrāṭ+ tatas+ sas+ katham api+ urarīcakāra vidyādhara+sainya+āgamanam 68. ā+mandra+śaṅkha+paṭaha+svana+sūcitaṃ prāk+ sainyaṃ kṣaṇāt+ nijam atha smṛta+mātram eva dhauta+asi+patra+bahula+aṃśu+latā+upagūḍhaṃ pātāla+saṃtamasam asya puras+ babhūva prasthānam 69. tena+ upapāditam atho ratham utpātakam adhyāsya kārmuka+sa+nātha+karas+ narendras+ vajrāṅkuśaṃ prati sas+ Vaṅku+muni+prayuktas+ prasthāna+maṅgala+vidhis+ masṛṇaṃ pratasthe 70. lagnena+ aṅge yugapat+ uṭaja+dvāra+deśāt+ adūre paśyantīnāṃ muni+mṛga+dṛśāṃ locana+aṃśu+utkareṇa uddāma+āji+kratu+makha+vidhes+ dīkṣayā sas+ kṣiti+īśas+ medhyām eṇa+tvacam iva dadhan sas+ kṣaṇaṃ lakṣyate sma 71. calita+yati+samādhi trasta+sāraṅga++śāvaṃ nibhṛta+śuka+bhṛta+uccais+ naḍim uḍḍīna+barhi hariṇa+mithuna+mukta+anyonya+kaṇḍūyanaṃ tat+ muni+vanam abhitas+ abhūt+ sainya+kolāhalena 72. atha pathi Navasāhasāṅkas+ sas+ vidyādharais+ vanditas+ pramudita+muni+kanyakā+mukta+nīvāralājāñjalis+ śriyam adhita Ramāṅgadena+ anvitas+ tūrya+ghoṣa+ūrmibhis+ kula+giri+kuhara+pratidhvānaṃ dīrghais+ nirundhan diśas+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye vidyādhara+adhipa+samāgamas+ nāma+ trayodaśas+ sargas+ caturdaśas+ sargas+ ākāśa+ārohaṇam 1. atha+ āśrama+upānta+mahīṃ vihāya nemi+svana+utkaṇṭhita+nīla+kaṇṭhām rathas+ asya vidyādhara+mantra+śaktyā Rathāṅgapaṇes+ padam āruroha 2. sa+saṃbhrama+uttaṃbhita+karṇa+tālam ākarṇitas+ dik+karibhis+ sa+kaṃpais+ ādhmāta+śaṅkha+svana+māṃsalas+ agre tasya+ udagān maṅgala+tūrya+ghoṣas+ 3. udasya vaktrāṇi nabha+sthalena yāntaṃ tam aikṣanta tapasvi+kanyās+ ākarṇa+vistārita+mugdha+netrās+ patra+antarais+ āśrama+pādapānām 4. vrajan sas+ vidyādhara+vāhinīnāṃ madhye babhau madhyama+loka+pālas+ analpa+saundarya+sudhā+eka+sūtis+ śaśī+ iva nakṣatra+paramparāṇām 5. kutūhala+ullola+asita+pakṣa+lekhāni+ ākṛṣṭa+karṇa+utpala+vibhramāṇi tasmin+ amuñcyanta nitambinībhis+ apāṅga+valgīni vilocanāni Ramāṅgada+kṛtaṃ varṇanam 6. atha+ antikasthena sas+ ca+ abhyadhāyi Ramāṅgadena+ ittham Avanti+nāthas+ sahasraśas+ khe calitāni paśyan vidyādharāṇāṃ puratas+ balāni 7. haimaṃ nṛpa syandanam utpatākam ākampi ratna+aṅkita+ketum ete sahasraraśmes+ iva vālakhilyās+ vidhyādharās+ te parivārayanti 8. vrajan+ amartya+pramadā+vimukta++ mandāra+mālā+jaṭila+aṃsa+kuṭas+ kunda+cchaṭā+pāṇḍu+saṭākalāpas+ Kātyāyanī+siṃhas+ iva+ avabhāsi 9. prayāṇa+tūrya+dhvanis+ eṣa kiṃ te pātāla+kukṣi+pratināda+sāndras+ ravas+ prasarpati+ uta bhairavas+ ayam akāla+kalpa+anta+payodharāṇām 10. mūle bhuvas+ kajjala+dhūli+kalpam ālakṣyate paśya nilīnam etat nīrandhra+vidyādhara+mauli+ratna++ prabhāṅkura+prāśitam andhakāram 11. āyāmi+mālā+maṇi+kānti+daṇḍais+ utsārayantas+ paritas+ tamāṃsi amī marut+nartita+cāmarās+ te kham ullikhanti+ iva khurais+ turaṅgās+ 12. vihasya vidyādhara+bālikābhis+ samaṃ vimuktās+ nayana+tribhāgais+ prasthāna+lājāñjalayas+ tava+ ete rathe patākāskhalitās+ patanti 13. narendra vidyādhara+puṅgavānām ete puras+ paśya kṛpāṇa+paṭṭās+ kāla+añjana+śyāmatayā+ āśrayante taraṅgatāṃ vyoma+mahā+arṇavasya 14. vācālayantyas+ kakubhāṃ mukhāni nādena jāmbūnada+kiṅkiṇīnām imās+ vimāna+āvalayas+ kathaṃ cit+ anyonya+ruddha+prasarās+ prayānti vāta+varṇanam 15. ādhūta+kārtasvara+ketu+yaṣtis+ enāni+ aśoka+stabaka+aruṇāni ānartayati+ eṣa patākinīnāṃ vātas+ patāka+aṃśuka+pallavāni 16. nabhaś+carāṇāṃ vrajatām amīṣām anyonya+pīna+aṃsa+vigharṣaṇena ullāsitas+ kuṅkuma+pāṃsu+pūras+ piśaṅgayati+ eṣa diśāṃ mukhāni prekṣaka+strī+varṇanam 17. sa+ratna+kāñcī+valayais+ vilāsa++ siṃhāsanais+ Manmatha+pārthivasya itas+ nitambais+ asita+īkṣaṇānāṃ vyāpta+antaraṃ vyoma samāptim eti 18. anyonya+saṅghaṭṭa+visūtritāni kumudvatī+kānta+kara+upamāni etāni paśya+ ambaratas+ patanti vimāna+muktāphala+jālakāni 19. etās+ prayāntyas+ puratas+ vimānais+ vivartya bālā mukha+paṅkajāni apāṅga+viśrānta+vilola+tārais+ tvāṃ nātha netra+añjalibhis+ pibanti 20. āsām itas+ satvara+gāminīnāṃ gatāgatābhyāṃ maṇi+kuṇḍalāni bhindanti vidyādhara+kāminīnāṃ kapola+kālāguru+pattrakāni 21. itas+ mithas+ pārśva+vighaṭṭiteṣu javāt+ vimāneṣu samāpatatsu āsām itas+ preṅkhita+madhya+ratna++ visūtritās+ hāra+latās+ sphuṭanti 22. ete gati+kṣobha+vaśāt+ vadhūnāṃ paśya+ unmayūkhās+ maṇi+karṇa+pūrās+ itas+ tale sañcaratām ahīnāṃ nipatya cūḍāmaṇiṣu svananti 23. pātālam etat+ nayana+utsavena vicintya śūnyaṃ śaśalāñchanena iha+ aṅganābhis+ sva+mukha+chalena kṛtas+ ambare candra+mayī+ iva sṛṣṭis+ 24. itas+ rasaṃ pallavayanti vīraṃ vidyādharāṇāṃ karavāla+vallyas+ etās+ ca śṛṅgāram itas+ aṅganānāṃ dṛśas+ nava+indīvara+dāma+dīrghās 25. jhaṭiti+ avāpta+pratibimbam etat sainyaṃ vilokya sphaṭika+aṅgaṇeṣu sa+vismayaṃ nāga+pura+aṅga+nābhis+ itas+ kriyante nayana+utpalāni 26. narendra tasmāt+ gagana+avahagāhi++ tvat+darśana+vyagra+tapasvi+paṅktes+ dūraṃ havis+ dhūma+sugandhi+sīmnas+ sthānāt+ vayaṃ Vaṅku+munes+ pravṛttās+ vanavarṇanam 27. yathā+ ayam abhyeti puras+ nabhasvān ākṛṣṭa+nānāvidha+puṣpa+gandhas+ agre tathā+ abhraṃliha+bhūruhaṃ nas+ śaṅke vanaṃ dṛk+patham eṣyati+ iti 28. ebhis+ mahīpāla vimāna+ratnais+ agresarais+ sambhrama+mukta+mārgas+ niṣkampa+ketus+ mahatā+ āspadena rathas+ tava+ ayaṃ viyati prayāti 29. sita+prasūna+stabakais+ tarūṇām eṣā puras+tārikāntarikṣā jhaṭiti+ aśeṣā+ eva nimeṣa+mātrāt+ unmīlitā paśya vana+anta+lekhā 30. yadi+ īśa vidyādhara+vāhinī+ iyam ākāśatas+ kiñ+cid+adhas+ pravṛttā avaimi citte nihitaṃ tat+ asyās+ padaṃ vana+ālokana+kautukena 31. eṣā tamāla+āvali+nīla+kāntes+ upoḍha+rāmā+mukha+hema+padmā senā vanasya+ abhimukhaṃ prayāti paśya+ amburāses+ iva Jahnu+kanyā 32. asyās+ kṣamā+pāla vana+anta+rājes+ vimāna+paṅktis+ puratas+sthitā+ iyam ālambate ratna+kirīṭa+lakṣmīṃ maṇi+prabhā+udgīrṇa+mahendra+cāpā 33. ete kha+līna+kṣata+śoṇita+aktās+ paśya+ indragopa+śriyam udvahantas+ turaṅga+lālā+jala+bindavas+ te luṭhanti hema+druma+pallaveṣu 34. manda+anila+andolita+pallava+agrās+ samagra+puṣpa+āharaṇa+udyatābhyas+ itas+ latās+ pārthiva saṃrabhante lāvaṇyam ādātum iva+ aṅganābhyas+ 35. amūni puṣpāṇi mahīruhāṇām ābhānti līna+bhramara+udarāṇi vidyādharī+vibhrama+darśana+artham uttānitāni+ iva vilocanāni 36. paśya+ agra+vātāyanam etat+ etya latā+agra+puṣpāṇi+ acinvatīnām nṛpa+ atibhāreṇa nitambinīnāṃ vimāna+ratnāni puras+ namanti 37. śākhā+agra+lagnāsu mahā+tarūṇāṃ viṭaṅka+ratna+dyuti+śrṅkhalāsu vilambamānais+ iva cimbitā+ iyam itas+ vimānais+ maṇi+pañjara+śrīs+ 38. imās+ samaṃ prāṇa+samais+ vane+ asmin+ sarva+ṛtus+ lakṣmī+nibiḍa+upagūḍhe nabhas+sthitās+ eva narendra paśya puṣpa+uccaye lola+dṛśas+ pravṛttās+ 39. etās+ karais+ kāñcana+padma+gaurais+ vilāsavatyas+ sa+nibandhanāni haranti puṣpāṇi mahīruhāṇāṃ mṛdūni yūnām iva mānasāni 40. āsāṃ latā+agra+stabaka+utthitāni śikhaṇḍa+ratna+dyuti+cumbitāni paśya+ upariṣṭāt+ ali+maṇḍalāni nīla+ātapatra+bhramam ārabhante 41. muñcati+ alis+ puṣpa+latām itas+ ayam āghrāta+rāmā+mukha+padma+gandhas+ guṇa+prakarṣe hi sadā manāṃsi guṇa+antara+jñāvatāṃ ramante 42. latā+ etayā cūta+taros+ sa+līlam ānīyamānā natim ānata+aṅgyā paśya+ utpatat+puṣpa+śilīmukhā+ iyam ābhāti kandarpa+dhanus+latā+ iva 43. bhramat+dvirepha+āvali+lola+dṛṣṭis+ līlā+avataṃsa+kriyayā+ unmukhāni vicetum eṣā kusumāni nālaṃ tarostanāliṅgana+dohadasya 44. priya+arpitas+ kānta+nipīta+mukta++ purandhri+bimba+adhara+kānti+coras+ asyās+ sa+ratna+tviṣi karṇa+pāśe kim api+ aśoka+stabakas+ cakāsti 45. asyās+ latā+ākṣepa+visūtritasya hārasya lagna+stana+kuṅkumasya bhraṣṭās+ kṣitau dāḍima+bīja+mohāt+ ākṣipya muktās+ kapayas+ kṣipanti 46. nidāgha+lakṣmī+hasita+chaṭā+ iyaṃ paryāpta+kṛṣṇa+āguru+dhūma+gandhe bandhe kacānā navamallikā+ asyās+ paśya+ ali+nīle paribhāgam eti 47. asau+ itas+ pārthiva danta+patram āpāsya haṃsa+chada+pāṇḍu bālā karoti karṇe nava+karṇikā+āram uttāpita+aṣṭāpada+ratna+śobhi 48. sthitas+ ayam antas+ nava+pallavānāṃ pravāla+tāmra+aṅgulis+ āyata+akṣyās+ vyaktiṃ śarat+candra+kara+ujjvalābhis+ nakha+aṃśu+rekhābhis+ itas+ prayāti 49. dhāvat+karā karṇa+śirīṣa+lobhāt+ itas+ tatas+ sampatati dvirephe krīḍām iva vyākula+dṛṣṭi+pātā bālā+ iyam abhyasyati kandukasya 50. prāvṛṭ+vilāsa+smitam udvahantī karṇe navaṃ ketaka+barham eṣā priya+avataṃsīkṛta+candra+lekhā cakāsti kanyā+ iva hima+acalasya 51. vilokita+ālekhya+kapola+bhāgāt plavaṅga+śāve+ adhigate vimānam itas+ kadambāt+ anivṛtta+hastam āste bhayāt+ ālikhitā+ iva tanvī 52. puṣpāṇi cinvatī+ atimuktakasya paśya ślathaṃ keśa+kalāpam eṣā aṃse bibharti+ iva tamāla+nīlaṃ vilāsa+vāla+vyajanaṃ smarasya 53. vimuñcatī cakṣuṣi puṣpa+dhūlim eṣā gate taṃ prati vallabhasya citraṃ jhaṭiti+ aśru+lava+avakīrṇe dṛśau sapatnyās+ kaluṣīkaroti 54. madhya+cyute bibhrati kiṃśuke+ asmin+ asra+aruṇasya+ ākṛtim aṅkuśasya asyās+ stanābhyām adhunā dhṛtā+ iyam anaṅga+matta+dvipa+kumbha+lakṣmīs+ 55. abhyāgatāyās+ sahasā+ amunā+ asyās+ kandarpa+sāmrājya+dhura+udvahena sugandhibhis+ pāṭali+pādapena puṣpais+ itas+ kalpitam ātitheyam 56. ārdrāgasā+ iyaṃ gamitā prasādaṃ kṛta+praṇāma+añjalinā priyeṇa pramṛṣṭa+bāṣpā sumukhī nakhābhyāṃ cūta+aṅkuraṃ mānam iva+ ucchinatti 57. adhyāsate kām api kāntim āsām ete sa+kundās+ kabarī+kalāpās+ kumudvatī+kānta+kara+anuviddhās+ tamas+pratānās+ iva yāminīnām 58. puṣpāṇi nānāvidha+varṇa+bhāñji vimāna+vātāyanatas+ vicitya yuvā+ ayam indrāyudha+varṇa+kāntam uttaṃsam asyās+ sadṛśas+ karoti 59. paśya+ iyam udbāhu+latā+ āhita+śrīs+ madhyena naśyat+trivalī latā+ iva vimānatas+ komalam uccinoti vadhūs+ madhūkaṃ sva+kapola+kānti 60. adas+ sugandhīkuru mat+prasūnaṃ mukha+abja+saugandhya+kaṇa+arpaṇena iti+ añcala+āsakta+latas+ na yāñcām asyās+ karoti+ iva sas+ karṇikā+āras+ 61. tathā na cūte nava+mañjarī+ iyam avāptavatī+ ātma+guṇa+prakarṣam asyās+ sa+kālāgaru+patra+lekhe yathā kapole kamala+īkṣaṇāyās+ 62. vahati+ aśokas+ ayam amartya+kāntā++ pada+āhatas+ kāntam alaktaka+aṅgam kṛtvā jagati+ askhalitāṃ nija+ājñāṃ skandhe+ arpitaṃ tūṇām iva smareṇa 63. cireṇa manye bakula+drumas+ ayam avāpta+pāras+spṛhaṇīyatāyās+ arthī karas+ asyās+ sumanaḥsu yasya jātas+ jita+amartya+taru+pravālas+ 64. phalaṃ śirīṣeṇa cirāt+ avāptam asyās+ samagraṃ sukumāratāyās+ nirasya gīrvāṇa+taru+prasūnāṃ yat+ etat+ uttaṃsitam āyāta+akṣyā 65. asyās+ śrutau campakam ādadhatyās+ kareṇa muktā+valaya+aṅkitena eṣa+ dvijas+ svasti+ayanaṃ virāvais+ na+ asyās+ karoti+ iti na mañju+kaṇṭhas+ 66. vinyasta+bandhūka+dalī mukhe+ asyās+ sveda+ārdra+kālāgaru+patra+vallī cakāsti saṃdhyā+ātapa+leśa+śaṅki kalaṅka+lekhā śaśalakṣmani+ iva 67. etās+ mithas+ ruddha+vimāna+mārgās+ latā+agra+jaṃ puṣpam anāpnuvantyas+ bhavanti bhārā+namita+aṅgakeṣu baddha+abhyasūyās+ stana+maṇḍaleṣu 68. etāni kāntais+ pramadā+janasya nava+pravālāni+ avataṃsitāni paśyanti paśya svam iva+ āpta+kāntiṃ kapola+pālī+maṇi+darpaṇeṣu 69. yat+ yat+ vane+ abhūt+ kusumaṃ sugandhi vadhū+janais+ tat+ tat+ itas+ gṛhītam kṛtsna+trilokī+vijaya+avataṃsaṃ nirmātum iṣvāsam iva smarasya 70. karṇa+avataṃsīkṛta+pallavānāṃ vicitra+puṣpa+ābharaṇa+ujjvaleṣu paśya+ abhitas+ pallavitā+ iyam āsām aṅgeṣu sāraṅga+dṛśām ṛtu+śrīs+ 71. sveda+udabindu+chalatas+ kapole vitīrṇa+mukta+arghas+ iva smarasya eṇī+dṛśāṃ kāntas+ iva pravṛttas+ śramas+ ayam āliṅgitum aṅga+lekhām 72. āsāṃ pṛthu+sveda+kaṇa+aṅkitāni vaktrāṇi netra+utsavam arpayanti pratyupta+muktāphala+danturāṇi hiraṇya+mayāni+ iva saroruhāṇi 73. etāni paśya cyuta+puṣpa+dhūli++ vyālupta+pakṣma+āvali+sauṣṭhavāni śrameṇa kiṃ cit+ mukulībhavanti sīmantinīnāṃ nayana+utpalāni 74. etāsu sīdan+maṇibandha+mūla++ nilīna+līlā+maṇi+kaṅkaṇāsu vilokyatāṃ vyaktim upaiti khedas+ vidyādhara+strī+jana+dos+latāsu 75. anaṅga+kalpadruma+mañjarīṇām+ amogha+mantraṃ kusumāyudhasya bhṛśam yathā puṣpamayī vibhūṣā na+ āsāṃ tathā ratnamayī vibhāti 76. vana+antam etā vanitā na muktum aneka+puṣpaṃ nṛpa śaknuvanti vimucyate kena nāma sas+ deśas+ yatra+ asti sāndras+ sumanas+pracāras+ 77. iti+ujjvale tasya vacas+prasūne nīte+ api karṇa+atithitāṃ vihasya nṛpas+ babhūva+ astamanās+ sacitraṃ smṛta+ahi+rājendra+sutā+vilāsas+ 78. puṣpa+pravāla+aṅkura+maṇḍalaṃ tat+ kvaṇat+vimāna+āvali+hema+ghaṇṭam vanaṃ vihāya+ atha samagram agre cacāla vidyādhara+rāja+sainyam gaṅgā+varṇanam+ 79. atha pravāla+adharabimba+cumbi++ parisphurat+phena+vilāsa+hāsā vācāla+haṃsa+āvalikāñci+dāma++ sanātha+tīra+ūru+nitambabimbā 80. samīra+vellat+taṭa+hemavalli++ lola+prabhā+piñjarita+ūrmi+lekhā vilāsa+majjat+phaṇirāja+kanyā++ saṅkrānta+kānta+stana+kuṅkumā+ iva 81. nimagna+diṅnāga+kapola+bhitti++ santāna+niryan+mada+veṇi+kṛṣṇā tṛtīya+netra+anala+dhūma+valli++ kalaṅkitā+ iva tripura+antakasya 82. bhārā+namad+bhogi+phaṇa+āsthitāyās+ sthala+ucchalat+vīci+cayat+chalena uttam+bhayantī+ iva tale satarkam arkopala+stambha+śatāni bhūmes+ 83. taṭa+udgata+prāṃśu tamāla+rāji++ chāyā+ghana+śyāmalita+ardha+bhāgā mūrtis+ tuṣāra+acala+tulya+kāntis+ Umāpati+Śrīdharayos+ iva+ ekā 84. kādamba+cañcu+uddhṛta+cakravākī++ pāriplava+vyakta+mṛṇāla+kāṇḍā Caṇḍīdhava+unnaddha+jaṭā+viṭaṅka++ kṛṣṭa+indu+lekhā+aṅkura+danturā+ iva 85. taraṅga+bhaṅga+ujjvala+cāmara+śrīs+ uddaṇḍa+hema+amburuha+ātapatrā puṇyā puras+ dūratas+ eva tena tri+mārga+gā+ adṛśyata pārthivena kulaka 86. tasyās+ taṭe+ atha kusuma+avacaya+śrama+ārta++ sīmantinī+nivaha+sasmita+vīkṣitāyās+ vidyādhareṇa vidadhe dhavala+ūrmi+dhauta++ paryanta+hema+sikate pṛtanā+niveśas+ 87. tat+ anu puline sadyas+ vidyādharais+ parikalpitaṃ nrpatis+ aviśat+ līlā+agāraṃ sas+ Sāhasalāñchanas+ bhramam ajanayan+ netra+utkīrṇās+ iti pratibimbitās+ sita+maṇi+maye yasmin+ antas+ bahis+ ca mṛgīdṛśas+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye pātāla+avalokanas+ nāma+ caturdaśas+ sargas+ pañcadaśas+ sargas+ 1. atha sāndra+gharma+jala+bindu++ lulita+tilakas+ pracakrame hema+kamala+subhage saritas+ salile nimaṅktum asita+īkṣaṇā+janas+ 2. śramam etya muñcata mat+ambu++ rabhasa+parirambha+līlayā evam avadat+ iva dīrgha+dṛśas+ kalahaṃsa+yūtha+ninadena Jāhnavī 3. marutā+ avadhūta+kala+dhauta++ kamala+makaranda+gandhinā ūrmi+dalana+śiśireṇa balāt+ abalā+janasya nunude pariśramas+ 4. parividdha+rekham adhitīra++ viracita+pade vadhū+jane kāntim udavahat+ amartya+sarit+ taṭa+rūḍha+kāñcana+latā+ iva kāṃ cana 5. sita+cakṣuṣām asita+ratna++ ruci+muṣi mṛṇālinī+dale sthūla+jala+lava+nibhena dadhe nava+mauktika+ardhe+ iva Jāhnu+kanyayā 6. udita+trapās+ iva vilāsa++ masṛṇa+gamanena subrhuvām jagmus+ amara+saritas+ pulinaṃ sahasā vihāya kalahaṃsa+paṅktayas+ 7. dhavala+abhraka+churita+bhitti++ likhita+lalita+aṅganā+lipim apsu kuvalaya+dṛśāṃ pratimās+ sita+ratna+darpaṇa+nibhāsu lebhire 8. atha vallabha+arpita+kara+agra++ nihita+nija+pāṇi+pallavās+ vāri+vikaca+kanaka+abja+rajas++ kapiśa+ūrmi+mālam abalā jagāhire 9. sudṛśāṃ nimajjya sura+sindhu++ payasi niyama+sthitais+ iva ūrmi+taralita+mayūkha+śikhais+ maṇi+nūpurais+ sapadi maunam ādade 10. kuca+lupta+patra+latayā+ atha vigalita+visūtra+hārayā prāpi rati+ramaṇa+vilāsa+tulā lalita+bhruvāṃ jala+vihāra+līlayā 11. nava+kuṅkuma+aruṇa+purandhri++ kuca+kalaśa+tāḍitaṃ payas+ rāgam abhajata na kasya bhavet sulabha+aṅga+khelat+ abalasya vikriyā 12. vikiran vihasya maṇi+śṛṅga++ dhṛtam udakam etya pṛṣṭhatas+ sāci+mukulita+dṛśā dadṛśe dayitas+ muhus+ valita+kaṇṭham ekayā 13. pariṇāhavat+ kuca+niṣiddha++ karaṇa+valana+utka+dos+latam lola+mukhara+maṇi+kaṅkaṇayā vidadhe jale muraja+vādyamanyayā 14. hariṇī+dṛśas+ hṛta+purandhri++ kuca+kalaśa+kuṅkuma+aṅkitā kṣipram adhijaghanam ūrmi+latā śithilā+ iva hema+raśanā vididyute 15. salilaṃ kirantam avalokya ramaṇam apara+aṅganā+mukhe citram avirala+dhṛta+aśru+lave nimimīla kā cit+ abalā vilocane 16. drutam atruṭat+ vibudha+sindhu++ nibiḍa+laharī+kara+āhatam hāra+valayam aravinda+dṛśāṃ kuśalaṃ kutas+ asti guṇināṃ jaḍa+antare 17. śuśubhe kayā+ api kara+yantra++ nihita+śuci+vāri+dhārayā mukta+sita+kusuma+sāyakayā makara+aṅka+cāpa+latayā+ iva bālayā 18. pariveṣa+vibhrama+niveśi++ manasi+ja+tuṣāra+dīdhites+ kas+ api kara+kisalaye kamitā vidadhe mṛṇāla+valayaṃ mṛgī+dṛśas+ 19. hṛdaya+īśa+mukta+jala+dhauta++ malaya+ja+vilepanais+ hriyā lakṣya+nava+nakha+padau+ aparā nalinī+dalena pidadhe payodharau 20. abhitas+ aṅganā+mukha+mṛgāṅkam uḍu+nikara+kāntim ādade keli+tarala+taruṇī+nibiḍa++ stana+tāḍite payasi budbuda+utakaras+ 21. vidadhe vadhūs+ nija+kara+agra++ galita+maṇi+kaṅkaṇa+aṅkite megha+śakalas+ iva sa+indradhanus+ valaya+udare nayanam abjinī+dale 22. asita+añjana+aṅkam abhijāta++ kuvalaya+dṛśāṃ dṛśas+ antarāt nīramahṛta na hi śuddhimatāṃ taṭa+vṛttis+ āśrita+kalaṅka+mārjane 23. tarala+ūrmi+laṅghita+nitamba++ phalaka+lulita+accha+vāsas+ phena+paṭalam asita+abja+dṛśas+ kṣaṇam ekam aṃśuka+vilāsam ādade 24. sudṛśas+ sphuṭaṃ nava+nakha+aṅkam urasi jala+dhata+kuṅkume kānta+nihita+nayanaṃ pidadhe pṛthu+hāra+tāra+tarala+aṃśu+pallavas+ 25. lulita+añjanasya nayanasya saha+bhuvam iva+ īkṣituṃ śriyam lagna+jala+saralitais+ alakais+ luluṭhe lalāṭa+taṭa+sīmni subhruvas+ 26. dadhatī+ iva kā+ api rucim āpa manasija+vilāsa+vallakīm aṃsa+vinihita+mṛṇāla+latā++ tala+vartī+ alābu+parivartula+stanī 27. salila+āhati+truṭita+hāra++ parigalita+mauktika+bhramāt mugdha+yuvatis+ aparā nidadhe dṛśam abjinī+dala+puṭa+udabinduṣu 28. dhavala+udarais+ bhaya+vaśena tarala+valitais+ vilocanais+ nīla+nalina+dala+dāma+dṛśāṃ śapharais+ samaṃ suciram apsu babhrame 29. galita+aṅgadā guru+taraṅga++ dalita+maṇi+karṇa+pūrakās+ srasta+kanaka+valayās+ sudṛśas+ ślatha+bandha+ratna+raśanās+ cakāśire 30. atikampam ūrmi+kuṭila+bhru bahala+nava+kuṅkuma+aruṇam straiṇa+kara+tala+nirastam abhūt+ upajāta+kopam iva jāhnavī+jalam 31. akarot+ padaṃ pṛthu+nitamba++ vilulita+jala+ārdra+veṇiṣu nīra+lava+śabala+gaṇḍa+talāsu+ abalāsu kuṇḍalita+kārmukas+ smaras+ 32. cyuta+ratna+bhūṣaṇa+marīci++ racita+sura+cāpa+maṇḍalam keśa+kusuma+śabalam śuśubhe sudṛśām anaṅga+mada+dīpanaṃ payas+ [misnumbered 33] 33. atha tābhis+ eka+tapanīya++ sarasija+sa+nātha+pāṇibhis+ śrībhis+ iva samudatāri tatas+ punarukta+cāṭu+paṭubhis+ priyais+ saha 34. sa+jala+aṃśu+kānti+viśada+aṅga++ janita+nibiḍa+trapā+ākulās+ vyakta+nava+nakha+pada+ābharaṇās+ priya+locanāni+ aramayan mṛgī+dṛśas+ 35. atha tā gṛhīta+śarat+indu++ dhavala+sicayās+ prasādhanām cakrus+ adhivapus+ amartya+sarit++ pulina+sthalī+kanaka+valli+dhāmasu 36. tilaka+aṅkitās+ pracura+puṣpa++ parimala+mucas+ mṛgī+dṛśas+ ūḍha+nava+lalita+patra+latā dadhus+ aṅgaja+upavana+rāji+vibhramam 37. na cirāt+ alaṅkṛti+viśeṣa++ vihita+rucayas+ atipeśalās+ lakṣya+nava+nava+rasās+ śucayas+ kavi+puṅgava+uktayas+ iva+ aṅganās+ babhus+ 38. vahati sma nirmala+kapola++ likhita+mṛganābhi+patrakam kā+ api nibhṛta+madhupa+āvalimat kala+dhauta+ koka+nada+kāntam ānanam 39. adhikarṇam udgata+mayūkha++ marakata+manohara+udaram bālam iva madana+kalpataros+ dalam ekayā kanaka+patram ādade 40. dhṛta+yāvakāṅkam api kānta++ vadana+paricumbana+ucite rāga+madhura+rucake nidadhe dayite ca kā cana cakora+locanā 41. hariṇa+aṅka+sundaram aneka++ viśada+guṇa+gumphita+ākṛtim hāram avahat+ aparā na paraṃ hṛdi kāntam api+ Asamabāṇa+dīpanam 42. itarā padāṅkam iva matta++ madana+kariṇas+ alika+udare sāndra+mṛga+madana+maṣī+racitaṃ tilakaṃ kuraṅga+tilaka+ānanā dadhe 43. hṛta+supta+hema+śata+patra++ ruci+mukulita+aṅgulī+dale kā cit+ itara+kara+saṅghaṭitaṃ nidadhe vilāsa+maṇi+kaṅkaṇaṃ kare 44. uditāsu kāñci+guṇa+madhya++ marakata+marīci+sūciṣu vyaktim alabhata na romalatā smara+dīpa+kajjala+śikhā mṛgī+dṛśām 45. sarasāgasā+ iva ramaṇena caraṇa+nalinā+ anuṣaṅgiṇā puṣpa+śara+taralitā dadhire maṇi+nūpureṇa mṛga+locanā rucim 46. dadhatībhis+ indu+kara+jāla++ śabala+timira+ūrmi+vibhramam ūḍha+dhavala+kusumābhis+ alaṃ kabarī+latābhis+ abalās+ cakāśire 47. priya+pāṇi+paṅkaja+dhṛteṣu sakala+śaśi+bimba+bandhuṣu vaktra+kamalam avilola+dṛśas+ maṇi+darpaṇeṣu dadṛśus+ purandhrayas+ 48. prakaṭaṃ dadhat+ jhaṭiti rāgam alaghum atha vāruṇīṃ prati kānti+nikaras+ iva tigma+ruces+ vanitā+janas+ abhimukhatāṃ samādade 49. udiyāya māna+timira+augha++ vighaṭana+paṭus+ manas+ambare bāla+kuvalaya+dṛśāṃ viśade śanakais+ manobhuva+kuraṅga+lāñchanas+ 50. aruṇa+aṅgulī+dala+niruddha++ nava+kanaka+kośa+karṇikais+ sāndra+madhu+parimalais+ ruruce kara+paṅkajais+ atha cakora+cakṣuṣām 51. maṇi+śuktiṣu kṣaṇam upoḍha++ kuvalaya+sugandhi+sīdhuṣu nyasyat+ asama+śara+yantram iva bhramati sma bhṛṅga+kulam utsuka+utsukam 52. ruruce+ ali+maṇḍalam udaṃśu++ kamala+caṣaka+upari sthitam ekam iva Ratipates+ uditaṃ tapanīya+daṇḍam asita+uṣṇa+vāraṇam 53. vidhṛtā kare priyatamena katipaya+śilīmukha+anvitā cittam akṛta vivaśaṃ sudṛśāṃ kusuma+iṣu+kārmuka+latā+ iva vāruṇī 54. atirāgiṇi praṇayiṇi+ iva madhuni paricumbita+ānane vyaktim alabhata madas+ hṛdaye pulakas+ kapola+phalake ca subhruvām 55. pratimā+gata+indu+kara+jāla++ dhavalitam iva śriyaṃ dadhe pāna+namita+mukha+mugdha+vadhū++ vigalat+vilāsa+hasita+chaṭaṃ madhu 56. madhu kā+ api pāṭala+kapola++ tarala+kaladhauta+kuṇḍalā lola+nija+mukha+tuṣāra+kara++ pratibimba+garbham abhika+arpitaṃ papau 57. atiraktam āyata+tareṇa vilasat+asita+utpala+śriyā kāmam apibat+apara+indu+mukhī caṣakeṇa sīdhu, nayanena vallabham 58. agamat+ trayasya samam eva parimala+rasa+jñatām alis+ kalpa+viṭapi+madhunas+ pramadā+ mukha+mārutasya vikaca+utpalasya 59. adhara+agra+cumbanam avāpya kamala+dala+dīrgha+cakṣuṣām śvāsa+taralam ajaniṣṭa mudā muhura+ātta+lāsyam iva kāpiśāyanam 60. madam āsavena rameṇa nakha+padam iva+ arpitaṃ hṛdi na+ ativiśada+pada+bandhamatho Navasāhasāṅkacaritaṃ jagus+ striyas+ 61. madirā+arpita+adhara+dalena yuvatis+ amṛta+chaṭā+upamā prema+rasa+mṛduṣu dīrgha+dṛśāṃ hṛdayeṣu pallavayati sma manmatham 62. dayitā+hite yuva+janena vilasat+atipāṭala+dyutau kāma+suhṛdi vihitas+ praṇayas+ prathamaṃ madhuni+ adhara+pallave tatas+ 63. avadhūta+māna+madhupāna++ rasa+rabhasatas+ prasannatām prāpus+ atipṛthudṛśāṃ sahasā hṛdayāni ca+ accha+maṇi+bhājanāni ca 64. dayitām anaṅga+mada+sūtim asita+nalina+avataṃsakām sāndra+ruci+yuva+janas+ madirāṃ paricumbati sma na paraṃ vadhūm api 65. anayan saha+ eva śithilatvam ubhayam ubhayena yoṣitām vrīḍam aruṇa+rucinā madhunā maṇi+kāñci+dāma ca kareṇa kāminas+ 66. sudṛśāṃ madāt+ atha parisrut+ aruṇita+sita+udarās+ karāt petus+ amara+saritas+ puline maṇi+śuktayas+ priyatame ca dṛṣṭayas+ 67. nava+pallava+aruṇam uvāha dhṛta+taruṇa+vāruṇīmadas+ rāgam atha śucini gaṇḍa+tale nayana+udare ca madirā+īkṣanā+janas+ 68. aparisphuṭa+ukti+lalitāsu mada+mukula+dīrgha+dṛṣṭiṣu tāsu śabala+kusuma+aṃsa+lasat++ kabarī+latāsu padam ādadhe smaras+ 69. āpāna+bhūs+ avasita+āsava+rāga+dīrgha++ sa+indīvara+sphaṭika+śukti+śatā cakāse kautūhalāt+ mada+vilola+vadhū+vilāsa++ vyālokana+unmiṣita+vaktra+paramparā+ iva 70. avirala+maṇi+dīpa+uddyota+dūra+apasarpat++ timiram amara+sindhos+ kūla+kacchaṃ praviśya atha samamasunāthais+ tās+ salīlaṃ niṣedus+ sarasa+kanaka+jambū+pallava+prastareṣu 71. sāndra+unmīlat+saurabhāṇi+ udvahantyas+ vidyut+lekha+piṅgalāni+ aṅkāni lakṣmīṃ hema+ambhoja+mālās+ iva+ āpus+ sāraṅga+akṣyas+ preyasāṃ kaṇṭha+lagnās+ 72. tatas+ visūtra+cyuta+hāra+yaṣṭis+ śīrṇa+aṅgadas+ bhaṅgura+karṇa+pūras+ madena sadyas+ madirā+īkṣaṇānāṃ rata+utsavas+ pallavitas+ babhūva 73. nānā+aṅga+rāga+śabale ślatha+bandha+lola++ dhammilla+mālya+kusuma+prakara+avakīrṇe Puṣpa+iṣu+talpe iva vakṣasi vallabhānāṃ nidrām avāpus+ atha tās+ surata+śrameṇa 74. kandarpasya trilokī+haṭha+vijaya+mahā+sāhasa+utsāha+hetus+ dhunvan+ tat+pakṣma+dhūli+vyatikara+kapiśas+ kāñcana+ambhoruhāṇi tanvānas+ tīra+rūḍha+tridaśa+taru+latā+lāsyam ālasya+bhājāṃ tāsāṃ saṃbhoga+keli+klama+bharam aharat+jāhnavī+vīci+vātas+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye pātāla+Gaṅgā+avagāhanas+ nāma+ pañcadaśas+ sargas+ ṣoḍaśas+ sargas+ 1. atra+ antare nabhas+sindhu++ pulinaṃ prāpa pāṭalā dadhatī+ anaṅga+lekhena lāñchitaṃ pāṇi+pallavam 2. maṇi+pragrīvaka+udgīrṇa++ śunāsīra+śarāsanam apaśyat+ gagana+ullekhi tatra sphaṭika+veśma sā 3. tat+indranīla+dvāre sā hema+vetra+ākule babhau śliṣyantī sa+taḍit+lekhe lekhā+ iva+ indos+ payomuci 4. ratna+vātāyana+sthasya tiṣṭhan pārśve mahīpates+ dvāḥ+sthaṃ kim api pṛcchantīṃ tām aikṣata Ramāṅgadas+ 5. antas+ praveśayām āsa sas+ ca tām ātta+saṃbhramas+ yayau sā ca viśāṃpatyus+ locana+amṛta+vartitām 6. sita+aśma+harmyam uttuṅgaṃ jhaṭiti+ adhiruroha sā ānanda+kandalī+cittam atyacchaṃ pārthivasya ca 7. kṣiti+cumbita+hāraṃ sā praṇanāma mahībhuje Ramāṅgadaṃ kara+grāha++ sauhārdye pātratāṃ nayat 8. nṛpeṇa svayam uktā+ api itas+ ehi+ ehi+ pāṭale tat+līlā+maṇi+paryaṅka++ savidhe niṣasāda sā pāṭalā+vākyam 9. kṛta+sambhāṣaṇā sā+ atha tena+ avani+manobhuvā iti+ avocata danta+aṃśu++ śabala+adhara+pallavā 10. mudrita+smara+saundarya++ vāntā netra+amṛta+chaṭā iyaṃ mūrtis+ mahārāja kaccit kuśalinī tava ? 11. katham etāṃ praviṣṭās+ tvaṃ bhūmim atyanta+durgamām na kasya vismayāya+ iyaṃ śaktis+ atyadbhutā tava 12. deva vidyādharas+ kas+ api śāpāt+ nirmocitas+ tvayā iti+ amandas+ pravādas+ atra tat+ kas+ api+ asi namas+ astu te 13. aho guṇena rāja+indra yena kena+ api gṛhyase yat+ evaṃ kliśyase tasyās+ phaṇi+indra+duhitus+ kṛte nāyakavākyam 14. atha vidruma+tāmra+oṣṭha++ luṭhat+daśana+dīdhitis+ smitvā vasumatī+nāthas+ tām iti pratyabhāṣata 15. kadācit+ pāṭale kaccit+ bhujaṅga+pati+kanyakā smarati+ asmān sakhī+svaira++ saṅkathāsu+ antara+antarā 16. kim anaṅgavatī vakti brūte mālyavatī ca kim api+ asti+ ahi+pure+ asmākaṃ kiṃ+vadantī kiyati+ api 17. phaṇi+rāja+sutā+karṇaṃ kat+cit prāpayya mat+vacas+ vihitas+ Ratnacūḍena śuka+rūpa+viparyayas+ 18. kim āgatā+ asi kiṃ ca+ evaṃ parimlānā+ iva lakṣyase nivedaya drutaṃ yat+ me kim api+ āśaṅkate manas+ lekha+arpaṇam 19. iti pṛṣṭavate tasmai sāndra+prema+ardra+cetase kandarpa+dīpanaṃ lekham arpayām āsa pāṭalā 20. tam āttaṃ vācaya+ iti+ uktvā Paramāra+kula+udvahas+ Ramāṅgadasya cikṣepa sambhrama+uttānite kare 21. taṃ hema+kadalī+patra++ kastūri+likhita+akṣaram sas+ avadhārya+ atha tasya+ agre vyakta+vāk+ iti+ avāacayat Śaśiprabhā+lekhas+ 22. svasti sthitasya svas+sindhu++ tīre phaṇi+pura+sthayā idaṃ madhyama+loka+indos+ Mālyavatyā nivedyate 23. yadā+ eva+ asmat+sakhī Vindhye tvayā rājan vyayujyata tadā+ eva+ iyaṃ kuraṅgī+ iva viddhā hṛdi Manobhuvā 24. dṛṣṭis+ sarvatra rāja+indos+ sudhā+niṣyandinī tava jātā Śaśiprabhāyāṃ tu sā+ eva hālāhala+chaṭā 25. na vinodayituṃ śakyam eṣā kena+ api vastunā vinā+ īśa tava karpūra++ śītayā saṅgama+āśayā 26. tvat+darśana+upakāriṇyās+ karoti+ eka+āvalīm iva iyaṃ pakṣma+agravarti+aśru++ pṛṣata+chadmanā dṛśas+ 27. vakti vyakta+aśru+lekhena nihitena kara+udare iyam ā+pāṇḍu+gaṇḍena smara+tāpa+mukha+indunā 28. śirīṣāt+ api mṛdu+aṅgī kva+ iyam āyāta+locanā eṣa kva ca kukūla+agni++ karkaśas+ madana+jvaras+ 29. na+ iyaṃ pravāla+śayyāyāṃ na+ api prāleya+veśmani na ca+ indu+maṇi+paryaṅke sakhī nirvṛtim eti nas+ 30. nisarga+raktam etasyās+ sakhī+janam iva+ adharam nayanti kim api mlānim uṣṇā niḥśvasita+ūrmayas+ 31. aratitvam avāpya+ ambhas++ kaṇikā+ iva vighūrṇate eṣā kamalinī+patra++ śayyāyām āyata+īkṣaṇā 32. asyās+ smara+agni+santaptaṃ vapus+ śaśi+kalā+mṛdu nīrandhra+gharma+salila++ chalena+ iva vilīyate 33. kṛśatām aṅgake gāḍham asyās+ kusuma+komale āropayati puṣpeṣu maurvīm iva śarāsane 34. dhṛtayā hṛdi bālā+ iyaṃ vitīrṇa+hari+candane nirvāṇam eti bhavatas+ kathayā na jala+ardrayā 35. ākarṇa+kṛṣṭa+kodaṇḍas+ tvāṃ vinā niśitais+ śarais+ bhinatti+ aṅgam anaṅgas+ asyās+ kṣitis+ cetasi kā+ api me 36. iyam atyaccha+hṛdaye dadhati+ atisuvṛttatām bālā māṇikya+mukure vimukhī saṃmukhī tvayi 37. eṣā śikhā+ iva dīpasya mugdhā dagdha+daśa+āśrayā smara+anila+parāmarśāt+ itas+ ca+ itas+ ca vepate 38. iyam indu+dyuti+haraṃ yuktam atyāyatais+ guṇais+ mṛṇāla+valayaṃ haste vahati tvāṃ ca cetasi 39. anaṅga+tāpavatī+ asyās+ nikāma+sarasaṃ hṛdi saṅkucati+ abjinī+patraṃ na tu tvat+prema+pallavas+ 40. kriyate valayena+ asyās+ maṇibandhe gatāgatam kārśya+agra+bhūmim āptāyās+ tvayi+ antaḥkaraṇena ca 41. jāyate peśalam+ api prāyas+ vastu+ anyathā+ āpadi prāptas+ mṛṇāla+hāras+ api yat+ asyās+ dāha+hetutām 42. nihitās+ sāsramālībhis+ lavalīpāka+pāṇḍunī asyā[ḥ] stana+taṭe bhāras+ paraṃ vānīra+pallavās+ 43. na candanena na+ uśīra++ vāriṇā na jala+ardrayā na+ asyās+ puṭakinī+patrais+ śamam eti smara+jvaras+ 44. kiṃ ca+ aparam tvam etasyās+ hṛdayasya+ adhidevatā yatas+ tvat+mayam eva+ eṣā viśvaṃ viśveśa paśyati 45. Ratnacūḍā+upanītena sandeśena tava+ adhunā iyam ucchvasitā kim cit+ sudhā+gaṇḍūṣa+bandhunā 46. tāvat+ āgaccha vegena gṛhītvā hema+paṅkajam anaṅga+vidhunā yāvat+ iyaṃ śvasiti nas+ sakhī nāyakasya pratisandeśas+ 47. evam ākarṇya lalitaṃ lekha+artham atha pārthivas+ udbhinna+sāndra+pulakas+ Pāṭalām iti+ avocata 48. yathā sakhī vas+ kim api prapannā vidhurāṃ daśām tathā tvam api mām evaṃ Pāṭale kiṃ na paśyasi ? 49. tat+ gaccha tāṃ śaśi+mukhīm āśvāsayitum arhasi vayam ete ca hema+abjam ānetuṃ prayatāmahe 50. tathā kāryaṃ na vandhyas+ syāt+ yathā mama manorathas+ vaktavyā mālyavatyā+ evaṃ mat+girā valgu+vādini Pāṭalā+prayāṇam 51. āvṛtti+datta+sandeśā++ sā tatas+ pṛthivībhujā phaṇirājendra+nagarīṃ tvaritam Pāṭalā yayau 52. prasthāna+śaṃsī sahasā tasyā+ atha pṛthivīpates+ pralaya+ambudhara+dhvāna++ dhīraṃ dadhvāna dundubhis+ vidyādhara+strī+puruṣa+varṇanam 53. nadan+ utkampi+manasāṃ sas+ vidyādhara+yoṣitām ninye priya+pariṣvaṅga++ ślathatām atha dos+latās+ 54. kathaṃ cit+ prāṇa+nāthasya mukha+adhara+pallavam bālā vyaghaṭayat kā cit kācit+ urasas+ ca payodharau 55. śanais+ babandha jaghane nakha+aṅkavati mekhalām kā+ api smita+mukhī kānte tiryak+arpita+locanā 56. dṛṣṭiṃ dāsyanti me sakhyas+ khaṇḍite danta+vāsasi kim atra kṛtyam iti+ anyā kim api vyākulā+ abhavat 57. kā cit+ paryaṅkam ālokya sālaktaka+pada+aṅkitam anyonya+arpita+netrābhis+ vayasyābhis+ ahasyata 58. ekā māṇikya+kaṭakaṃ kara+agra+cyutam ādade hṛdayaṃ puṣpacāpena madhye viddham iva+ ātmanas+ 59. cumbana+kliṣṭa+bimba+oṣṭhaṃ jāgara+aruṇa+locanam mukha+ambhojaṃ dṛśā+ anyonaṃ vilāsibhis+ apīyata Ratnavatīṃ prati gamanam 60. sas+ atha pravavṛte gantuṃ vidyādhara+bala+anvitas+ rathena rathinām agryas+ purīṃ Ratnavatīm prati Ratnacūḍa+samāgamas+ 61. tatas+ phaṇi+kumārena Ratnacūḍena sas+ adhvani samagaṃsta jagat+pūjyas+ pūṣā darśas+ iva+ indunā 62. sas+ tasya+ upayānīcakre dik+cakra+skhalita+dhvanim acchinna+dāna+niṣyandam ātmānam iva vāraṇam 63. nṛpasya dīpikā+kṛtyaṃ cakrire timira+cchidas+ puras+ prasarpat+tat+sainya++ phaṇā+ratna+aṃśu+sūcayas+ 64. kiyatā+ api+ atha kālena santatais+ sas+ prayāṇakais+ prapede kusuma+āśleṣa++ sugandhi+pavanaṃ vanam dūta+prasthāpanam 65. asura+adhipatiṃ sāmnā yācituṃ hema+paṅkajam sthitvā sas+ tatra puratas+ visasarja Ramāṅgadam 66. sas+ ca tri+jagatas+ sāram ādāya+ eva vinirmitām uttuṅga+ratna+prāsādāṃ prāpa Ratnavatīṃ purīm 67. rāmā+artha+baddha+kakṣeṇa preṣitas+ prabhuṇā+ aviśat parikhā+arṇavam ullaṅghya sas+ tāṃ Laṅkām iva+ aṅgadas+ % 68. kas+ ayaṃ kas+ api+ ayam anyonyam evaṃ pallavita+uktibhis+ kautuka+stimita+akṣais+ sas+ paurais+ ciram adṛśyata 69. sa candra+nīla+harmyeṣu dadarśa+ asura+kanyakās+ lolās+ tamāla+śyāmeṣu megheṣu+ iva śatahradās+ 70. nipīyamānas+ paura+strī++ netra+sphaṭika+śuktibhis+ vairi+dvipa+ghaṭā+siṃhas+ siṃha+dvāram avāpa sas+ 71. asurendrasya dos+kaṇḍu++ duḥsthāna+eka+bhaṭa+ākulam vīras+ sas+ aviśat+ āsthānam atha dvāḥstha+niveditas+ asurendra+varṇanam+ 72. āsīnam añjana+śyāmam uccais+ sphaṭika+viṣṭare himācala+indra+śikhare navīnam iva nīradam 73. keyūra+padmarāga+aṃśu++ mañjarī+jaṭilau+ ubhau bhujau bibhrāṇam ujjvāla++ pratāpa+jvalanau+ iva 74. urasā ruddha+gīrvāṇa++ dvipa+indra+rada+koṭinā hāra+vallīṃ dadhat+ lolāṃ dolām iva jaya+śriyas+ 75. dadhānaṃ dīpti+paryasta++ timirau maṇi+kuṇḍalau bandīkṛtau saha+ eva+ ubhau sūryācandramasau+ iva 76. vīra+vratasya+ alaṅkāram ahaṅkārasya jīvitam jagatām aṅkuśaṃ tatra sas+ Vajrāṅkuśam aikṣata 77. tat+nideśitam adhyāsta sas+ hiraṇyamayam āsanam nānā+ratna+aṃśu+śabalaṃ śṛṅgaṃ meros+iva+ āryamā dūtam+ prati praśnas+ 78. kurvan+ mukhāni smerāṇi daśana+jyotsnayā diśām vidhāya satkriyām evam asurendras tam abravīt 79. aho kim api kalyāṇam āsanna+phalam adya nas+ anyathā hi gṛhaṃ santas+ kim āyānti bhavadvidhās+/ 80. yat+ āśrame vaṅku+munes+ yuvayos+ vṛttam adbhutam tat+ karṇa+atithitāṃ nītam etya praṇidhibhis+ mama 81. etayā sāṃprataṃ brūhi yutas+ vidyādharais+ ayam kim ākaṅkṣati vas+ svāmī phalaṃ pāṭāla+yātrayā 82. niyujyante nṛpeṇa+ arthe na+ alpīyasi bhavat+dṛśās+ śeṣas+ dhṛtes+ bhuvas+ anyatra vyāpārayati kiṃ phaṇān 83. tat+ atra prahitas+ rājñā kim artham asi kathyatām arthināṃ vyarthatām eti na jātu prārthanā mama Ramāṅgada+uktis+ 84. mārgais+ iva+ ayatais+ vācāṃ śucibhis+daśana+aṃśubhis+ sīmantita+adharas+ smitvā tam iti+ ūce Ramāṅgadas+ 85. āsāṃ sudhā+rasa+ardrāṇāṃ śuddhānām asura+adhipa girāṃ tvam ekas+ yat+ satyam indus+ bhāsām iva+ ākaras+ 86. kat+ cit+ tvayā+ ayam ajñāyi devas+ sāhasa+lāñchanas+ jagat+pradīpam athavā kas+ na vetti virocanam 87. phaṇi+rāja+sutām eṣa pariṇetuṃ Śaśiprabhām pathā+ anena ratha+kṣuṇṇa++ ratna+śailena gacchati 88. tvat+vāpi+hema+padmena śulka+saṃsthā kṛtā kila asyās+ pitrā+ iti devena tat+arthaṃ prahitās+ vayam 89. anena+ icchasi cet+ kartuṃ sakhyaṃ sāhasa+lakṣmaṇā tat+ kārtasvara+rājīvam ānīya svayam arpyatām 90. lumpanti tvat+mukha+cchāyāṃ yāvat+ na+ asya camū+rajas+ kuruṣva tāvat+ ātithyaṃ hema+abjena mahībhuje 91. kim anyat+ ``nārthināṃ mattas+ vighaṭante manorathās+'' iti tvayā svam eva+ āśu pramāṇīkriyatāṃ vacas+ Vajrāṅkuśa+vākyam 92. iti+ uktavati sāmarṣa++ bhaṭa+dṛṣṭe yaśobhaṭe pratyabhāṣata sāvajñaṃ vihasya+ asura+kuñjaras+ 93. aho bata vidagdhas+ api dhiṅ mugdhas+ iva lakṣyase viduṣā+ api tvayā kiṃ+ cit+ yat+ uktam asamañjasam 94. yūyaṃ kva māṇuṣās+ pṛthvī++ saṅkaṭa+svāmi+aduḥsthitās+ sā ca trijagatāṃ bhartus+ ucitā kva Śaśiprabhā 95. tādṛṅ+mat+aṅkam eva+ atra strī+ratnam adhirohati ramate hi harasya+ eva maulau+ indu+kalā+aṅkuras+ 96. yat+yat+ asti+ iha pātāle ratnaṃ kva cana kiṃ cana bhājanaṃ tasya tasya+ aham ekas+ ke yūyam ucyatām ? 97. sahate nṛpatau naiva hema+tāmarasārpaṇam mama+ eṣa śakra+vijaya++ krīḍā+durlalitas+ bhujas+ 98. prabhus+ tava naya+jñas+ api kim anarthāya kevalam dīrgha+indīvara+mālā+ iti vikarṣati+ asita+uragam 99. itas+ eva nivartadhvaṃ vartadhvaṃ vacane mama avaṭe kim iti kṣeptum ātmānaṃ yūyam udyatās+ 100. yāvat+ ete na muñcanti maryādām asura+abdhayas+ tāvat dūra+apasāreṇa svāminaṃ trātum arhatha 101. narendraṃ durjigīṣātas+ tat+ gaccha vinivāraya tvādṛśās+ kim upekṣante patim utpatha+gāminam 102. athavā+ asya+ asti śaktis+ cet+ kim adya+ api vilambate āyātu svayam ādātum itas+ kāñcana+paṅkajam 103. kim anyat+ jāyatām eṣa khaḍga+dhārā+atithis+ mama iti+ uktvā kopa+taralaṃ virarāma+ asura+ īśvaras+ Ramāṅgadasya prativacanam 104. dhairyaṃ saṃvṛta+kopas+ atha smayamānas+ Ramāṅgadas+ tam iti+ amukta+paryaṅkas+ prativaktuṃ pracakrame 105. nirvāṇa+vīrya+vāte+ asmin rasātala+bila+udare abhugna+bhuja+kaṇḍūtis+ aho kim api dṛpyase 106. manye tava+ etat+nīrandhram ajñāta+sva+para+antare pātāla+cira+saṃvāsāt+ citte pariṇataṃ tamas+ 107. yāṃ harasya+ aṣṭamīm āhus+ mūrtim āhuti+lehinīm tat+sūtis+ prāk+ abhūt+ bhartā paramāras+ iti kṣites+ 108. kṛta+avatāraṃ tat+vaṃśe vadhāya vibudha+dviṣām kim ādidevaṃ kaṃsāriṃ dhiṅ martyas+ iti manyase 109. kamalā+ iva mukundasya pārvatī+ iva pinākinas+ phaṇi+kanyā+ ucitā patnī sā mahī+mīna+lakṣmaṇas+ 110. tāṃ haṭhena+ ātmasātkartum asurendra na śakyase na ratna+sūcim ākraṣṭum ayaskāntasya yogyatā 111. padaṃ pathi nidhatse+ atra kim anyāyamalīyase apathe caratāṃ yānti dūrāt+ dūraṃ vibhūtayas+ 112. anarpaṇaṃ mahīpāle hema+paṅkeruhasya yat tava+ aparigham utprekṣe tat+ eva dvāram āpadām 113. rājendra+dīpake tasmin samarāṅgaṇa+vartini ete bhaṭās te na cirāt+ āyāsyanti pataṅgatām 114. tathā vidhehi na yathā tvandataḥpura+yoṣitām kara+pallava+śayyāsu śerate vadana+indavas+ 115. pravṛtta+pati+śoka+ārta++ paura+strī+paridevanā iyam utsanna+saṅgītā mā bhūt+ Ratnavatī purī 116. devasya+ arpita+hema+abjas+ tat+ ehi pata pādayos+ śiras+ punantu te kāmaṃ puṇyās+ tat+pāda+pāṃsavas+ 117. athavā subhaṭais+ sārdham uttiṣṭha puratas+ bhava samaṃ vidyādhara+anīkais+ ayam āyāti bhūpatis+ 118. kim anyat samam etena śiras+tāmarasena te hema+kokanadaṃ devas+ svayam eva grahīṣyati Ramāṅgada+āgamanam 119. tam iti+ uktvā sabhā+madhyāt+ nirjagāma Ramāṅgadas+ nikaṭaṃ ca raṇotkasya jagāma jagatīpates+ 120. atha vadati śanais+ sametya tasmin+ amara+ripos+ vacanāni tānitāni asura+pati+vināśa+kālarātrim+ bhṛkuṭīm uvāha mukhena Mālava+indras+ 121. gatvā vidyādhara+bhaṭa+camū+cakravālais+ sabhaṃ sas+ kṣmāpālas+ atha vyadhita paritas+ tat+puras+ Ratnavatyās+ yena vyakta+amara+jaya+mahā+sāhasasya+asurāṇāṃ nāthasya+āsīt+ nava+paribhava+śyāmalā+ vaktra+lakṣmīs+ iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye kanaka+aravinda+prārthanas+ nāma ṣoḍaśas+ sargas+ //16// saptadaśas+ sargas+ yuddha+varṇanaṃ 1. atha+ ahi+vidyādhara+rāja+sainyais+ nipīḍitāyāṃ puri Ratnavatyām bhaṭās+ sa+kopaṃ bhuja+darpa+bhājas+ nirjagmus+ ākṛṣṭa+kṛpāṇa+paṭṭās+ 2. anyonya+saṅghaṭṭa+vaśena teṣām udañcitās+ kāñcana+kaṅkaṭebhyas+ yuga+anta+kālānala+bīja+śaṅkāṃ na kasya cakrus+ śikhinas+ sphulliṅgās+ 3. bhāleṣu bhīmā bhṛkuṭīs+ vahantas+ bhṛṅga+tviṣas+ ca+ asi+latās+ kareṣu khura+agra+rugṇa+avanibhis+ saroṣaṃ nirīyus+ anye caturais+ turaṅgais+ 4. nyabhāt+ anīkaṃ kariṇāṃ ca sāndra++ sindūra+pūra+aruṇa+gaṇḍa+bhitti pratyagra+ dāvānala+līḍha+koṭi++ kula+acala+indra+pracaya+upameyam 5. puras+ raṇa+utseka+bhṛtāṃ niruddham oghena vidyādhara+vāhinīnām tat+ puñjitaṃ sainyam amartya+śatros+ babhūva mūle maṇi+toraṇasya 6. sāṭopam āropita+cāpa+yāṣṭis+ nibaddha+tūṇīra+yugas+ gajasthas+ sas+ nirjagāma+ atha mahā+asura+indras+ vegāt+ ahaṃkāras+ iva+ ātta+dehas+ 7. yuga+atyaya+ambhodhara+nāda+dhīras+ tasya+ udgatas+ saṅgara+tūrya+ghoṣas+ baddha+pratiśrunti nitānta+bhīmas+ cakāra pātāla+bila+udarāṇi 8. sat+puṣkara+anañjana+puñja+bhāsas patho jayasya+ atha gajān asīṃś ca vyāpārayanti sma rayeṇa vīrās+ tat+preritās+ vairi+varūthinīṣu 9. paraspara+āpāti+kṛpāṇa+niryat++ jvāla+āvalī+pallavita+antarikṣas+ abhūt+ pravṛttas+ samaras+ mahā+ahi++ vidyādhara+indra+asura+puṅgavānām 10. vīreṣu dhāvatsu caratsu+ amandaṃ gajeṣu valgatsu turaṅgameṣu akāla+kalpa+atyaya+yaśa+aṅkitāni cakampire sapta rasātalāni 11. prakāśayantas+ karaṇa+prapanncaṃ sura+aṅganābhis+ spṛhayā+ īkṣyamāṇās+ atyadbhutaṃ nṛttam iva+ ārabhanta bhaṭās+ra~a+prāṅgaṇa+raṅga+madhye 12. utplutya vegāt pavamāna+mārgaṃ vidyādharais+ dāna+jalāvilāni paṭu vyapāṭyanta mataṅgajānāṃ tīkṣṇa+asi+patra+krakacais+ śirāṃsi 13. nipatya kumbheṣu mahā+gajānāṃ nīrandhra+mukteṣu paṭu kvaṇantas+ bhānti sma vidyādhara+puṅgavānāṃ mukta+aṭṭahāsās+ iva khaḍga+paṭṭās+ 14. āvartatām ūrmi+latāyamāna++ nistriṃśa+vallī+valaya+ākulāsu prapedire pūrva+sura+ujjhitāni cakrāṇi vidyādhara+vāhinīṣu 15. phaṇā+āvalīṣu+ āpatita+uragāṇām aphalgu+ratna+upala+karkaśāsu kṛpāṇa+dharā masṛṇībabhūva mahā+surāṇāṃ na tu saṅgara+icchā 16. amānti pātāla+tale prasasrus+ kṣitau bila+dvāra+vinirgatāni jyā+śabda+hṛṣṭa+asura+siṃha+nāda++ turaṅgaheṣā+gaja+bṛṃhitāni 17. pradhāvat+aśvīya+khura+āhatānām abhyudgatas+ ratna+bhuvāṃ parāgas+ gīrvāṇa+cāpa+cchavi+lāñchitāni kṛtsnāni cakre kakubhāṃ mukhāni 18. bhaṭa+astra+pūrṇais+ paritas+ gajānāṃ svadāna+paṅka+upacitais+ pada+aṅkais+ bhayaṅkarā+ abhūt+ taruṇa+arka+bimba++ sahasra+kīrṇā+ iva raṇa+aṅgaṇa+ūrvī 19. lūnās+ samūlaṃ subhaṭa+asi+patrais+ sahasraśas+ śoṇita+śīkara+ardrās+ uttāla+vaivasvata+tālavṛnta++ vicchitti+mūhus+ kari+karṇa+tālās+ 20. anyonya+kṛttāstarasā bhaṭānāṃ nava+ātapa+ātāmra+nakha+tviṣas+ agre bhujās+ nipetus+ samam īkṣaṇena samauli+ratnās+ iva pannaga+indrās+ 21. aṅgāt+ asi+prāsa+pṛṣatka+bhinnāt+ asṛk+pravāheṣu bhṛśaṃ vahatsu līlā+galat+gairika+nirjharāṇāṃ gajais+ jagāhe kula+parvatānām 22. kṣmāyāṃ babhus+khaḍga+pṛthak+kṛtāni sahasraśas+ śastra+bhṛtāṃ śirāṃsi kālena saṅgrāma+sarontarālāt+ utkhaṇḍitāni+ iva saroruhāṇi 23. kabandha+kaṇṭha+ucchalat+asravantas+ samīpam etya+ upari kaṅka+yūtham muhūrtam iddhāruṇa+ratna+daṇḍam adṛśyata cchatram iva+ antakasya 24. muktais+ samūhena nabhas+carāṇāṃ kumbheṣu cakrais+ kariṇāṃ patadbhis+ asta+acala+vyāyata+vapra+pāti++ pataṅga+bimba+anukṛtis+ vitene 25. patat+bhaṭaṃ nirdalita+aśva+vāraṃ nikṛtta+matta+ibha+karaṃ kṣaṇena vyadhāyi vidyādhara+sainikais+ tat sa+nāga+vīrais+ asurendra+sainyam 26. haṃsais+ iva smera+taṭās+samantāt paricyutais+ kuñjara+karṇa+śaṅkhais+ voḍhuṃ pravṛttā bhavat+uttaraṅgā jhaṭiti+ agādhā rudhira+sravantī 27. vidyādhara+vyāla+bhaṭa+avalupta++ dhairyeṣu naśyatsu mahā+asureṣu Viśvāṅkuśas+ nāma sura+ari+sūnus+ atho rathena+ ajimahīṃ viveśa 28. ākarṇa+kṛṣtāt+ dhanuṣas+ patadbhis+ bāla+indu+lekha+ākṛtibhis+ pṛṣatkais+ arāti+sainye raṇa+dhīra+vīrān bhīrūnivaikas+ vimukhīcakāra 29. tat+vīrya+nirvāsita+sauṣṭhavānāṃ vidyādharāṇām apatan karebhyas+ dhāra+agra+lagna+dvipa+kumbha+muktās+ sa+bāṣpa+leśās+ iva khaḍga+lekhās+ 30. kṣaṇāt+ valanti sma tadā hatāni balāni vidyādhara+pannagānām sarit+payāṃsi+ iva niśakara+aṃśu++ pūra+pravṛddha+arṇava+pīḍitāni 31. na śekatus tasya gatiṃ niroddhuṃ vidyādhara+indra+uraga+rāja+putrau ratnākarasya+ iva mahendra+sahya++ avasahya+vegaṃ pralaya+utthitasya 32. dos+daṇḍa+kaṇḍūtim atha+ asya hartum udbhrūlataṃ bhūpatinā niyuktas+ javāt+ jagāma+ ajipathaṃ rathena Ramāṅgadas+kuṇḍalitas+ agra+cāpas+ 33. tathā+ upalebhe samara+unmukhasya nādena vṛddhis+ śara+janmanā+ asya cakre padaṃ bāṣpa+kaṇa+utkareṇa yathā kapoleṣu+ asura+aṅganānām 34. dūrāt suparvārisutaṃ rathena sas+ raṃhasā saṃmukham āpatantam rurodha taṃ bāṇa+paraṃparābhis+ Yaśobhaṭas+ Karṇam iva+ Indra+sūnus 35. Viśvāṅkuśas+ sat+kavace mumoca vakṣaḥsthale haimam atha+ asya bāṇam taṭe+ añjana+śyāma+tanau mahā+adres+ śātahradaṃ jyotis+ iva+ ambu+vāhas+ 36. alakṣya+saṃdhāna+vimokṣa+pātān Yaśobhaṭasya+ ātta+ruṣas+ api ropān mūrcchā+luṭhat+sārathis+ āhata+aśvas+ rathas+ śaśaṃsa+ asura+nandanasya 37. vilāsa+kāñcīm atha kālarātres+ udyat+krudhas+ paddhatim antakasya maurvīṃ pṛṣatkeṇa Ramāṅgadasya ciccheda gīrvāṇa+ripos+ tanūjas+ 38. sannābhi+bimbena mahāji+lakṣmyās+ vīra+śriyas+ vibhrama+nūpureṇa saṃrabhya rāhos+ iva cakrapāṇis+ sas+ api+ asya cakreṇa śiras+ cakarta 39. nanarta vidyādhara+sundarīṇāṃ gaṇas+ nadan+nūpuram ambare+ atha maulau śara+kṣuṇṇa+śirastra+ratne cikṣepa ca+ asyām ara+puṣpa+vṛṣṭim 40. dṛṣṭe śirasi+ utphalite sva+sūnos+ diṅ+mula+līnāsu patākinīṣu Vajrāṅkuśās+ saṃmukham āpapāta patyus+ viśām asta+gires+ iva+ arkas+ 41. mada+ambu+varṣī samare+ bhidhāvan reje gajas+ tasya sa+hema+kakṣyas+ bhinne+ antarāle pavamāna+nunnas+ tamāla+nīlas+taḍitā+ iva meghas+ 42. patyus+ prasāda+smita+rajju+kṛṣṭās+ bhaṭās+ vivṛtya+ asya puras+ babhūvus+ sva+jīvitānyājimukhe vihātum atyutsukās+ bhaṅga+malīmasāni 43. āruhya candras+ kham iva+ abhirāmaṃ nakṣatra+mālā+bharaṇaṃ gaja+indram devas+ api tat+vairitamas+ niyantum atha pratasthe Navasāhasāṅkas+ 44. ekatra pārśve Śaśikhaṇḍa+nāmā vidyādhara+indras+ nṛpates+ babhūva arāti+senā+nalinī+vana+eka++ śītāṃśus+ anyatra Yaśobhaṭas+ ca 45. sphurat+phaṇa+chatra+maṇi+pratāna++ tejas+chaṭā+jarjarita+andhakāras+ aphalgus+ vīryas+ phaṇa+bhṛt+kumāras+ api+ agre+ abhavat+ tasya sas+ Ratnacūḍas+ 46. vidhūta+nistriṃśa+taraṅgitāni sa+bāṇa+cakrīkṛta+kārmukāni hata+avaśeṣāṇi puras+ asya celus+ balāni vidyādhara+pannagānām 47. rakta+āsava+kṣība+sa+hasta+tāla++ vetāla+tāla+ucchalita+aṭṭahāsas+ mahā+bhaṭānām asunirvyapekṣam anyonyam āvartata saṃparāyas+ 48. cakāśire śastra+bhṛtāṃ śiraḥsu mithas+ patantyas+ karavāla+vallyas+ muktās+ sa+līlāṃ tridaśa+aṅganābhis+ mālās+ iva+ indīvara+patra+mayyas+ 49.keṣāṃ cit+ ūhus+ kavacāni śobhāṃ+ kva cit+ kva cit+ lohita+pāṭalāni khelat+jaya+śrī+caraṇa+āravinda++ lākṣā+rasena+ iva nava+aṅkitāni 50. hṛdipraviṣṭais+ aviśuddhimadbhis+ abhūt+ vyathā kā+ api śarais+ pareṣām durātmanāṃ sādhu+guṇais+ iva+ agre phalena saṃyogam upeyivadbhis+ 51. paraspara+āpāta+juṣām asīnāṃ dhārā+cyutas+ saṃyati+cūrṇa+reṇus+ avāpa tāpiccha+rucis+ jaya+śrī++ vilāsa+kāla+añjana+dhūli+līlām 52. paryāya+jāta+ubhaya+sainya+bhaṅga++ karāla+kolāhala+kātarāṇām sura+ari+vidyādhara+sundarīṇāṃ dolā+ iva śoka+pramādāvabhūtām 53. atha+ asurendra+dviradena vegāt+ abhyutthitena+ udgata+dāna+dhāram madhye+raṇam+ madhyama+loka+bhartus+ javān mada+andhas+ jaghaṭe gajendras+ 54. mahā+ibhayos tatra śikhā+chalena pratiprahāram+ radajas+ kṛṣānus+ kośeṣu vidut+kapiśā muhūrtam+ vyadhāt+ iva+ aṣṭāpada+patra+vallīs+ 55. muhus+ prajānām adhipena gāḍham ākṛṣyamāṇasya śarāsanasya dviṣadvadhārambha+vidhau gabhīras+ kreṅkāra+huṅkāras+ iva+ uccacāra 56. parisphurat+kuṇḍala+ghṛṣṭa+puṅkhās+ tena prayuktās pṛthu+vikrameṇa pramṛṣṭa+kāntā+kuca+patralekhe lekhāri+vakṣasi+ apatan+ pṛṣatkās+ 57. arāti+mukteṣu tatas tanutrāt+ vahni+sphuliṅgeṣu samullasatsu mūrtis+ babhāse vasudhādhipasya niryat+pratāpa+agni+kaṇa+chaṭā+ iva 58. hiraṇmayī pārthiva+bāṇa+paṅktis+ atyunnate mūrdhni mahāsurasya reje tarām añjana+parvatasya lagnā+ iva tigmāṃśu+mayūkha+mālā 59. abhyudgatā bhartus+ arāti+bāṇa++ kṣuṇṇa+indranīla+aṅgada+reṇu+rājis+ adṛśyatā+ uddāma+bhuja+āspadasya parākrama+agnes+ iva dhūma+lekhā 60. Ramāṅgadas+ api+ udbhrukuṭis+ kṛta+astram+ vīram+ dviṣas+ pārśva+gatam+ nihatya śarais+ alāvīt+ jaya+vaijayantīm+ jyotsnā+sitam+ kīrtim iva+ asurasya 61. adhas+sthita+uḍḍāmara+vairi+patti++ mukteṣu nirlūna+śarāsana+jyas+ cikṣepa cakrāṇi+ atidīrgha+bāhus+ sas+ kālarātres+ iva kaṅkaṇāni 62. utplutya helāhata+saṃmukha+aris+ vidyādhara+indras+ api+ asinā cakarta jagat+jaya+stambham iva+ uddhurasya sura+dviṣas+ kāñcana+ketu+daṇḍam 63. sas+ Ratnacūḍas+ api+ tathā bhuśuṇḍyā pipeṣa vairi+dviṣa+kumbha+pīṭham sita+ātapatratvam udañcat+ āpa yathā+ asya muktāphala+dhūli+jālam 64. tuṅgaṃ dadhat+karkaśatām abhīkas+ śrī+Sindhurāja+dvipa+kumbha+yugmam payodhara+dvandvam iva+ aji+lakṣmyās+ cakre+ ardha+candra+aṅkitam indraśatrus+ 65. paraspara+āghaṭṭita+danta+koṭi++ bhraṣṭa+agniveśa+bhramam ādadhanti raṇa+ajire lohita+rañjitāni virejire kuñjara+mauktikāni 66. cikṣepa pṛthī+tilake surāris+ yām+ yām iṣum+ kopa+kaṣāyita+akṣas+ tām+ tām+ jaya+āśām iva bāhu+śālī śarais+ sas+ tasya+ ardha+pathe lulova 67. tayos+ tathā+ iṣvāsa+prakarṣa++ pratyukta+karṇa+arjunayos+ jaya+śrīs+ suvela+ratnākarayos+ udagrā cakāra velā+ iva gata+āgatāni 68. patyus+ prajānām asureśvaras+ atha kirīṭa+māṇikya+cayam+ jahāra maṇi+prasūna+stabaka+pratānam+ kalpa+drumasya+ iva yuga+anta+vātas+ 69. krodhāt+ atha+ ardha+śaśa+lāñchana+sa+udareṇa bāṇena vāsava+ripos+ Navasāhasāṅkas+ ciccheda Rāmas+ iva Viśravasas+ sutasya pīna+aṃsa+lola+maṇi+kuṇḍalam uttamāṅgam 70. āsan mukhāni kakubhām abhitas+ atha citra++ vāditra+nāda+laharī+mukhara+udarāṇi devasya ca tridiva+puṣpa+mayaṃ papāta mālyaṃ śirasi+ asura+vairi+purandhri+muktam 71. lakṣmī+pates+ pṛthu+bhuja+dvayam ārdra+sāndra++ jyā+ghāta+lāñchitam alāñchita+ vikramasya atyādara+āgata+jita+ūrjita+vairi+lakṣmī++ pāda+abja+yāvaka+niṣaktam iva+ ācakāśe 72. tasya+ agratas+ kanaka+kuṇḍala+tāḍyamāna++ gaṇḍa+sthalī+lulita+kuṅkuma+patra+lekhās+ vidyādhara+uraga+kuraṅga+dṛśas+ pramoda++ sāndra+ucchala+dhvani jagus+ jaya+maṅgalāni 73. smitvā Yaśobhaṭa+kara+arpita+cāpa+yaṣṭis+ unmukta+ratna+kavacas+ khacara+īśvareṇa udbhinna+mauktika+nibha+śrama+vāri+bindus+ devas+ mamārja mukham aṃśuka+pallavena 74. datta+abhaya+upanata+paura+śata+arpyamāṇa++ ratna+upadhām atha sas+ Ratnavatīm+ praviśya tam+ saṃyuga+sphuṭa+parīkṣita+śaurya+sāram+ rājye ripos+ phaṇi+kumārakam abhyaṣiñcat 75. mūrtam+ manoratham+ iva+ upavanāt+ sa+kandam+ ādāya tat+ kanaka+kokanadam+ narendras+ ādātum īpsita+mahīndra+sutā+ iti ratnam+ abhyutsukas+ tat+ anu Bhogavatīm+ pratasthe 76. devas+ sāhasikas+ api+ amanda+muraja+dhvānānumeya+utsavām+ unnamrais+ paritas+ mahīm+ maṇi+gṛhais+ uttambhayantīm iva tām atyunnata+ratna+toraṇa+śikhā+preṅkhola+muktāphala++ prālamba+ucchalat+accha+kānti+nikara+smerām+ avāpat+ purīm iti śrī+Mṛgāṅkadatta+sūnos+ Parimala+apara+nāmnas+ Padmaguptasya kṛtau Nava+sāhasa+aṅka+carite mahā+kāvye hema+kamala+haraṇas+ nāma+ saptadaśas+ sargas+ aṣṭādaśas+ sargas+ phaṇi+rāja+darśanam 1. taṃ viṣṭapa+tritaya+kaṇṭaka+dṛṣṭa+sāram abhyāgataṃ nṛpatim udgata+gāḍha+harṣas+ pratyudyayau+ adhipatis+ phaṇinām anargha++ ratna+argha+pāṇi+raśanais+ atha Śaṅkhapālas+ pura+praveśas+ 2. ādāya sādara+phaṇi+īśvara+dattam arghyam arghyas+ satāṃ sas+ bahis+ eva niveśya sainyam devas+ aviśat+ vinayavān puram agra+yāyi++ vidyādhara+adhipa+Ramāṅgada+Ratnacūḍas+ 3. utsṛjya gītam asamāpya vilāsa+lāsyam aṅkāt+ apāsya sahasā maṇi+vallakīṃ ca atyunmanās+ tat+avalokana+kautukena vātāyanāni+ adhiruroha purandhrilokas+ 4. utkṣipya vepathumatā kara+pallavena vātāyana+agra+maṇi+mauktika+lājakāni smitvā+ ekayā sas+ vilasan makara+avacūla++ līlā+lava+añcita+vilocanam āluloke 5. udyat+vivṛtta+kara+veṇikayā nṛpa+indau tasmin smara+ullasita+jṛmbhikayā kayā cit muktā muhus+ vibudha+sindhu+Kalinda+kanyā++ kirmīra+vārila+harī+suhṛdas+ kaṭa+akṣās+ 6. vācāla+ratna+valayā sa+vilāsam asmin nikṣipya kā+ api nava+mauktika+lāja+muṣṭim tat+tāḍita+aṃsa+taṭa+pārthiva+datta+dṛṣṭis+ dīrgha+īkṣaṇā kim iva na trapayā cakāra 7. vakṣas+ dadhānam amarādri+śilā+viśālam ā+jānu+bāhum avalokya narendra+candram citta+upanīta+parirambha+sukha+atisāndram anyā payodhara+bhare pulakaṃ babhāra 8. ālokya darpaṇa+tale pratimā+āgataṃ tam `āttas+ mayā+ eṣas+' iti kā+ api kṛta+utsavā+ abhūt mugdhā gate+ atha puratas+ atra tadīya+bimbe śūnya+ātma+darśa+vidhura+indu+mukhī babhūva 9. iti+ āpatan+ madana+bāṇa+paramparāṇām unmīlita+aṅga+valana+ślatha+mekhalānām eṇī+dṛśāṃ viacarati sma sas+ rājahaṃsas+ pāra+ullasat+nava+rasa+ūrmiṣu mānaseṣu nāyaka+varṇanam 10. saṅgīta+veśmani phaṇi+īśvara+cāraṇānāṃ gīteṣu+ ajasram iha śuśruma yat+ yaśāṃsi yātas+ sas+ eva nayana+atithitām ayaṃ nas+ puṇyais+ aho bata nṛpas+ Navasāhasāṅkas+ 11. kānti+chaṭā+churita+dik+taṭas+ eṣas+ devas+ jīyāt+jaganti Paramāra+kula+pradīpas+ unmūlya saṃprati sura+aritamas+ sa+mūlaṃ yena+ ahi+viṣṭapa+tale vihitas+ prakāśas+ 12. hanta+ eṣa pannaga+pates+ atula+pratijñā++ prāk+bhāra+sāgara+samuttaraṇa+eka+potas+ utpākam eṣa ca phalaṃ phaṇi+rāja+kanyā++ citte ciraṃ kṛta+padasya manorathasya 13. etat+ Yaśobhaṭa+kare kanaka+ambujaṃ tat+ līlā+avataṃsam acirāt+ viracayya yena pratyupta+kalpa+taru+pallavam eṣa pāṇim ādāsyate nṛpatis+ adya Śaśiprabhāyās+ Hāṭakeśvara+darśanam 14. sāndra+anurāga+piśunās+ paraśus+ pareṣām ākarṇayan+ iti sas+ paura+janasya vācas+ śrī+Hāṭakeśvaras+ iti prathitasya tuṅgam agre dadarśa maṇi+mandiram indu+maules+ kulakam 15. tatra praviśya sakṛta+ānatis+ ādidevam ānarca kalpa+viṭapi+prabhavais+ prasūnais+ stotuṃ kṛta+añjalia+puṭas+ kuṭaja+avadāta++ danta+aṃśu+pallavita+vāk+ upacakrame ca Hāṭakeśvara+stutis+ 16. antas+jatā+pihita+soma+surāpagāya pracchanna+śara+śāsana+locanāya tīvra+vrata+glapita+śaila+sutā+svarūpa++ vijñāna+narma+paṭave baṭave namas+ te 17. atyādara+ānata+sura+asura+mauli+ratna++ nānā+marīci+khacita+aṅghri+saroruhāya deha+ardha+varti+girijā+vihita+abhyasūya++ sandhyā+praṇāma+viṣama+añjalaye namas+ te 18. nīrandhra+sindhu+jala+sikta+kapāla+mukta++ ratna+aṅkurasya karaṇīṃ vidhurātanoti maulau sadā+ eva bhavatas+ bhava+bheda+kartus+ nirdagdha+bhāskara+mahāya namas+ astu tasmai 19. kandarpa+darpa+śamanāya kṛtānta+hartre kartre śubhasya bhujaga+adhipa+veṣṭanāya urvī+marut+ravi+niśākara+vahni+toya++ yājyāmbara+ucca+vapuṣe supuṣe namas+ te 20. nīrandhra+bhūti+dhavalāya gajendra+kṛtti++ saṃvīta+deha+kavalīkṛta+pannagāya nirdagdha+dānava+kulāya vipat+kṣaya+eka++ kāryāya kāraṇa+nutāya namas+ astu tubhyam 21. te te yam eva kila vāk+maya+sāgarasya pāraṃ gatās+ praṇavam ātma+vidas+ vadanti tasmai samāhita+maharṣi+vinidra+hṛdya++ hṛt+puṇḍarīka+vihita+sthitaye namas+ te 22. uttaṃsita+indu+śakalāya kapāla+jūṭa++ saṅghaṭṭita+ūrmi+mukhara+ambara+nirjharāya bhasma+aṅga+rāga+śucaye vikaca+upavīta++ vyāla+indu+mauli+maṇi+dīdhitaye namas+ te 23. na+ astram+ na bhasma na jaṭā na kapāla+dāma na+ indus+ siddha+taṭinī na phaṇīndra+hāras+ na+ ukṣā+ viṣaṃ na dayitā+ api na yatra rūpam+ avyaktam īśa kila tat+ dadhate namas+ te nāga+rāja+gamanam+ 24. stutvā+ iti+ Avanti+patis+ indu+kula+avataṃsam+ tat+mandirāt+ sahacarais+ saha nirjagāma antas+niveśita+harit+maṇi+vedi valgan++ nāga+aṅganam+ sas+ phaṇi+rāja+gṛham+ jagāma 25. tatra+ avatīrya rathatas+ sas+ Ramāṅgada+ātta++ pāṇis+ samucchalita+maṅgala+tūrya+ghoṣe unnidra+sāndra+kusuma+prakara+avakīrṇa++ māṇikya+kuṭṭima+tale masṛṇam viveśa 26. anyonya+pallavita+tat+vijaya+praśaṃsas+ prāpta+sthitis+ vikaṭa+kāñcana+viṣṭareṣu padma+chada+āyata+dṛśās+ dadṛśe+ atha tasmin+ ekatra tena militas+ phaṇirāja+lokas+ tat+kṛtas+ satkāras+ 27. tasmin+ gate nayana+gocaram uddhṛtārau baddha+añjalis+ jhaṭiti pannaga+rāja+saṃsat mandākinī+ iva paritas+ hariṇa+avacūḍa++ vyāloka+kuḍmalita+kāñcana+paṅkajā+ abhūt 28. nyañcat+śikhā+ābharaṇa+bhāsura+padmarāga++ roci+chaṭā+ghaṭita+tat+phaṇa+ratna+kāntis+ rājanya+mauli+maṇi+cumbita+pāda+pīṭhas+ tasmai cakāra sas+ mahā+abhijanas+ praṇāmam 29. pratyupta+ratnam abhitas+ pramadā+avakīrṇam+ muktvā catuṣkam uraga+indra+nideśitaṃ sas+ adhyāsta sādara+jarat+phaṇi+kalpita+āśīs+ tat+madhya+varti+kanaka+āsanam unnata+aṃsas+ 30. vatsām+ vrajanāya mama+ iti śanais+ visṛjya nepathya+nīla+maṇi+veśmani Ratnacūḍam tatra+ āsana+dvayam adāpayat+ asya pārśve vidyādhara+adhipa+Yaśobhaṭayos+ phaṇi+indras+ 31. svarṇa+āsane svayam atha+ accha+phaṇa+ātapatra++ ratna+pradīpa+śata+jarjarita+andhakāras+ loka+traya+eka+tilakasya sas+ na+ atidūre devasya dārita+mahendra+ripos+ nyaṣīdat 32. sthitvā+ ekatas+ yuvati+maṅgala+gītim atra śṛṇvan sas+ Vindhya+taṭa+dṛṣṭa+caras+ kuraṅgas+ citre niveśitas+ iva+ atha Yaśobhaṭena smitvā sa+vismayam asūcyata pārthivāya Śaśiprabhā+darśanam+ 33. atra+ antare pramada+lola+dṛśā nṛpeṇa dūrāt+ adarśi phaṇi+rāja+sutā+ abhiyāntī tanvī śirīśa+sumanaḥ+sukumāra+mūrtis+ devasya kārmuka+latā+ iva manobhavasya 34. jyotsnā+sita+ambara+ruci+snapita+ānana+indus+ mātrā+ acira+udgata+yava+aṅkura+karṇa+pūram muktvā+ ujjvalam+ lalita+kautuka+kaṅkaṇam+ ca veṣaṃ vivāha+samaya+ucitam udvahantī 35. sakhyā kayā+ api likhitam+ madana+anala+eka++ dhūma+āvalī+valaya+saṃśayam arpayantam ekānta+kāntam asita+āgaru+patrabhaṅgam ābibhratī lavali+pāṇḍu+tale kapole 36. ātta+prasādhanam anaṅga+vilāsa+veśma līlā+vidhānam avadhis+ nayana+utsavasya lāvaṇya+saṃvalitam aṅgakam udvahantī śṛṅgāra+dugdha+jaladhes+ adhidevatā+ iva 37. sā pāṭalā+vidhuta+cāmara+mārutā+ īṣat++ vyānartita+alaka+latā sahitā sakhībhis+ na+ atisphuṭa+kvaṇita+nūpuram ākulāni kiṃcit+ vilambya dadhatī trapayā padāni %kulakam nāyikayā nāyaka+darśanam 38. utpakṣmaṇā nirupama+ullasita+pramoda++ vistāra+laṅghita+vilāsa+saroruheṇa sāndra+smara+jvara+pipāsitayā tayā+ api dūrāt+ apāyi nayana+añjalinā nara+indras+ Mālyavatī+vākyam 39. vrīḍā+avanamra+mukha+padmam upāgatāyāṃ tasyāṃ pitus+ kanaka+viṣṭara+bhāga+bhāji mālya+ādi+kalpita+yathā+ucita+satkriyā+ante taṃ Mālava+indram iti Mālyavatī jagāda 40. rājan! mahī+tala+mṛgāṅga! vilambase kim+? adya+ api tūrṇam amunā sva+bhuja+arjitena hema+ambujena viracayya vataṃsam asyās+ pūrṇa+pratijñam uraga+adhipatim+ vidhehi kamala+avataṃsas+ 41. ukte tayā+ iti+ akṛta kāñcana+puṣkaram+ tat+ yāvat+ sas+ karṇa+śikhare phaṇi+rāja+putryās+ tāvat+ vihāya mṛga+rūpam udāra+mūrtis+ agre babhūva puruṣas+ asya sa+hema+vetras+ puruṣam+ prati praśnas+ 42. kas+ tvam+ mṛgas+ katham abhūs+ iti pārthivena pṛṣṭas+ sas+ vismaya+samutsuka+mānasena iti+ abravīt+ uraga+netra+paramparābhis+ āpīyamāna+vapus+ uktim Avanti+nātham pratīhārasya vṛttāntas+ 43. Kailāsa+śaila+vasates+ giriśa+uparodhāt+ dvāra+praveśa+viniṣedha+kaṣāyitena śaptas+ asmi Kaṇva+muninā+ ayam aham+ pitus+ te Śrīharṣadeva+nṛpates+ pratihāra+pālas+ 44. rājā phaṇi+indra+duhitus+ kanaka+aravindam+ karṇe kariṣyati yadā Navasāhasāṅkas+ svaṃ rūpam āpsyasi tadā+ iti samādideśa śāpa+antam eṣa vihita+anunayas+ maharṣis+ 45. tat+ vāsa+vāri+vijaya+uttham idam+ yaśas+ te gatvā+ eka+piṅgala+gires+ avataṃsayāmi uktvā+ iti divya+kusumais+ avakīrya maulau pātāla+mallam anilasya pathā jagāma vivāha+vidhis+ 46. tūrya+svaneṣu vilasatsu paṭhatsu+ amandam+ bandiṣu+ anīyata phaṇi+indra+purodhasā ca koṇa+avasakta+jala+pūrita+ratna+kumbhām+ vediṃ tayā saha sas+ madhyama+lokapālas+ 47. abhyudgata+arcis+ anala+ujjhita+dhūma+rāji++ śyāmībhavat+ kanaka+tāmarasa+avataṃsām+ tasyām+ yathā+vidhi sas+ Mālava+puṣpaketus+ kanyām ahes+ kuvalaya+aśvas+ iva upayeme 48. ānītayā jhaṭiti rūpam adṛṣṭa+pūrvam+ aṅgena puṣpa+śara+bhaṅgi+taraṅgitena bhāti sma śantanus+ iva tri+diva+sravantyā pātāla+candra+kalayā sas+ tayā sametya phaṇi+pati+vākyam+ 49. nirgacchat+accha+ruci+nirbharam aṃśukena saṃchāditam+ kim api pāṇi+tale dadhānas+ ūce tam iti+ adhipatis+ phaṇinām udañcat++ danta+aṃśu+śārita+rada+chada+ratna+kāntis+ 50. yat+ dīyate tava na tādṛśam asti kiṃcit+ gehe mama+ atra nṛpate Navasāhasāṅka ! kośa+pratiṣṭhita+nidhāna+śatam+ yatas+ tvām+ aiśvarya+nirjita+purandaram āmananti 51. tat+ sphāṭikam+ svam iva śuddham idam+ gṛhāṇa Tvaṣṭṛ+prayatna+ghaṭitam+ śiva+liṅgam ekam ākāram ardha+vanitā+vapuṣas+ purāres+ yasya+ antare sukṛtinas+ hi vilokayanti 52. Vyāsas+ purā kila purāṇa+munes+ prapede tasmāt+ kila+ ādi+kavi+pāṇi+talam+ jagāma lebhe tatas+ api bhagavān+ Kapilas+ maharṣis+ sa+anugraheṇa mama ca+ idam adāyi tena Śiva+liṅga+arpaṇam+ 53. uktvā+ iti+ anargham atipāvanam arpitam+ tat+ antaḥ+sphuṭa+eka+śiva+rūpam ahi+īśvareṇa pūrṇa+indu+kānti sahasā nigṛhīta+śatrus+ jagrāha piṇḍitam iva sva+yaśas+ nara+indras+ 54. tatra+ atha dik+taṭa+pariskhalita+pravṛtta++ sīmantinī+caṭula+nūpura+kāñcinādas+ kas+ api+ ucchalat+paṭaha+vaṃśa+huḍḍukka+śaṅkha++ vīṇā+mṛdaṅga+muraja+dhvanis+ utsavas+ abhūt sva+nagarīm+ prati prasthāpanam+/vrajya> 55. vṛtte vadhūm atha vivāha+mahā+utsave tām+ ādāya niṣpratima+pauruṣa+vaijayantīm+ anvāgata+ādara+nivartita+pannaga+indras+ paryutsukas+ sva+nagarīm+ sas+ nṛpas+ pratasthe 56. gatvā+ atha dūram ahi+viṣṭapatas+ sa+helam+ aṃśas+ purāṇa+puruṣasya sas+ nirjagāma śipra+arpitena sahasā puratas+ prabhāva++ sīmantita+ambu+paṭalena pathā sa+sainyas+ 57. tasyās+ sva+hasta+muni+saṃhati+kalpita+arghas+ sindhos+ taṭe sas+ padam eka+pade cakāra śṛṅge tadā ca bhagavān aravinda+bandhus+ bandhūka+pāṭala+rucis+ kanaka+acalasya Ujjayinī+praveśas+ 58. bāla+ātapa+churita+harmya+viṭaṅka+varti++ pārāvata+atimadhura+dhvanita+chalena sambhāṣaṇam+ vidadhatīm iva paura+mukta++ puṣpāñjalis+ sas+ puram Ujjayinīm+ viveśa 59. kāntā+Yaśobhaṭa+yutam+ kṛśatām avāptās+ tat+cintayā+ eva sacivās+ tam atha praṇemus+ kākut+stham āhata+surārim iva+ anuyāntam+ saumitriṇā Janaka+rāja+tanūjayā ca Mahākāleśvara+darśanam+ 60. ānanda+bāṣpa+salila+ardra+dṛśas+ ardha+mārge sambhāṣya tān smita+mukhas+ saha tais+ jagāma vidyādhara+uraga+kara+āhata+hema+ghaṇṭā++ ṭāṅkāra+hāri bhavanam+ Tripurāntakasya 61. tasmin+ cara+acara+guros+ hariṇa+avacūla++ cūḍāmaṇes+ apacitim+ vidhivat+ vidhāya sākam+ phaṇi+indra+sutayā+ ambara+rodhi+kambu++ tūrya+svana+ūrmi sas+ ca rāja+kulam+ viveśa Dhārā+gamanam 62. tatra+ arṇava+dhvani+ghana+utsava+tūrya+ghoṣe sthitvā dināni katicit+ sas+ nara+ indra+candras+ yāti sma bhūṣita+kulas+ kula+rājadhānīm+ Dhārām amātya+kathitāmṛgayā+ itivṛttas+ 63. udghāṭiteṣu+ atha vilokana+kautukena vātāyaneṣu paritas+ pura+sundarībhis+ tasmin+ cirāt+ viśati jīvas+ iva+ īśvare sā pronmīlita+ūru+nayanā+ iva purī babhūva Śiva+liṅga+pratiṣṭhā 64. tat+ sādhu+ akārayat+ atha+ adhigata+pratiṣṭham+ tatra+ accha+ratna+śiva+liṅgam anargha+śīlas+ tasya prabhāva+ghaṭitais+ vyadhus+ arhaṇām+ ca vidyādharās+ vikaca+kalpataru+prasūnais+ anuyāyi+prasthānam+ 65. kṛtvā yathā+ucitam+ akṛtrimam utsava+ante satkāram āyatana+niślatha+mauli+ratnau datta+aṅka+pāṇis+ ubhayos+ prajighāya sas+ atha vidyādhara+adhipa+phaṇi+indra+sūtau sva+deśam 66. ekas+ tayos+ agamat+ ambara+gāmi+sainya++ sīmantita+abhra+paṭalas+ śaśi+kānta+śailam anyas+ api+ agādha+jala+Mālava+Jahnu+kanyā++ viśrāṇita+ūru+saraṇis+ nija+rājadhānīm+ Śaśiprabhā+sakhī+gamanam+ 67. mā+ abhūs+ kadā+ api vimukhī rameṇa yat+ asya chanda+anuvṛtti+rati+saṃvananam+ madasya uktvā+ iti tām ahi+sutām agaman gṛhāṇi gandharva+kinnara+mahā+uraga+siddha+kanyās+ sāmrājya+lakṣmī+svīkāras+ 68. nīla+chatra+avataṃsā bhujaga+pati+sutā+pāṇḍu+gaṇḍa+sthala+antaḥ++ kastūrī+paṅka+patra+vyatikara+śabala+vyāyata+aṃse salīlam devena+ atha sva+mantri+pravara+cira+dhṛtā sāhasāṅkena dīrghe rohat+jyā+ghāta+rekhe punas+ api nidadhe doṣṇi sāmrājya+lakṣmīs+ atha grantha+praśastis+ 1. śrīmat+kavi+priya+suhṛt+chalat+aṅka+rāma++ rāja+indu+bhakti+adhigata+pratibhā+viśeṣas+ etat+ vinidra+kusumada+dyuti Padmaguptas+ śrī+Sindhurāja+nṛpates+ caritaṃ babandha 2. lakṣmī+latā+nava+vasanta mahī+tala+indra vidyā+vilāsa+maṇi+darpaṇa Sindhurāja etat+ mayā ghaṭitam ujjvala+kānti kāvya++ māṇikya+kuṇḍalam iha śravaṇe videhi 3. nyastāni yāni mayi sūkti+sudhā+pṛṣanti devena tena kati cit kavi+bāndhavena candra+ātapa+snapita+mauktika+sodarāṇāṃ teṣām idaṃ vilasitaṃ Navasāhasāṅka 4. yat+ cāpalaṃ kim api mandha+dhiyā mayā+ evam āsūtritaṃ narapate Navasāhasāṅka ājñā+ eva hetus+ iha te śayanīkṛta+ugra++ rājanya+mauli+kusumās+ na kavitva+darpas+ iti Navasāhasāṅka+caritaṃ saṃpūrṇam