% Kāvyādarśa of Daṇḍin % ed. Rangacharya Raddi Shastri % BORI, Gov. Or. Ser. A.4, Poona 1938. % typed in by Somadeva Vasudeva ācāryadaṇḍinaḥ kāvyādarśaḥ 1.1ab: caturmukhamukhāmbhojavanahaṃsavadhūr mama 1.1cd: manase ramatāṃ nityaṃ sarvaśuklā sarasvatī 1.2ab: pūrvaśāstrāṇi saṃhṛtya prayogān upalakṣya ca 1.2cd: yathāsāmarthyam asmābhiḥ kriyate kāvyalakṣaṇam 1.3ab: iha śiṣṭānuśiṣṭānāṃ śiṣṭānām api sarvathā 1.3cd: vācām eva prasādena lokayātrā pravartate 1.4ab: idam andhatamaḥ kṛtsnaṃ jāyeta bhuvanatrayam 1.4cd: yadi śabdāhavayaṃ jyotir āsaṃsārān na dīpyate 1.5ab: ādirājayaśobimbam ādarśaṃ prāpya vāṅmayam 1.5cd: teṣām asaṃnidhāne .api na svayaṃ paśya naśyati 1.6ab: gaur gauḥ kāmadughā samyak prayuktā smaryate budhaiḥ 1.6cd: duṣprayuktā punār gotvaṃ prayoktuḥ saiva śaṃsati 1.7ab: tad alpam api nopekṣyaṃ kāvye duṣṭaṃ kathaṃ cana 1.7cd: syād vapuḥ sundaram api śvitreṇaikena durbhagam 1.8ab: guṇadoṣān aśāstrajñaḥ kathaṃ vibhajate janaḥ 1.8cd: kim andhasyādhikāro .asti rūpabhedopalabdhiṣu 1.9ab: ataḥ prajānāṃ (vl. padānāṃ) vyutpattim abhisaṃdhāya sūrayaḥ 1.9cd: vācāṃ vicitramārgāṇāṃ nibabandhuḥ kriyāvidhiṃ 1.10ab: taiḥ śarīraṃ ca kāvyānām alaṃkārāś ca darśitāḥ 1.10cd: śarīraṃ tāvad iṣṭārthavyavacchinnā padāvalī 1.11ab: padyaṃ gadyaṃ ca miśraṃ ca tat tridhaiva vyavasthitam 1.11cd: padyaṃ catuṣpadī tac ca vṛttaṃ jātir iti dvidhā 1.12ab: chandovicityāṃ sakalas taprapañco nidarśitaḥ 1.12cd: sā vidyā naur vivikṣūṇāṃ gambhīraṃ kāvyasāgaram 1.13ab: muktakaṃ kulakaṃ koṣaḥ saṃghāta iti tādṛśaḥ 1.13cd: sargabandhāṃśarūpatvād anuktaḥ padyavistaraḥ 1.14ab: sargabandho mahākavyam ucyate tasya lakṣaṇam 1.14cd: āśīrnamaskriyā vastunirdeśo vāpi tanmukham 1.15ab: itihāsakathodbhūtam itarad vā sadāśrayam 1.15cd: caturvargaphalāyattaṃ caturudāttanāyakam 1.16ab: nagarārṇavaśailārtucandrārkodayavarṇanaiḥ 1.16cd: udyānasalilakṛīḍāmadhupānaratotsavaiḥ 1.17ab: vipralambhair vivāhaiś ca kumārodayavarṇanaiḥ 1.17cd: mantradūtaprayāṇājināyakābhyudayair api 1.18ab: alaṃkṛtam asaṃkṣiptaṃ rasabhāvanirantaram 1.18cd: sargair anativistīrṇaiḥ śravyavṛttaiḥ susaṃdhibhiḥ 1.19ab: sarvatra bhinnavṛttāntair upetaṃ lokarañjanam 1.19cd: kāvyaṃ kalpāntarasthāyi jāyate sad alaṃkṛti 1.20ab: nyūnam apy atra yaiḥ kaiś cid aṅgaiḥ kāvyaṃ na duṣyati 1.20cd: yady upātteṣu saṃpattir ārādhayati tadvidhaḥ 1.21ab: guṇataḥ prāg upanyasya nāyakaṃ tena vidviṣām 1.21cd: nirākaraṇam ity eṣa mārgaḥ prakṛtisundaraḥ 1.22ab: vaṃśavīryaśrutādīni varṇayitvā ripor api 1.22cd: tajjayān nāyakotkarṣakathanaṃ ca dhinoti naḥ 1.23ab: apādaḥ padasaṃtāno gadyam ākhyāyikā kathā 1.23cd: iti tasya prabhedau dvau tayor ākhyāyikā kila 1.24ab: nāyakenaiva vācyānyā nāyakenetareṇa vā 1.24cd: svaguṇāviṣkriyādoṣo nātrā bhūrtārthaśaṃsinaḥ 1.25ab: api tv aniyamo dṛṣṭas tatrāpy anyair udīraṇāt 1.25cd: anyo vaktā svayaṃ veti kīdṛg vā bhedakāraṇam (vl. #lakṣaṇam) 1.26ab: vaktraṃ cāparavaktraṃ ca socchvāsatvaṃ ca bhedakam 1.26cd: cihnam ākhyāyikāyāś cet prasaṅgena kathāsv api 1.27ab: āryādivat praveśaḥ kiṃ na vaktrāparavaktrayoḥ 1.27cd: bhedaśÂ ca dṛṣṭo lambhādir ucchvāso vastu kiṃ tataḥ 1.28ab: tat kathākhyāyiketyuktā jātiḥ saṃjñādvayāṅkitā 1.28cd: atraivāntarbhaviṣyanti śeṣāś cākhyānajātayaḥ 1.29ab: kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhodayādayaḥ 1.29cd: sargabandhasamā eva naite vaiśeṣikā guṇāḥ 1.30ab: kavibhāvakṛtaṃ cihnam anyatrāpi na duṣyati 1.30cd: mukham iṣṭāsrthasaṃsiddhau kiṃ hi na syāt kṛtātmanām 1.31ab: miśrāṇi nāṭakādīni teṣām anyatra vistaraḥ 1.31cd: gadyapadyamayī kā cic campūr ity abhidhīyate 1.32ab: tad etad vāṅmayaṃ bhūyaḥ saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ tathā 1.32cd: apabhraṃśāś ca miśraṃ cety āhur āryāś caturvidhaṃ 1.33ab: saṃskṛtaṃ nāma daivī vāg anvākhyātā maharṣibhiḥ 1.33cd: tadbhavas tatsamo deśīty anekaḥ prākṛtakramaḥ 1.34ab: mahārāṣṭrāśrayāṃ bhāṣāṃ prakṛṣṭaṃ prākṛtaṃ viduḥ 1.34cd: sāgaraḥ sūktiratnānāṃ setubandhādi yanmayaṃ 1.35ab: śaurasenī ca gauḍī ca lāṭī cānyā ca tādṛśī 1.35cd: yāti prākṛtam ity evaṃ vyavahāreṣu saṃnidhim 1.36ab: ābhīrādigiraḥ kāvyeṣv apabhraṃśa iti smṛtāḥ 1.36cd: śāstreṣu saṃskṛtād anyad apabhraṃśatayoditam 1.37ab: saṃskṛtaṃ sargabandhādi prākṛtaṃ skandhakādi yat 1.37cd: osarādir apabhraṃśo nāṭakādi tu miśrakam 1.38ab: kathā hi sarvabhāṣābhiḥ saṃskṛtena ca badhyate 1.38cd: bhūtabhāṣāmayīṃ prāhur adbhutārthāṃ bṛhatkathām 1.39ab: lāsyacchalitaśampādi prekṣārtham itarat punaḥ 1.39cd: śravyam eveti saiṣāpi dvayī gatir udāhṛtā 1.40ab: asty aneko girāṃ mārgaḥ sūkṣmabhedaḥ parasparam 1.40cd: tatra vaidarbhagauḍīyau varṇyete prasphuṭāntarau 1.41ab: śleṣaḥ prasādaḥ samatā mādhuryaṃ sukumāratā 1.41cd: arthavyaktir udāratvam ojaḥkāntisamādhayaḥ 1.42ab: iti vaidarbhamārgasya prāṇā daśa guṇāḥ smṛtāḥ 1.42cd: eṣāṃ viparyayaḥ prāyo dṛśyate gauḍavartmani 1.43ab: śliṣṭam aspṛṣṭaśaithilyam alpaprāṇākṣarottaram 1.43cd: śithilaṃ mālatīmālā lolālikalilā yathā 1.44ab: anuprāsadhiyā gauḍais tad iṣṭaṃ bandhagauravāt 1.44cd: vaidarbhamālatīdāma laṅghitaṃ bhramarair iti 1.45ab: prasādavat prasiddhārtham indor indīvaradyuti 1.45cd: lakṣma lakṣmīṃ tanotīti pratītisubhagaṃ vacaḥ 1.46ab: vyutpannam iti gauḍīyair nātirūḍham apīṣyate 1.46cd: yathānatyarjunābjanmasadṛkṣāṅko valakṣaguḥ 1.47ab: samaṃ bandheṣv aviṣamaṃ te mṛdusphuṭamadhyamāḥ 1.47cd: bandhā mṛdusphuṭonmiśravarṇavinyāsayonayaḥ 1.48ab: kokilālāpavācālo mamaiti malayānilaḥ 1.48cd: ucchalacchīkarācchācchanirjharāmbhaḥkaṇokṣitaḥ 1.49ab: candanapraṇayodgandhir mando malayamārutaḥ 1.49cd: spardhate ruddhamaddhairyo vararāmāmukhānilaiḥ 1.50ab: ity anālocya vaiṣamyam arthālaṃkāraḍamabarau 1.50cd: avekṣamāṇā vavṛdhe paurastyā kāvyapaddhatiḥ 1.51ab: madhuraṃ rasavad vāci vastuny api rasasthitiḥ 1.51cd: yena mādyanti dhīmanto madhuneva madhuvratāḥ 1.52ab: yayā kayā cic chrutyā yat samānam anubhūyate 1.52cd: tadrūpā hi padāsattiḥ sānuprāsā rasāvahā 1.53ab: eṣa rājā yadā lakṣmīṃ prāptavān brāhmaṇapriyaḥ 1.53cd: tadā prabhṛti dharmasya loke .asminn utsavo .abhavat 1.54ab: itīdaṃ nādṛtaṃ gauḍair anuprāsas tu tatpriyaḥ 1.54cd: anuprāsād api prāyo vaidarbhair idam īpsitam 1.55ab: varṇāvṛttir anuprāsaḥ pādeṣu ca padeṣu ca 1.55cd: pūrvānubhavasaṃskārabodhinī yady adūratā 1.56ab: candre śaranniśottaṃse kundastabakavibhrame 1.56cd: indranīlanibhaṃ lakṣma saṃdadhāty alinaḥ śriyam 1.57ab: cāru cāndramasaṃ bhīru bimbaṃ paśyaitad ambare 1.57cd: manmano manmathākrāntaṃ nirdayaṃ hantum udyataṃ 1.58ab: ity anuprāsam icchanti nātidūrāntaraśrutim 1.58cd: na tu rāmāmukhāmbhojasadṛśaś candramā iti 1.59ab: smaraḥ kharaḥ khalaḥ kāntaḥ kāyaḥ kopaś ca naḥ kṛśaḥ 1.59cd: cyuto mānodhiko rāgo moho jātosavo gatāḥ 1.60ab: ityādi bandhapāruṣyaṃ śaithilyaṃ ca niyacchati 1.60cd: ato naivam anuprāsaṃ dākṣiṇātyāḥ prayuñjate 1.61ab: āvṛttiṃ varṇasaṃghātagocarāṃ yamakaṃ viduḥ 1.61cd: tat tu naikāntamadhuramataḥ paścād vidhāsyate 1.62ab: kāmaṃ sarvo .apy alaṃkāro rasam arthe niṣiñcati 1.62cd: tathāpy agrāmyataivainaṃ bhāraṃ vahati bhūyasā 1.63ab: kanye kāmayamānaṃ māṃ na tvaṃ kāmayase katham 1.63cd: iti grāmyo .ayam arthātmā vairasyāya prakalpate 1.64ab: kāmaṃ kandarpacāṇḍālo mayi vāmākṣi nirdayaḥ 1.64cd: tvayi nirmatsaro diṣṭyety agrāmo .artho rasāvahaḥ 1.65ab: śabde .api grāmyatāsty eva sā sabhyetarakīrtanāt 1.65cd: yathā yakārādipadaṃ ratyutsavanirūpaṇe 1.66ab: padasaṃdhānavṛttyā vā vākyārthatvena vā punaḥ 1.66cd: duṣpratītikaraṃ grāmyaṃ yathā yā bhavataḥ priyā 1.67ab: kharaṃ prahatya viśrāntaḥ puruṣo vīryavān iti 1.67cd: evamādi na śaṃsanti mārgayor ubhayor api 1.68ab: bhaginībhagavatyādi sarvatraivānumanyate 1.68cd: vibhaktam iti mādhuryam ucyate sukumāratā 1.69ab: aniṣṭhurākṣaraprāyaṃ sukumāram iheṣyate 1.69cd: bandhaśaithilyadoṣo .api darśitaḥ sarvakomale 1.70ab: maṇḍalīkṛtya barhāṇi kaṇṭhair madhuragītibhiḥ 1.70cd: kalāpinaḥ pranṛtyanti kāle jīmūtamālini 1.71ab: ity anūrjita evārtho nālaṃkāro .api tādṛśaḥ 1.71cd: sukumāratayaivaitad ārohati satāṃ manaḥ 1.72ab: dīptam ity aparair bhūmnā kṛcchrodyam api badhyate 1.72cd: nyakṣeṇa kṣapitaḥ pakṣaḥ kṣatriyāṇāṃ kṣaṇād iti 1.73ab: arthavyaktir aneyatvam arthasya hariṇoddhṛtā 1.73cd: bhūḥ khurakṣuṇṇanāgāsṛglohitād udadher iti 1.74ab: mahī mahāvarāheṇa lohitād uddhṛtodadheḥ 1.74cd: itīyaty eva nirdiṣṭe neyatvam uragāsṛjaḥ 1.75ab: nedṛśaṃ bahu manyatne mārgayor ubhayor api 1.75cd: na hi pratītiḥ subhagā śabdanyāyavilaṅghinī 1.76ab: utkarṣavān guṇaḥ kaś cid yasminn ukte pratīyate 1.76cd: tadudārāhvayaṃ tena sanāthā kāvyapaddhatiḥ 1.77ab: arthiṇāṃ kṛpaṇā dṛṣṭis tvanmukhe patitā sakṛt 1.77cd: tadavasthā punar deva nānyasya mukham īkṣate 1.78ab: iti tyāgasya vākye .asminn utkarṣaḥ sādhu lakṣyate 1.78cd: anenaiva pathānyac ca samānanyāyam ūhyatām 1.79ab: ślāghyair viśeṣaṇair yuktam udāraṃ kaiś cid iṣyate 1.79cd: yathā līlāmbujakrīḍāsarohemāṅgadādayaḥ 1.80ab: ojaḥ samāsabhūyastvam etad gadyasya jīvitam 1.80cd: padye .apy adakṣiṇātyānām idam ekaṃ parāyaṇam 1.81ab: tadgurūṇāṃ laghūnāṃ ca bāhulyālpatvamiśraṇaiḥ 1.81cd: uccāvacaprakāraṃ tad dṛśyam ākhyāyikādiṣu 1.82ab: astamastakaparyastasamastārkāṃśusaṃstarā 1.82cd: pīnastanasthitātāṃrakamravastreva vāruṇī 1.83ab: iti padye .api paurastyā badhnanty ojasvinīgiraḥ 1.83cd: anye tv anākulaṃ hṛdyam icchanty ojo girāṃ yathā 1.84ab: payodharataṭotsaṅgalagnasaṃdhyātapāṃśukā 1.84cd: kasya kāmāturaṃ ceto vāruṇī na kariṣyati 1.85ab: kāntaṃ sarvajagatkāntaṃ laukikārthān atikramāt 1.85cd: tac ca vārtābhidhāneṣu varṇanāsv api dṛśyate 1.86ab: gṛhāṇi nāma tāny eva taporāśir bhavādṛśaḥ 1.86cd: saṃbhāvayati yāny eva pāvanaiḥ pādapāṃsubhiḥ 1.87ab: anayor anavadyāṅgi stanayor jṛmbhamāṇayoḥ 1.87cd: avakāśo na paryāptas tava bāhulatāntare 1.88ab: iti sambhāvyam evaitad viśeṣākhyānasaṃskṛtam 1.88cd: kāntaṃ bhavati sarvasya lokayātrānuvartinaḥ 1.89ab: lokātīta ivātyartham adhyāropya vivakṣitaḥ 1.89cd: yo .arthas tenātituṣyanti vidagdhā netare janāḥ 1.90ab: devādhiṣṇyam ivārādhyam adyaprabhṛti no gṛham 1.90cd: yuṣmatpādarajaḥpātadhautaniḥśeṣakilbiṣam 1.91ab: alpaṃ nirmitam ākāśam anālocyaiva vedhasā 1.91cd: idam evaṃvidhiṃ bhāvi bhavatyāḥ stanajṛmbhaṇam 1.92ab: idam atyuktir ity uktam etad gauḍopalālitam 1.92cd: prasthānaṃ prākpraṇītaṃ tu sāram anyasya vartmanaḥ 1.93ab: anyadharmas tato .anyatra lokasīmānurodhinā 1.93cd: samyag ādhīyate yatra sa samādhiḥ smṛto yathā 1.94ab: kumudāni nimīlanti kamalāny unmiṣanti ca 1.94cd: iti netrakriyādhyāsāl labdhā tadvācinī śrutiḥ 1.95ab: niṣṭḥyūtodgīrṇavāntādi gauṇavṛttivyapāśrayam 1.95cd: atisundaram anyatra grāmyakakṣāṃ vigāhate 1.96ab: padmāny arkāṃśuniṣṭhyūtāḥ pītvā pāvakavipruṣaḥ 1.96cd: bhūyo vamantīva mukhair udgīrṇāruṇareṇubhiḥ 1.97ab: iti hṛdamahṛdyaṃ tu niṣṭhīvati vadhūr iti 1.97cd: yugapan naikadharmāṇām adhyāsaś ca smṛto yathā 1.98ab: gurugarbhabharaklāntāḥ stanantyo meghapaṅktayaḥ 1.98cd: acalādhityakotsaṅgam imāḥ samadhiśerate 1.99ab: utsaṅgaśayanaṃ sakhyāḥ stananaṃ gauravaṃ klamaḥ 1.99cd: itīme garbhiṇīdharmā bahavo .apy atra darśitāḥ 1.100ab: tad etat kāvyasarvasvaṃ samādhir nāma yo guṇaḥ 1.100cd: kavisārthaḥ samagro .api tam enam anugacchati 1.101ab: iti mārgadvayaṃ bhinnaṃ tatsvarūpanirūpaṇāt 1.101cd: tadbhedās tu na śakyante vaktuṃ pratikavisthitāḥ 1.102ab: ikṣukṣīraguḍādīnāṃ mādhuryasyāntaraṃ mahat 1.102cd: tathāpi na tad ākhyātuṃ sarasvatyāpi śakyate 1.103ab: naisargikī ca pratibhā śrutaṃ ca bahunirmalam 1.103cd: amandaś cābhiyogo .asyāḥ kāraṇaṃ kāvyasaṃpadaḥ 1.104ab: na vidyate yady api pūrvavāsanāguṇānubandhi pratibhānam adbhutam 1.104cd: śrutena yatnena ca vāgupāsitā dhruvaṃ karoty eva kam apy anugraham 1.105ab: tadastatandrair aniśaṃ sarasvatī śramād upāsyā khalu kīrtim īpsubhiḥ 1.105cd: kṛśe kavitve .api janāḥ kṛtaśramā vidagdhagoṣṭhīṣu vihartum īśate ity ācāryadaṇḍinaḥ kṛtau kāvyādarśe mārgavibhāgo nāma prathamaḥ paricchedaḥ 2.1ab: kāvyaśobhākārān dharmān alaṃkārān pracakṣate 2.1cd: te cādyāpi vikalpyante kas tān kārtsnyena vakṣyati 2.2ab: kiṃ tu bījaṃ vikalpānāṃ pūrvācāryaiḥ pradarśitam 2.2cd: tad eva parisaṃskartum ayam asmatpariśramaḥ 2.3ab: kāś cin mārgavibhāgārtham uktāḥ prāg apy alaṃkriyāḥ 2.3cd: sādhāraṇam alaṃkārajātam anyat pradarśyate 2.4ab: svabhāvākhyānam upamā rūpakaṃ dīpakāvṛttī 2.4cd: ākṣepo .arthāntanyāso vyatireko vibhāvanā 2.5ab: samāsātiśayotprekṣā hetuḥ sūkṣmo lavaḥ kramaḥ 2.5cd: preyo rasavad ūrjasvi paryāyoktaṃ samāhitam 2.6ab: udāttāpahnutiśleṣaviśeṣās tulyayogitā 2.6cd: virodhāprastutastotre vyājastutinidarśane 2.7ab: sahoktiḥ parivṛttyāśīḥ saṃkīrṇam atha bhāvikam 2.7cd: iti vācām alaṃkārā darśitāḥ pūrvasūribhiḥ 2.8ab: nānāvasthaṃ padārthānāṃ rūpaṃ sākṣād vivṛṇvatī 2.8cd: svabhāvoktiś ca jātiś cetyādyā sālaṃkṛtir yathā 2.9ab: tuṇḍair ātāmrakuṭilaiḥ pakṣair haritakomalaiḥ 2.9cd: trivarṇarājibhiḥ kaṇṭhair ete mañjugiraḥ śukāḥ 2.10ab: kalakvaṇitagarbheṇa kaṇṭhenāghūrṇitekṣaṇaḥ 2.10cd: pārāvataḥ paribhramya riraṃsuś cumbati priyām 2.11ab: badhnann aṅgeṣu romāñcaṃ kurvan manasi nirvṛtim 2.11cd: netre cāmīlayann eṣa priyāsparśaḥ pravartate 2.12ab: kaṇṭhekālaḥ karasthena kapālenenduśekharaḥ 2.12cd: jaṭābhiḥ snigdhatāmrābhir āvir āsīd vṛṣadhvajaḥ 2.13ab: jātikriyāguṇadravyasvabhāvākhyānam īdṛśam 2.13cd: śāstreṣv asyaiva sāmrājyaṃ kāvyeṣv apy etad īpsitam 2.14ab: yathākathaṃcit sādṛśyaṃ yatrodbhūtaṃ pratīyate 2.14cd: upamā nāma tasyāḥ prapañcodayaṃ pradarśyate 2.15ab: ambhoruham ivātāmraṃ mugdhe karatalaṃ tava 2.15cd: iti dharmopamā sākṣāt tulyadharmapradarśanāt 2.16ab: rājīvam iva te vaktraṃ netre nīlotpale iva 2.16cd: iyaṃ pratīyamānaikadharmā vastūpamaiva sā 2.17ab: tvadānanam ivonnidram aravindam abhūd iti 2.17cd: sā prasiddhiviparyāsād viparyāsopameṣyate 2.18ab: tavānanam ivāmbhojam ambhojam iva te mukham 2.18cd: ity anyonyopamā seyam anyonyotkarṣaśaṃsinī 2.19ab: tvanmukhaṃ kamalenaiva tulyaṃ nānyena kena cit 2.19cd: ity anyasāmyavyāvṛtter iyaṃ sā niyamopamā 2.20ab: padmaṃ tāvat tavānveti mukham anyac ca tādṛśam 2.20cd: asti ced astu tatkārīty asāv aniyamopamā 2.21ab: samuccayopamāpy asti na kāntyaiva mukhaṃ tava 2.21cd: hlādanākhyena cānveti karmaṇendum itīdṛśī 2.22ab: tvayy eva tvanmukhaṃ dṛṣṭaṃ dṛśyate divi candramāḥ 2.22cd: iyaty eva bhidā nānyety asāv atiśayopamā 2.23ab: mayy evāsyā mukahśrīr ity alam indor vikatthanaiḥ 2.23cd: padme .api sā yad asty evety asāv utprekṣitopamā 2.24ab: yadi kiṃ cid bhavet padmaṃ subhru vibhrāntalocanam 2.24cd: tat te mukhaśriyaṃ dhattām ity asāv adbhutopamā 2.25ab: śaśīty utprekṣya tanvaṅgi tvanmukhaṃ tvanmukhāśayā 2.25cd: indum apy anudhāvāmīty eṣā mohopamā smṛtā 2.26ab: kiṃ padmam antarbhrāntāli kiṃ te lolekṣaṇaṃ mukham 2.26cd: mama dolāyate cittam itīyaṃ saṃśayopamā 2.27ab: na padmasyendunigrāhyasyendulajjākarī dyutiḥ 2.27cd: atas tvanmukham evedam ity asau nirṇayopamā 2.28ab: śiśirāṃśupratspardhi śrīmat surabhigandhi ca 2.28cd: ambhojam iva te vaktram iti śleṣopamā smṛtā 2.29ab: sarūpaśabdavācyatvāt sā samānopamā yathā 2.29cd: bālevodyānamāleyaṃ sālakānanaśobhinī 2.30ab: padmaṃ bahurajaś candraḥ kṣayī tābhyāṃ tavānanam 2.30cd: samānam api sotsekam iti nindopamā smṛtā 2.31ab: brahmaṇo .apy udbhavaḥ padmaś candraḥ śaṃbhuśirodhṛtaḥ 2.31cd: tau tulyau tvanmukheneti sā praśaṃsopamocyate 2.32ab: candreṇa tvanmukhaṃ tulyam ity ācikhyāsu me manaḥ 2.32cd: sa guṇo vāstu doṣo vety ācikhyāsopamāṃ viduḥ 2.33ab: śatapatraṃ śaraccandras tvadānanam iti trayam 2.33cd: parasparavirodhīti sā virodhopamā matā 2.34ab: na jātu śaktir indos te mukhena pratigarjitum 2.34cd: kalaṅkino jaḍasyeti pratiṣedhopamaiva sā 2.35ab: mṛgekṣaṇāṅkaṃ te vaktraṃ mṛgeṇaivāṅkitaḥ śaśī 2.35cd: tathāpi sama evāsau notkarṣīti caṭūpamā 2.36ab: na padmaṃ mukham evedaṃ na bhṛṅgau cakṣuṣī ime 2.36cd: iti vispaṣṭasādṛśyāt tattvākhyānopamaiva sā 2.37ab: candrāravindayoḥ kāntim atikramya mukhaṃ tava 2.37cd: ātmanaivābhavat tulyam ity asādhāraṇopamā 2.38ab: sarvapadmaprabhāsāraḥ samāhṛta iva kvacit 2.38cd: tvadānanaṃ vibhātīti tām abhūtopamāṃ viduḥ 2.39ab: candrabimbād iva viṣaṃ candanād iva pāvakaḥ 2.39cd: paruṣā vāg ito vaktrād ity asaṃbhāvitopamā 2.40ab: candanodakacandrāṃśucandrakāntādiśītalaḥ 2.40cd: sparśas tavety atiśayaṃ bodhayanti bahūpamā 2.41ab: candrabimbād ivotkīrṇaṃ padmagarbhādivoddhṛtam 2.41cd: tava tanvaṅgi vadanam ity asau vikriyopamā 2.42ab: pūṣṇyātapa ivāhṇīva pūṣā vyomnīva vāsaraḥ 2.42cd: vikramas tvayy adhāl lakṣmīm iti mālopamā matā 2.43ab: vākyarthenaiva vākyārthaḥ ko .api yady upamīyate 2.43cd: ekānekevaśabdatvāt sā vākyārthopamā dvidhā 2.44ab: tvadānanam adhīrākṣam āvir daśanadīdhitiḥ 2.44cd: bhramadbhṛṅgam ivālakṣyakesaraṃ bhāti paṅkajam 2.45ab: nalinyā iva tanvaṅgyās tasyāḥ padmam ivānanam 2.45cd: mayā madhuvrateneva pāyaṃ pāyam aramyata 2.46ab: vastu kiṃcid upanyasya nyasanāt tatsadharmaṇaḥ 2.46cd: sāmyapratītir astīti prativastūpamā yathā 2.47ab: naiko .api tvādṛśo .adyāpi jāyamāneṣu rājasu 2.47cd: nanu dvitīyo nāsty eva pārijātasya pādapaḥ 2.48ab: adhikena samīkṛtya hīnam ekakriyāvidhau 2.48cd: yad bruvanti smṛtā seyaṃ tulyayogopamā yathā 2.49ab: divo jagarti rakṣāyai pulomārir bhuvo bhavān 2.49cd: asurās tena hanyante sāvalepās tvayā nṛpāḥ 2.50ab: kāntyā candramasaṃ dhāmnā sūryaṃ dhairyeṇa cārṇavam 2.50cd: rājann anukaroṣīti saiṣā hetūpamā matā 2.51ab: na liṅgavacane bhinne na hīnādhikatāpi vā 2.51cd: upamādūṣaṇāyālaṃ yatrodvego na dhīmatām 2.52ab: strīva gacchati ṣaṇḍho .ayaṃ vakty eṣā strī pumān iva 2.52cd: prāṇā iva priyo .ayaṃ me vidyā dhanam ivārjitā 2.53ab: bhavān iva mahīpāla devarājo virājate 2.53cd: alam aṃśumataḥ kakṣām āroḍhuṃ tejasā nṛpah 2.54ab: ityevamādau saubhāgyaṃ na jahāty eva jātu cit 2.54cd: asty eva kva cid udvegaḥ prayoge vāgvidāṃ yathā 2.55ab: haṃsīva dhavalaś candraḥ sarāṃsīvāmalaṃ nabhaḥ 2.55cd: bhartṛbhakto bhaṭaḥ śveva khadyoto bhāti bhānuvat 2.56ab: īdṛśaṃ varjyate sadbhiḥ kāraṇaṃ tatra cintyatāṃ 2.56cd: guṇadoṣavicārāya svayam eva manīṣibhiḥ 2.57ab: ivavadvāyathāśabdāḥ samānanibhasaṃnibhāḥ 2.57cd: tulyasaṃkāśanīkāśaprakāśapratirūpakāḥ 2.58ab: pratipakṣapratidvandvipratyanīkavirodhinaḥ 2.58cd: sadṛksadṛśasaṃvādisajātīyānuvādinaḥ 2.59ab: pratibimbapraticchandasarūpasamasaṃmitāḥ 2.59cd: salakṣaṇasadṛkṣābhasapakṣopamitopamāḥ 2.60ab: kalpadeśīyadeśyādiḥ prakhyapratinidhī api 2.60cd: savarṇatulitau śabdau ye cānyūnārthavādinaḥ 2.61ab: samāsaś ca bahuvrīhiḥ śaśāṅkavadanādiṣu 2.61cd: spardhate jayati dveṣṭi druhyati pratigarjati 2.62ab: ākrośaty avajānāti kadarthayati nindati 2.62cd: viḍambayati saṃdhatte hasatīrṣyaty asūyati 2.63ab: tasya muṣṇāti saubhāgyaṃ tasya kāntiṃ vilumpati 2.63cd: tena sārdhaṃ vigṛhṇāti tulāṃ tenādhirohati 2.64ab: tatpadavyāṃ padaṃ dhatte tasya kakṣāṃ vigāhate 2.64cd: tam anvety anubadhnāti tacchīlaṃ tan niṣedhati 2.65ab: tasya cānukarotīti śabdāḥ sādṛśyasūcakāḥ 2.65cd: upamāyām ime proktāḥ kavīnāṃ buddhisaukhyadāḥ //ity upamācakram// 2.66ab: upamaiva tirobhūtabhedā rūpakam ucyate 2.66cd: yathā bāhulatā  pāṇipadmaṃ caraṇapallavaḥ 2.67ab: aṅgulyaḥ pallavāny āsan kusumāni nakhārciṣaḥ 2.67cd: bāhū late vasantaśrīs tvaṃ naḥ pratyakṣacāriṇī 2.68ab: ity etad asamastākhyaṃ samastaṃ pūrvarūpakam 2.68cd: smitaṃ mukhendor jyotsneti samastavyastarūpakam 2.69ab: tāmrāṅgulidalaśreṇi nakhadīdhitikesaram 2.69cd: dhriyate mūrdhni bhūpālair bhavaccaraṇapaṅkajam 2.70ab: aṅgulyādau dalāditvaṃ pāde cāropya padmatām 2.70cd: tadyogyasthānavinyāsād etat sakalarūpakam 2.71ab: akasmād eva te caṇḍi sphuritādharapallavam 2.71cd: mukhaṃ muktāruco dhatte dharmāmbhaḥkaṇamañjarīḥ 2.72ab: mañjarīkṛtyadharmāmbhaḥ pallavīkṛtya cādharam 2.72cd: nānyathā kṛtam atrāsyam ato .avayavarūpakam 2.73ab: valgitabhru galaddharmajalam ālohitekṣaṇam 2.73cd: vivṛṇoti madāvasthām idaṃ vadanapaṅkajam 2.74ab: avikṛtya mukhāṅgāni mukham evāravindatām 2.74cd: āsīd gamitam atredam ato .avayavirūpakam 2.75ab: madapāṭalagaṇḍena raktanetrotpalena te 2.75cd: mukhena mugdhaḥ so .apy eṣa jano rāgamayaḥ krtaḥ 2.76ab: ekāṅgarūpakaṃ caitad evaṃ dviprabhṛtīny api 2.76cd: aṅgāni rūpayanty atra yogāyogau bhidākarau 2.77ab: smitapuṣpojjvalaṃ lolanetrabhṛṅgam idaṃ mukham 2.77cd: iti puṣpadvirephāṇāṃ saṃgatyā yuktarūpakam 2.78ab: idam ārdrasmitajyotsnaṃ snigdhanetrotpalaṃ mukham 2.78cd: iti jyotsnotpalāyogād ayuktaṃ nāma rūpakam 2.79ab: rūpaṇād aṅgino .aṅgānāṃ rūpaṇārūpaṇāśrayāt 2.79cd: rūpakaṃ viṣamaṃ nāma lalitaṃ jāyate yathā 2.80ab: madaraktakapolena manmathas tvan mukhendunā 2.80cd: nartitabhrūlatenālaṃ mardituṃ bhuvanatrayam 2.81ab: haripādaḥ śirolagnajahnukanyājalāṃśukaḥ 2.81cd: jayaty asuraniḥśaṅkasurānandotsavadhvajaḥ 2.82ab: viśeṣaṇasamagrasya rūpaṃ ketor yadīdṛśam 2.82cd: pāde tadarpaṇād etat saviśeṣaṇarūpakam 2.83ab: na mīlayati padmāni na nabho .apy avagāhate 2.83cd: tvanmukhendur mamāsūnāṃ haraṇāyaiva kalpate 2.84ab: akriyā candrakāryāṇām anyakāryasya ca kriyā 2.84cd: atra saṃdarśyate yasmād viruddhaṃ nāma rūpakam 2.85ab: gāmbhīryeṇa samudro .asi gauraveṇāsi parvataḥ 2.85cd: kāmadatvāc ca lokānām asi tvaṃ kalpapādapaḥ 2.86ab: gāmbhīryapramukhair atra hetubhiḥ sāgaro giriḥ 2.86cd: kalpadrumaś ca kriyate tad idaṃ heturūpakam 2.87ab: rājahaṃsopabhogārhaṃ bhramaraprārthyasaurabham 2.87cd: sakhi vaktrāmbujam idaṃ taveti śliṣṭarūpakam 2.88ab: iṣṭaṃ sādharmyavaidharmyadarśanād gauṇamukhyayoḥ 2.88cd: upamāvyatirekākhyaṃ rūpakādvitayaṃ yathā 2.89ab: ayam ālohitacchāyo madena mukhacandramāḥ 2.89cd: saṃnaddhodayarāgasya candrasya pratigarjati 2.90ab: candramāḥ pīyate devair mayā tvanmukhacandramāḥ 2.90cd: asamagro .apy asau śaśvadāpūrṇamaṇḍalaḥ 2.91ab: mukhacandrasya candratvam ittham anyopatāpinaḥ 2.91cd: na te sundari saṃvādīty etad ākṣeparūpakam 2.92ab: mukhendur api te caṇḍi māṃ nirdahati nirdayam 2.92cd: bhāgyadoṣān mamaiveti tat samādhānarūpakam 2.93ab: mukhapaṅkajaraṅge .asmin bhrūlatānartakī tava 2.93cd: līlānṛtyaṃ karotīti ramyaṃ rūpakarūpakam 2.94ab: naitan mukham idaṃ padmaṃ ta netre bhramarāv imau 2.94cd: etāni kesarāṇy eva naitā dantārciṣas tava 2.95ab: mukhāditvaṃ nivartyaiva padmāditvena rūpaṇāt 2.95cd: udbhāvitaguṇotkarṣaṃ tattvāpahnavarūpakam 2.96ab: na paryanto vikalpānāṃ rūpakopamayor ataḥ 2.96cd: diṅmātraṃ darśitaṃ dhīrair anuktam anumīyatām //iti rūpakacakram// 2.97ab: jātikriyāguṇadravyavācinaikatra vartinā 2.97cd: sarvavākyopakāraś cet tam āhur dīpakaṃ yathā 2.98ab: pavano dakṣiṇaḥ pārṇaṃ jīrṇaṃ harati vīrudhām 2.98cd: sa evāvanatāṅgīnāṃ mānabhaṅgāya kalpate 2.99ab: caranti caturambhodhivelodyāneṣu dantinaḥ 2.99cd: cakravālādrikuñjeṣu kundabhāso guṇāś ca te 2.100ab: śyāmalāḥ prāvṛṣeṇyābhir diśo jīmūtapaṅktibhiḥ 2.100cd: bhuvaś ca sukumārābhir navaśādvalarājibhiḥ 2.101ab: viṣṇunā vikramasthena dānavānāṃ vibhūtayaḥ 2.101cd: kvāpi nītāḥ kuto .apy āsann ānītā devetarddhayaḥ 2.102ab: ityādidīpakāny uktāny evaṃ madhyāntayor api 2.102cd: vākyayor darśayiṣyāmaḥ kāni cit tāni tad yathā 2.103ab: nṛtyanti niculotsaṅge gāyanti ca kalāpinaḥ 2.103cd: badhnanti ca payodeṣu dṛśo harṣāśrugarbhiṇīḥ 2.104ab: mando gandhavahaḥ kṣāro vahnir induś ca jāyate 2.104cd: carcācandanapātaś ca śastrapātaḥ pravāsinām 2.105ab: jalaṃ jaladharodgīrṇaṃ kulaṃ gṛhaśikhaṇḍinām 2.105cd: calaṃ ca taḍitāṃ dāma balaṃ kusumadhanvanaḥ 2.106ab: tvayā nīlotpalaṃ karṇe smareṇāstraṃ śarāsane 2.106cd: mayāpi maraṇe cetas trayam etat samaṃ kṛtam 2.107ab: śuklaḥ śvetārciṣo vṛddhyai pakṣaḥ pañcaśarasya saḥ 2.107cd: sa ca rāgasya rāgo .api yūnāṃ ratyutsavaśriyaḥ 2.108ab: ityādidīpakatve .api pūrvapūrvavyapekṣiṇī 2.108cd: vākyamālā prayukteti tan mālādīpakaṃ matam 2.109ab: avalepam anaṅgasya vardhayanti balāhakāḥ 2.109cd: karśayanti tu dharmasya mārutoddhūtaśīkarāḥ 2.110ab: avalepapadenātra balāhakapadena ca 2.110cd: kriye viruddhe saṃyukte tadviruddhārthadīpakam 2.111ab: haraty ābhogam āśānāṃ gṛhṇāti jyotiṣāṃ gaṇam 2.111cd: ādatte cādya me prāṇān asau jaladharāvalī 2.112ab: anekaśābdopādānāt kriyaikavātra dīpyate 2.112cd: yato jaladharāvalyā tasmād ekārthadīpakam 2.113ab: hṛdyagandhavahās tuṅgās tamālaśyāmalatviṣaḥ 2.113cd: divi bhramanti jīmūtā bhuvi caite mataṅgajāḥ 2.114ab: atra dharmair abhinnānām abhrāṇāṃ dantināṃ tathā 2.114cd: bhramaṇenaiva saṃbandha iti śliṣṭārthadīpakam 2.115ab: anenaiva prakāreṇa śeṣāṇām api dīpake 2.115cd: vikalpānām avagatir vidhātavyā vicakṣaṇaiḥ //iti dīpakacakram// 2.116ab: arthāvṛttiḥ padāvṛttir ubhayāvṛttir eva ca 2.116cd: dīpakasthāna eveṣṭam alaṃkāratrayaṃ yathā 2.117ab: vikasanti kadambāni sphuṭanti kuṭajadrumāḥ 2.117cd: unmīlanti ca kandalyo dalanti kakubhāni ca 2.118ab: utkaṇṭhayati meghānāṃ mālā vṛndaṃ kalāpinām 2.118cd: yūnāṃ cotkaṇṭhayaty eṣa mānasaṃ makaradhvajaḥ 2.119ab: jitvā viśvaṃ bhavān atra viharaty avarodhanaiḥ 2.119cd: viharatv apsarobhis te ripuvargo divaṃ gataḥ //ity āvṛtticakram// 2.120ab: pratiṣedhoktir ākṣepas traikālyāpekṣayā tridhā 2.120cd: athāsya punar ākṣepyabhedānantyād anantatā 2.121ab: anaṅgaḥ pañcabhiḥ puṣpair viṣ√aṃ vyajayateṣubhiḥ 2.121cd: ityasaṃbhāvyam athavā vicitrā vastuśaktayaḥ 2.122ab: ityanaṅgajayāyogabuddhir hetubalād iha 2.122cd: pravṛttaiva yad ākṣiptā vṛttākṣepaḥ sa īdṛśaḥ 2.123ab: kutaḥ kuvalayaṃ karṇe karoṣi kalabhāṣiṇi 2.123cd: kim apāṅgam aparyāptam asmin karmaṇi manyase 2.124ab: sa vartamānākṣepo .ayaṃ kurvaty evāsitotpalam 2.124cd: karṇe kā cit priyeṇaivaṃ cāṭukāreṇa rudhyate 2.125ab: satyaṃ bravīmi na tvaṃ māṃ draṣṭuṃ vallabha lapsyase 2.125cd: anyacumbanasaṃkrāntalākṣāraktena cakṣuṣa 2.126ab: so .ayaṃ bhaviṣyad ākṣepaḥ prāg evātimanasvinī 2.126cd: kadācid aparādho .asya bhāvīty evam arunddha yat 2.127ab: tava tanvaṅgi mithyaiva rūḍham aṅgeṣu mārdavam 2.127cd: yadi satyaṃ mṛdūny eva kim akāṇḍe rujanti mām 2.128ab: dharmākṣepo .ayam ākṣiptam aṅganāgātramārdavam 2.128cd: kāmukena yad atraivaṃ karmaṇā tadvirodhinā 2.129ab: sundarī sā na vety eṣa vivekaḥ kena jāyate 2.129cd: prabhāmātraṃ hi taralaṃ dṛśyate na tadāśrayaḥ 2.130ab: dharmyākṣepo .ayam ākṣipto dharmī dharmaṃ prabhāhvayam 2.130cd: anujñāyaiva yadrūpam atyāścaryaṃ vivakṣatā 2.131ab: cakṣuṣī tava rajyete sphuraty adharapallavaḥ 2.131cd: bhruvau ca bhugne na tathāpy aduṣṭasyāsti me bhayam 2.132ab: sa eṣa kāraṇākṣepaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ bhiyaḥ 2.132cd: svāparādho niṣiddho .atra yat priyeṇa paṭīyasā 2.133ab: dūre priyatamaḥ so .ayam āgato jaladāgamaḥ 2.133cd: dṛṣṭaś ca phullā niculā na mṛtā cāsmi kiṃ nv idam 2.134ab: kāryākṣepaḥ sa kāryasya maraṇasya nivartanāt 2.134cd: tatkāraṇam upanyasya dāruṇaṃ jaladāgamam 2.135ab: na ciraṃ mama tāpāya tava yātrā bhaviṣyati 2.135cd: yadi yāsyasi yātavyam alam āśaṅkayātra te 2.136ab: ity anujñāmukhenaiva kantasyākṣipyate gatiḥ 2.136cd: maraṇaṃ sūcayantyaiva so .anujñākṣepa ucyate 2.137ab: dhanaṃ ca bahu labhyaṃ te sukhaṃ kṣemaṃ ca vartmani 2.137cd: na ca me prāṇasaṃdehas tathāpi priya mā sma gāḥ 2.138ab: ity ācakṣāṇayā hetūn priyayātrānubandhinaḥ 2.138cd: prabhutvenaiva ruddhas tat prabhutvākṣepa ucyate 2.139ab: jīvitāśā balavatī dhanāśā durbalā mama 2.139cd: gaccha tiṣṭha vā kānta svāvasthā tu niveditā 2.140ab: asāv anādarākṣepo yad anādaravad vacaḥ 2.140cd: priyaprayāṇaṃ rundhatyā prayuktam iha raktayā 2.141ab: gaccha gacchasi cet kānta panthānaḥ santu te śivāḥ 2.141cd: mamāpi janma tatraiva bhūyād yatra gato bhavān 2.142ab: ity āśīrvacanākṣepo yad āśīrvādavartmanā 2.142cd: svāvasthāṃ sūcayantyaiva kāntayātrā niṣidhyate 2.143ab: yadi satyaiva yātrā te kāpy anyā mṛgyatāṃ tvayā 2.143cd: aham adyaiva ruddhāsmi randhrāpekṣeṇa mṛtyunā 2.144ab: ity eṣa paruṣākṣepaḥ paruṣākṣarapūrvakam 2.144cd: kāntasyākṣipyate yasmāt prasthānaṃ premanighnayā 2.145ab: gantā ced gaccha tūrṇaṃ te karṇau yānti purā ravāḥ 2.145cd: ārtabandhumukhodgīrṇāḥ prayāṇaparipanthinaḥ 2.146ab: sācivyvākṣepa evaiṣa yad atra pratiṣidhyate 2.146cd: priyaprayāṇaṃ sācivyaṃ kurvaty evātiraktayā 2.147ab: gaccheti vaktum icchāmi matpriya tvatpriyaiṣiṇī 2.147cd: nirgacchati mukhād vāṇī mā gā iti karomi kim 2.148ab: yatnākṣepaḥ sa yatnasya kṛtasyāniṣṭavastuni 2.148cd: viparītaphalotpatter ānarthakyopadarśanāt 2.149ab: kṣaṇaṃ darśanavighnāya pakṣmaspandāya kupyataḥ 2.149cd: premṇaḥ prayāṇaṃ tvaṃ brūhi mayā tasyeṣṭam iṣyate 2.150ab: so .ayaṃ paravaśākṣepo yat premaparatantrayā 2.150cd: tayā niṣidhyate yātrānyasyārthasopasūcanat 2.151ab: sahiṣye virahaṃ nātha dehy adṛśyāñjanaṃ mama 2.151cd: yad aktanetrāṃ kandarpaḥ prahartā māṃ na paśyati 2.152ab: duṣkaraṃ jīvanopāyam upanyasyoparudhyate 2.152cd: patyuḥ prasthānam ity āhur upāyākṣepam īdṛśam 2.153ab: pravṛttaiva prayāmīti vāṇī vallabha te mukhāt 2.153cd: ayatāpi tvayedānīṃ mandapremṇā mamāsti kim 2.154ab: roṣākṣepo .ayam udriktasnehaniryantritātmanā 2.154cd: saṃrabdhayā priyārabdhaṃ prayāṇaṃ yan niṣidhyate 2.155ab: mugdhā kāntasya yātroktiśravaṇād eva mūrchitā 2.155cd: buddhvā vakti priyaṃ dṛṣṭvā kiṃ cireṇāgato bhavān 2.156ab: iti tatkālasaṃbhūtamūrchayākṣipyate gatiḥ 2.156cd: kāntasya kātarākṣyā yan mūrchākṣepa sa īdṛśaḥ 2.157ab: nāghrātaṃ na kṛtaṃ karṇe strībhir madhuni nārpitam 2.157cd: tvaddviṣāṃ dīrghikāsyeva viśīrṇaṃ nīlam utpalam 2.158ab: asāv anukrośākṣepaḥ sānukrośam ivotpale 2.158cd: vyāvartya karma tadyogyaṃ śocyāvasthopadarśanāt 2.159ab: amṛtātmani padmānāṃ dveṣṭari snigdhatārake 2.159cd: mukhendau tava satyasminn apareṇa kim indunā 2.160ab: iti mukhyendur ākṣipto guṇān gauṇenduvartinaḥ 2.160cd: tatsamān darśayitveha śliṣṭākṣepas tathāvidhaḥ 2.161ab: artho na saṃbhṛtaḥ kaś cin na vidyā kā cid arcitā 2.161cd: na tapaḥ saṃcintaṃ kiṃ cid gataṃ ca sakalaṃ vayaḥ 2.162ab: asāv anuśayākṣepo yasmād anuśayottaram 2.162cd: arthārjanāder vyāvṛttir darśiteha gatāyuṣā 2.163ab: kim ayaṃ śaradambhodaḥ kiṃ vā haṃsakadambakam 2.163cd: rutaṃ nūpurasaṃvādi śrūyate tan na toyadaḥ 2.164ab: ity ayaṃ saṃśayākṣepaḥ saṃśayo yan nivartyate 2.164cd: dharmeṇa haṃsasulabhenāspṛṣṭaghanajānitā 2.165ab: citram ākrāntaviśvo .api vikramas te na tṛpyati 2.165cd: kadā vā dṛśyate tṛptir udīrṇasya havir bhujaḥ 2.166ab: ayam arthāntarākṣepaḥ prakrānto yan nivāryate 2.166cd: vismayo .arthantarasyeha darśanāt tatsadharmaṇaḥ 2.167ab: na stūyase narendra tvaṃ dadāsīti kadā cana 2.167cd: svam eva matvā gṛhṇanti yatas tvad dhanam arthinaḥ 2.168ab: ityevamādir ākṣepo hetvākṣepa iti smṛtaḥ 2.168cd: anenaiva diśānye .api vikalpāḥ śakyam ūhitum // ity ākṣepacakram// 2.169ab: jñeyah so .arthāntaranyāso vastu prastutya kiṃ cana 2.169cd: tatsādhanasamarthasya nyāso yo .anyasya vastunaḥ 2.170ab: viśvavyāpī viśeṣasthaḥ śleṣāviddho virodhavān 2.170cd: ayuktakārī yuktātmā yuktāyukto viparyayaḥ 2.171ab: ityevamādayo bhedāḥ prayogeṣv asya lakṣitāḥ 2.171cd: udāharaṇamālaiṣāṃ rūpavyaktyai nidarśyate 2.172ab: bhagavantau jagannetre sūryācandramasāv api 2.172cd: paśya gacchata evāstaṃ niyatiḥ kena laṅghyate 2.173ab: payomucaḥ parītāpaṃ haranty eva śarīriṇām 2.173cd: nav ātmalābho mahatāṃ paraduḥkhopaśāntaye 2.174ab: utpādayati lokasya prītiṃ malayamārutaḥ 2.174cd: nanu dākṣiṇyasaṃpannaḥ sarvasya bhavati priyaḥ 2.175ab: jagad ānandayaty eṣa malino .api niśākaraḥ 2.175cd: anugṛhṇāti hi parān sadoṣo .api dvijeśvaraḥ 2.176ab: madhupānakalāt kaṇṭhān nirgato .apy alināṃ dhvaniḥ 2.176cd: kaṭur bhavati karṇasya kāmināṃ pāpam īdṛśam 2.177ab: ayaṃ mama dahaty aṅgam ambhojadalasaṃstaraḥ 2.177cd: hutāśanapratinidhir dāhātmā nanu yujyate 2.178ab: kṣiṇotu kāmaṃ śītāṃśuḥ kiṃ vasanto dunoti mām 2.178cd: malinācaritaṃ karma surabher nanv asāṃpratam 2.179ab: kumudāny api dāhāya kim ayaṃ kamalākaraḥ 2.179cd: na hīndugṛhyeṣūgreṣu sūryagṛhyo madhur bhavet //ity arthāntaranyāsacakram// 2.180ab: śabdopātte prātīte vā sādṛśye vastunor dvayoḥ 2.180cd: tatra yad bhedakathanaṃ vyatirekaḥ sa kathyate 2.181ab: dhairyalāvaṇyagāmbhīryapramukhais tvam udanvataḥ 2.181cd: guṇais tulyo .asi bhedas tu vapuṣaivedṛśena te 2.182ab: ity ekavyatireko .ayaṃ dharmeṇaikatravartinā 2.182cd: pratītiviṣayaprāpter bhedasyobhayavartinaḥ 2.183ab: abhinnavelau gambhīrāv amburāśir bhavān api 2.183cd: asāv añjanasaṃkāśas tvaṃ tu cāmīkaradyutiḥ 2.184ab: ubhayavyatireko .ayam ubhayor bhedakau guṇau 2.184cd: kārṣṇyaṃ piśaṅgatā cobhau yat pṛthag darśitāv iha 2.185ab: tvaṃ samudraś ca durvārau mahāsattvau satejasau 2.185cd: ayaṃ tu yuvayor bhedaḥ sa jaḍātmā paṭur bhavān 2.186ab: sa eṣa śleṣarūpatvāt saśleṣa iti gṛhyatām 2.186cd: sākṣepaś ca sahetuś ca darśyate tad api dvayam 2.187ab: sthitimān api dhīro .api ratnānām ākaro .api san 2.187cd: tava kakṣāṃ na yāty eva malino makarālayaḥ 2.188ab: vahann api mahīṃ kṛtsnāṃ saśailadvīpasāgarām 2.188cd: bhartṛbhāvād bhujaṅgānāṃ śeṣas tvatto nikṛṣyate 2.189ab: śabdopādānasādṛśyavyatireko .ayam īdṛśaḥ 2.189cd: pratīyamānasādṛśyo .apy asti so .apy abhidhīyate 2.190ab: tvanmukhaṃ kamalaṃ ceti dvayor apy anayor bhidā 2.190cd: kamalaṃ jalasaṃrohi tvanmukhaṃ tvadupāśrayam 2.191ab: abhrūvilāsam aspṛṣtamadarāgaṃ mṛgekṣaṇam 2.191cd: idaṃ tu nayanadvandvaṃ tava taguṇabhūṣitam 2.192ab: pūrvasmin bhedamātroktir asminn ādhikyadarśanam 2.192cd: sadṛśavyatirekaś ca punar anyaḥ pradarśyate 2.193ab: tvanmukhaṃ puṇḍarīkaṃ ca phulle surabhigandhinī 2.193cd: bhramadbhramaram ambhojaṃ lolanetraṃ mukhaṃ tu te 2.194ab: candro .ayam ambarottaṃso haṃso .ayaṃ toyabhūṣaṇam 2.194cd: nabho nakṣatramālīdam utphullakumudaṃ payaḥ 2.195ab: pratīymānaśauklyādisāmyayor viyadambhasoḥ 2.195cd: kṛtaḥ pratītaśuddhyoś ca bhedo .asmiṃś candrahaṃsayoḥ 2.196ab: pūrvatra śābdavat sāmyam ubhayatrāpi bhedakam 2.196cd: bhṛṅganetrādi tulyaṃ tat sadṛśavyatirekatā 2.197ab: aratnālokasaṃhāryam ahāryaṃ sūryaraśmibhiḥ 2.197cd: dṛṣṭirodhakaraṃ yūnāṃ yauvanaprabhavaṃ tamaḥ 2.198ab: sajātīvyatireko .ayaṃ tamojāter idaṃ tamaḥ 2.198cd: dṛṣṭirodhitayā tulyaṃ bhinnam anyair adarśi tat //iti vyatirekacakram// 2.199ab: prasiddhahetuvyāvṛttyā yat kiṃciṭ kāraṇāntaram 2.199cd: yatra svābhāvikatvaṃ vā vibhāvyaṃ sā vibhāvanā 2.200ab: apītakṣībakādambam asaṃmṛṣṭābhalāmbaram 2.200cd: aprasāditaśuddhāmbu jagad āsīn manoharam 2.201ab: anañjitāsitā dṛṣṭir bhrūr anāvarjitā natā 2.201cd: arañjito .aruṇaś cāyam adharas tava sundari 2.202ab: yad apītādijanyaṃ syāt kṣībatvādyanyahetujam 2.202cd: ahetukaṃ ca tasyeha vivakṣety aviruddhatā 2.203ab: vaktraṃ nisargasurabhi vapur avyājasundaram 2.203cd: akāraṇaripuś candro nirnimittāsuhṛt smaraḥ 2.204ab: nisargādipadair atra hetuḥ sākṣān nivartitaḥ 2.204cd: uktaṃ ca surabhitvādi phalaṃ tat sā vibhāvanā //iti vibhāvanācakram// 2.205ab: vastu kiṃcid abhipretya tattulyasyānyavastunaḥ 2.205cd: uktiḥ saṃkṣeparūpatvāt sā samāsoktir iṣyate 2.206ab: piban madhu yathākāmaṃ bhramaraḥ phullapaṅkaje 2.206cd: apy asaṃnaddhasaurabhyaṃ paśya cumbati kuḍmalam 2.207ab: iti prauḍhāṅganābaddharatilīlasya rāgiṇaḥ 2.207cd: kasyāṃ cid iha bālāyām icchāvṛttir vibhāvyate 2.208ab: viśeṣyamātrabhinnāpi tulyākāraviśeṣaṇā 2.208cd: asty asāv aparāpy asti bhinnābhinnaviśeṣaṇā 2.209ab: rūḍhamūlaḥ phalabharaiḥ puṣṇann aniśam arthinaḥ 2.209cd: sāndracchāyo mahāvṛkṣaḥ so .ayam āsādito mayā 2.210ab: analpaviṭapābhogaḥ phalapuṣpasamṛddhimān 2.210cd: socchrayaḥ sthairyavān daivād eṣa labdho mayā drumaḥ 2.211ab: ubhayatra pumān kaś cid vṛkṣatvenovarṇitaḥ 2.211cd: sarve sādhāraṇā dharmāḥ pūrvatrānyatra tu dvayam 2.212ab: nivṛttavyālasaṃsargo nisargamadhurāśayaḥ 2.212cd: ayam ambhonidhiḥ kaṣṭaṃ kālena pariśuṣyati 2.213ab: ity āpūrvasamāsoktiḥ pūrvadharmanivartanāt 2.213cd: samudreṇa samānasya puṃso vyāpattisūcanāt //iti samāsokticakram// 2.214ab: vivakṣā yā viśeṣasya lokasīmātivartinī 2.214cd: asāv atiśayoktiḥ syād alaṃkārottamā yathā 2.215ab: mallikāmālabhāriṇyaḥ sarvāṅgīṇārdracandanāḥ [[com: sarvāṅgaṃ vyāpnotīti sarvāṅgīṇam]] 2.215cd: kṣaumavatyo na lakṣyante jyotsnāyām abhisārikāḥ 2.216ab: candrātapasya bāhulyam uktam utkarṣavattayā  2.216cd: saṃśayātiśayādīnāṃ vyaktyai kiṃ cin nidarśyate 2.217ab: stanayor jaghanasyāpi madhye madhyaṃ priye tava 2.217cd: asti nāstīti saṃdeho na me .adyāpi nivartate 2.218ab: nirṇetuṃ śakyam astīti madhyaṃ tava nitambini 2.218cd: anyathānupapattyaiva payodharabharasthiteḥ 2.219ab: aho viśālaṃ bhūpāla bhuvanatritayodaram 2.219cd: māti mātum aśakyo .api yaśorāśir yad atra te 2.220ab: alaṃkārāntarāṇām apy ekam āhuḥ parāyaṇam 2.220cd: vāgīśamahitām uktim imām atiśayāhvayam //ity atiśayokticakram// 2.221ab: anyathaiva sthitā vṛttiś cetanasyetarasya vā 2.221cd: anyathotprekṣyate yatra tām utprekṣāṃ vidur yathā 2.222ab: mādhyaṃdinārkasaṃtaptaḥ sarasīṃ gāhate gajaḥ 2.222cd: manye mārtaṇḍagṛhyāṇi padmāny uddhartum udyataḥ 2.223ab: snātuṃ pātuṃ bisāny attuṃ kariṇo jalagāhanam 2.223cd: tadvairaniṣkrayāyeti kavinotprekṣya varṇyate 2.224ab: karṇasya bhūṣaṇam idaṃ mamāyātivirodhinaḥ 2.224cd: iti karṇotpalaṃ prāyas tava dṛṣṭyā vilaṅghyate 2.225ab: apāṅgabhāgapātinyā dṛṣṭer aṃśubhir utpalam 2.225cd: spṛśyate vā na vety evaṃ kavinotprekṣya varṇyate 2.226ab: limpatīva tamo .aṅgāni varṣatīvāñjanaṃ nabhaḥ 2.226cd: itīdam api bhūyiṣṭham utprekṣālakṣaṇānanvitam 2.227ab: keṣāṃ cid upamābhrāntir ivaśrutyeha jāyate 2.227cd: nopamānaṃ tiṅantenety atikramyāptabhāṣitam 2.228ab: upamānopameyatvaṃ tulyadharmavyapekṣayā 2.228cd: limpates tamasaś cāsau dharmaḥ ko .atra samīkṣyate 2.229ab: yadi lepanam eveṣṭaṃ limpatir nāma ko .aparaḥ 2.229cd: sa eva dharmo dharmī cety anunmatto na bhāṣate 2.230ab: kartā yady upamānaṃ syān nyagbhūto .asau kriyāpade 2.230cd: svakriyāsādhanavyagro nālam anyad apekṣitum 2.231ab: yo limpaty amunā tulyaṃ tama ity api śaṃsataḥ 2.231cd: aṅgānīti na saṃbaddhaṃ so .api mṛgyaḥ samo guṇaḥ 2.232ab: yathendur iva te vaktram iti kāntiḥ pratīyate 2.232cd: na tathā limpater lepād anyad atra pratīyate 2.233ab: tad upaśleṣaṇārtho .ayaṃ limpatir dhvāntakartṛkaḥ 2.233cd: aṅgakarmā ca puṃsaivam utprekṣyata itīṣyatām 2.234ab: manye śaṅke dhruvaṃ prāyo nūnam ityevamādibhiḥ 2.234cd: utprekṣā vyajyate śabdair ivaśabdo .api tādṛśaḥ // ity utprekṣācakram// 2.235ab: hetuś ca sūkṣmaleśau ca vācām uttamabhūṣaṇam 2.235cd: kārakajñāpakau hetū tau cānekavidhau yathā 2.236ab: ayam āndolitaprauḍhacandanadrumapallavaḥ 2.236cd: utpādayati sarvasya prītiṃ malayamārutaḥ 2.237ab: prītyutpādanayogyasya rūpasyātropabṛṃhaṇam 2.237cd: alaṃkāratayoddiṣṭaṃ nivṛttāv api tat samam 2.238ab: candanāraṇyam ādhūya spṛṣṭvā malayanirjharān 2.238cd: pathikānām abhāvāya pavano .ayam upasthitaḥ 2.239ab: abhāvasādhanāyālam evaṃbhūto hi mārutaḥ 2.239cd: virahajvarasaṃbhūtamanojñārocake jane 2.240ab: nivartye ca vikārye ca hetutvaṃ tadapekṣayā 2.240cd: prāpye tu karmaṇi prāyaḥ kriyāpekṣaiva hetutā 2.241ab: hetur nirvartanīyasya darśitaḥ śeṣayor dvayoḥ 2.241cd: dattvodāharaṇadvandvaṃ jñāpako varṇayiṣyate 2.242ab: utpravālāṇy araṇyāni vāpyaḥ saṃphullapaṅkajāḥ 2.242cd: candraḥ pūrṇaś ca kāmena pānthadṛṣṭer viṣaṃ kṛtam 2.243ab: mānayogyāṃ karomīti priyasthānasthitāṃ sakhīm 2.243cd: bālā bhrūbhaṅgajihmākṣī paśyati sphuritādharā 2.244ab: gato .astam arko bhātīndur yānti vāsāya pakṣiṇaḥ 2.244cd: itīdam api sādhv eva kālāvasthānivedane 2.245ab: avadhyair indupādānām asādhyaiś candanāmbhasām 2.245cd: dehoṣmabhiḥ subodhaṃ te sakhi kāmāturaṃ manaḥ 2.246ab: iti lakṣyāḥ prayogeṣu ramyā jñāpakahetavaḥ 2.246cd: abhāvahetavaḥ ke cid vyāhriyante manoharāḥ 2.247ab: anabhyāsena vidyānām asaṃsargeṇa dhīmatām 2.247cd: anigraheṇa cākṣāṇāṃjāyate vyasanaṃ nṛṇām 2.248ab: gataḥ kāmakathonmādo galito yauvanajvaraḥ 2.248cd: kṣato mohaś cyutā tṛṣṇā kṛtaṃ puṇyāśrame manaḥ 2.249ab: vanāny amūni na gṛhāṇy etā nadyo na yoṣitaḥ 2.249cd: mṛgā ime na dāyādās tan me nandati mānasam 2.250ab: atyantam asad āryāṇāṃ analocitaceṣṭitam 2.250cd: atas teṣāṃ vivardhante satataṃ sarvasaṃpadaḥ 2.251ab: udyānasahakārāṇām anudbhinnā na mañjarī 2.251cd: deyaḥ pathikanārīṇāṃ satilaḥ salilāñjaliḥ 2.252ab: prāgabhāvādirūpasya hetutvam iha vastunaḥ 2.252cd: bhāvābhāvasvarūpasya kāryasyotpādanaṃ prati 2.253ab: dūrakāryas tatsahajaḥ kāryānantarajas tathā 2.253cd: ayuktayuktakāryau cety asaṃkhyāś citrahetavaḥ 2.254ab: te .amī prayogamārgeṣu gauṇavṛttivyapāśrayāḥ 2.254cd: atyantasundarā dṛṣṭās tadudāhṛtayo yathā 2.255ab: tvadapāṅgāhvayaṃ jaitram anaṅgāstraṃ yad aṅgane 2.255cd: muktaṃ tad anyatas tena so .apy ahaṃ manasi kṣataḥ 2.256ab: āvirbhavati nārīṇāṃ vayaḥ paryastaśaiśavaṃ 2.256cd: sahaiva vividhaiḥ puṃsām aṅgajonmādavibhramaiḥ 2.257ab: paścāt paryasya kiraṇānudīrṇaṃ candramaṇḍalam 2.257cd: prāg eva hariṇākṣīṇām udīrṇo rāgasāgaraḥ 2.258ab: rājñāṃ hastāravindāni kuḍmalīkurute kutaḥ 2.258cd: deva tvaccaraṇadvandvarāgabālātapaḥ spṛśan 2.259ab: pāṇipadmāni bhūpānāṃ saṃkocayitum īśate 2.259cd: tvatpādanakhacandrāṇām arciṣaḥ kundanirmalāḥ 2.260ab: iti hetuvikalpānāṃ darśitā gatir īdṛśī // iti hetucakram// 2.260cd: iṅgitākāralakṣyo .arthaḥ saukṣmyāt sūkṣma iti smṛtaḥ 2.261ab: kadā nau saṃgamo bhāvīty ākīrṇe vaktum akṣamam 2.261cd: avetya kāntam abalā līlāpadmaṃ nyamīlayat 2.262ab: padmasaṃmīlanād atra sūcito niśi saṃgamaḥ 2.262cd: āśvāsayitum icchantyā priyam aṅgajapīḍitam 2.263ab: madarpitadṛśas tasyā gītagoṣṭhyām avardhata 2.263cd: uddāmarāgataralā chāyā kāpi mukhāmbuje 2.264ab: ity anudbhinnarūpatvād ratyutsavamanorathah 2.264cd: anullaṅhgyaiva sūkṣmatvam abhūd atra vyavasthitaḥ //iti sūkṣmacakram// 2.265ab: leśo leśena nirbhinnavasturūpanigūhanam 2.265cd: udāharaṇa evāsya rūpam āvirbhaviṣyati 2.266ab: rājakanyānuraktaṃ māṃ romodbhedena rakṣakaḥ 2.266cd: avagaccheyur ā jñātam aho śītānilaṃ vanam 2.267ab: ānandāśru pravṛttaṃ me kathaṃ dṛṣṭvaiva kanyakām 2.267cd: akṣi me puṣparajasā vātoddhūtena dūṣitam 2.268ab: ity evam ādisthāne .ayam alaṃkāro .atiśobhate 2.268cd: leśam eke vidur nindāṃ stutiṃ vā leśataḥ kṛtām 2.269ab: yuvaiṣa guṇavān rājā yogyas te patir ūrjitaḥ 2.269cd: raṇotsave manaḥ saktaṃ yasya kāmotsavād api 2.270ab: vīryotkarṣastutir nindaivāsmin bhāvanivṛttaye 2.270cd: kanyāyāḥ kalpate bhogān nirvivikṣor nirantaram 2.271ab: capalo nirdayaś cāsau janaḥ kiṃ tena me sakhi 2.271cd: āgaḥpramārjanāyaiva cāṭavo yena śikṣitāḥ 2.272ab: doṣābhāso guṇaḥ ko .api darśitaś cāṭukāritā 2.272cd: mānaṃ sakhijanoddiṣṭaṃ kartuṃ rāgād aśaktayā // iti leśacakram// 2.273ab: uddiṣṭānāṃ padārthānām anūddeśo yathākramam 2.273cd: yathāsaṃkhyam iti proktaṃ saṃkhyānaṃ krama ity api 2.274ab: dhruvaṃ te coritā tanvi smitekṣaṇamukhadyutiḥ 2.274cd: snātum ambhaḥpraviṣṭāyāḥ kumudotpalapaṅkajaiḥ // iti kramaḥ// 2.275ab: preyaḥ priyatarākhyānaṃ rasavad rasapeśalam 2.275cd: ūrjasvi rūḍhāhaṃkāraṃ yuktotkarṣaṃ ca tat trayam 2.276ab: adya yā mama govinda jātā tvayi gṛhāgate 2.276cd: kālenaiṣā bhavet prītis tavaivāgamanāt punaḥ 2.277ab: ity āha yuktaṃ viduro nānyatas tādṛśī dhṛtiḥ 2.277cd: bhaktimātrasamārādhyaḥ suprītaś ca tato hariḥ 2.278ab: somaḥ sūryo marudbhūmir vyoma hotānalo jalam 2.278cd: iti rūpāṇy atikramya tvāṃ draṣṭuṃ deva ke vayam 2.279ab: iti sākṣātkṛte deve rājño yad rātavarmaṇaḥ 2.279cd: prītiprakāśanaṃ tac ca preya ity avagamyatām 2.280ab: mṛte .ati pretya saṃgantuṃ yayā me maraṇaṃ matam 2.280cd: saivāvantī mayā labdhā katham atraiva janmani 2.281ab: prāk prītir darśitā seyaṃ ratiḥ śṛṅgāratāṃ gatā 2.281cd: rūpabāhulyayogena tad idaṃ rasavadvacaḥ 2.282ab: nigṛhya keśeṣv ākṛṣṭā kṛṣṇā yenāgrato mama 2.282cd: so .ayaṃ duḥśāsanaḥ pāpo labdhaḥ kiṃ jīvati kṣaṇam 2.283ab: ity āruhya parāṃ koṭiṃ krodho raudrātmatāṃ gataḥ 2.283cd: bhīmasya paśyataḥ śatrum ity etad rasavadvacaḥ 2.284ab: ajitvā sārṇavām urvīm aniṣṭvā vividhair makhaiḥ 2.284cd: adatvā cārtham arthibhyo bhaveyaḥ pārthivaḥ katham 2.285ab: ity utsāhaḥ prakṛṣṭātmā tiṣṭhan vīrarasātmanā 2.285cd: rasavattvaṃ girām āsāṃ samarthayitum īśvaraḥ 2.286ab: yasyāḥ kusumaśayyāpi komalāṅgyā rujākarī 2.286cd: sādhiśete kathaṃ tanvī hutāśanavatīṃ citām 2.287ab: iti kāruṇyam udriktam alaṃkāratayā smṛtam 2.287cd: tathāpare .api bībhatsahāsyādbhutabhayānakāḥ 2.288ab: pāyaṃ pāyaṃ tavārīṇāṃ śoṇitaṃ pāṇisaṃpuṭaiḥ 2.288cd: kauṇapāḥ saha nṛtyanti kabandhair antrabhūṣaṇāḥ 2.289ab: idam amlānamānāyā lagnaṃ stanataṭe tava 2.289cd: chādyatām uttarīyeṇa navaṃ nakhapadaṃ sakhi 2.290ab: aṃśukāni pravālāni puṣpaṃ hārādibhūṣaṇam 2.290cd: śākhāś ca mandirāṇy eṣāṃ citraṃ nandanaśākhinām 2.291ab: idaṃ maghonaḥ kuliśaṃ dhārāsaṃnihitānalam 2.291cd: smaraṇaṃ yasya daityastrīgarbhapātāya kalpate 2.292ab: vākyasyāgrāmyatāyonir mādhurye darśito rasaḥ 2.292cd: iha tv aṣṭarasāyattā rasavattā smṛtā girām //iti rasavaccakram// 2.293ab: apakartāham asmīti hṛdi te mā sma bhūd bhayam 2.293cd: vimukheṣu na me khaḍgaḥ prahartuṃ jātu vāñchati 2.294ab: iti muktaḥ paro yuddhe niruddho darpaśalinā 2.294cd: puṃsā kenāpi taj jñeyam ūrjasvītyevamādikam //ity ūrjasvi// 2.295ab: artham iṣṭam anākhyāya sākṣāt tasyaiva siddhaye 2.295cd: yat prakārāntarākhyānaṃ paryāyoktaṃ tad iṣyate 2.296ab: daśaty asau parabhṛtah sahakārasya mañjarīm 2.296cd: tam ahaṃ vārayiṣyāmi yuvābhyāṃ svairam āsyatām 2.297ab: saṃgamayya sakhīṃ yūnā saṃkete tadratotsavaṃ 2.297cd: nirvartayitum icchantyā kayāpy apasṛtaṃ tataḥ //iti paryāyoktam// 2.298ab: kiṃcidārabhamāṇasya kāryaṃ daivavaśāt punaḥ 2.298cd: tatsādhanasamāpattir yā tad āhuḥ samāhitam 2.299ab: mānam asyā nirākartuṃ pādayor me patiṣyataḥ 2.299cd: upakārāya diṣṭyaitad udīrṇaṃ ghanagarjitam // iti samāhitam// 2.300ab: āśayasya vibhūter vā yan mahatvam anuttamam 2.300cd: udāttaṃ nāma taṃ prāhur alaṃkāraṃ manīṣibhiḥ 2.301ab: guroḥ śasanam atyetuṃ na śaśāka sa rāghavaḥ 2.301cd: yo rāvaṇaśiraśchedakāryabhāre .apy aviklavaḥ 2.302ab: ratnabhittiṣu saṃkrāntaiḥ pratibimbaśatair vṛtaḥ 2.302cd: jñāto laṅkeśvaraḥ kṛcchrād āñjaneyena tattvataḥ 2.303ab: pūrvatrāśayamāhātmyam atrābhyudayagauravam 2.303cd: suvyañjitam iti proktaṃ udāttadvayam apy adaḥ // ity udāttam// 2.304ab: apahnutir apahnutya kiṃcid anyārthadarśanam 2.304cd: na pañceṣu smaras tasya sahasraṃ patriṇām iti 2.305ab: candanaṃ candrikā mando gandhavāhaś ca dakṣiṇaḥ 2.305cd: seyam agnimayī sṛṣṭir mayi śītā parān prati 2.306ab: śaiśiryam abhyupetyaiva pareṣvātmani kāminā 2.306cd: auṣṇyaprakāśanāt tasya seyaṃ viṣayaniḥnutiḥ 2.307ab: amṛtasyandikiraṇaś candramā nāmato mataḥ 2.307cd: anya evāyam arthātmā viṣaniṣyandidīdhitiḥ 2.308ab: iti candratvam evendau nivartyārthāntarātmatā 2.308cd: uktā smarārtenety eṣā svarūpāpahnutir matā 2.309ab: upamāpahnutiḥ pūrvam upamāsv eva darśitā 2.309cd: ity apahnutibhedānāṃ lakṣyo lakṣyeṣu vistaraḥ //ity apahanutiḥ// 2.310ab: śliṣṭam iṣṭam anekārtham ekarūpānvitaṃ vacaḥ 2.310cd: tad abhinnapadaṃ bhinnapadaprāyam iti dvidhā 2.311ab: asāv udayam ārūḍhaḥ kāntimān raktamaṇḍalaḥ 2.311cd: rājā harati lokasya hṛdayaṃ mṛdubhiḥ karaiḥ 2.312ab: doṣākareṇa saṃbadhnannakṣatrapathavartinā 2.312cd: rājñā pradoṣo mām ittham apriyaṃ kiṃ na bādhate 2.313ab: upamārūpakākṣepavyatirekādigocarāḥ 2.313cd: prāg eva darśitāḥ śleṣā darśyante ke canāpare 2.314ab: asty abhinnakriyaḥ kaś cid aviruddhakriyo .aparaḥ 2.314cd: viruddhakarmā cāsty anyaḥ śleṣo niyamavān api 2.315ab: niyamākṣeparūpoktir avirodhī virodhy api 2.315cd: teṣāṃ nidarśaneṣv eva rūpam āvirbhaviṣyati 2.316ab: vakrāḥ svabhāvamadhurāḥ śaṃsantyo rāgam ulbaṇam 2.316cd: dṛśo dūtyaś ca karṣanti kāntābhiḥ preṣitāḥ priyān 2.317ab: madhurā rāgavardhinyaḥ komalāḥ kokilāgiraḥ 2.317cd: ākarṇyante madakalāh śliṣyante cāsitekṣanāḥ 2.318ab: rāgam ādarśayann eṣa vāruṇīyogavardhitam 2.318cd: tirobhavati dharmāṃśur aṅgajas tu vijṛṃbhate 2.319ab: nistriṃśatvam asāv eva dhanuṣy evāsya vakratā 2.319cd: śareṣv eva narendrasya mārgaṇatvaṃ ca vartate 2.320ab: padmānām eva daṇḍeṣu kaṇṭakas tvayi rakṣati 2.320cd: athavā dṛśyate rāgimithunāliṅganeṣv api 2.321ab: mahībhṛdbhūrikaṭakas tejasvī niyatodayaḥ 2.321cd: dakṣaḥ prajāpatiś cāsīt svāmī śaktidharaś ca saḥ 2.322ab: acyuto .apy avṛṣacchedī rājāpy aviditakṣayaḥ 2.322cd: devo .apy avibudho jajñe śaṃkaro .apy abhujaṅgavān //iti śleṣacakram// 2.323ab: guṇajātikriyādīnāṃ yat tu vaikalyadarśanam 2.323cd: viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktir iṣyate 2.324ab: na kaṭhoraṃ na vā tīkṣṇam āyudhaṃ puṣpadhanvanaḥ 2.324cd: tathāpi jitam evāsīd amunā bhuvanatrayam 2.325ab: na devakanyakā nāpi gandharvakulasaṃbhavā 2.325cd: tathāpy eṣā tapobhaṅgaṃ vidhātuṃ vedhaso .apy alam 2.326ab: na baddhā bhrūkuṭir nāpi sphurito daśanacchadaḥ 2.326cd: na ca raktābhavad dṛṣṭir jitaṃ ca dviṣatāṃ kulam 2.327ab: na rathā na ca mātaṅgā na hayā na ca pattayaḥ 2.327cd: strīṇām apāṅgadṛṣṭyaiva jīyate jagatāṃ trayam 2.328ab: ekacakro ratho yantā vikalo viṣamā hayāḥ 2.328cd: ākrāmaty eva tejasvī tathāpy arko nabhastalam 2.329ab: saiṣā hetuviśeṣoktis tejasvīti viśeṣaṇāt 2.329cd: ayam eva kramo .anyeṣāṃ bhedānām api kalpane//iti viśeṣokticakram// 2.330ab: vivakṣitaguṇotkṛṣtair yat samīkṛtya kasya cit 2.330cd: kīrtanaṃ stutinindārthaṃ sā matā tulyayogitā 2.331ab: yamaḥ kubero varuṇaḥ sahasrākṣo bhavān api 2.331cd: bibhranty ananyaviṣayāṃ lokapāla iti śrutim 2.332ab: saṃgatāni mṛgākṣīṇāṃ taḍidvilasitāni ca 2.332cd: kṣaṇadvayaṃ na tiṣṭhanti ghanārabdhāny api svayam //iti tulyayogitā// 2.333ab: viruddhānāṃ padārthānāṃ yatra saṃsargadarśanam 2.333cd: viśeṣadarśanāyaiva sa virodhaḥ smṛto yathā 2.334ab: kūjitaṃ rājahaṃsānāṃ vardhate madamañjulam 2.334cd: kṣīyate ca mayūrāṇāṃ rutam utkrāntasauṣṭhavam 2.335ab: prāvṛṣeṇyair jaladharair ambaraṃ durdināyate 2.335cd: rāgeṇa punar ākrāntaṃ jāyate jagatāṃ manaḥ 2.336ab: tanumadhyaṃ pṛthuśroṇi raktauṣṭham asitekṣaṇam 2.336cd: natanābhi vapuḥ strīṇāṃ kaṃ na haraty unnatastanam 2.337ab: mṛṇālabāhu rambhoru padmotpalamukhekṣaṇam 2.337cd: api te rūpam asmākaṃ tanvi tāpāya kalpate 2.338ab: udyānamārutoddhūtāś cūtacampakareṇavaḥ 2.338cd: udaśrayanti pānthānām aspṛśanto .api locane 2.339ab: kṛṣṇārjunānuraktāpi dṛṣṭiḥ karṇāvalambinī 2.339cd: yāti viśvasanīyatvaṃ kasya te kalabhāṣini 2.340ab: ity anekaprakāro .ayam alaṃkāraḥ pratīyate //iti virodhacakram// 2.340cd: aprastutapraśaṃsā syād aprakrānteṣu yā stutiḥ 2.341ab: sukhaṃ jīvanti hariṇā vaneṣv aparasevinaḥ 2.341cd: annair ayatnasulabhais tṛṇadarbhāṅkurādibhiḥ 2.342ab: seyam aprastutaivātra mṛgavṛttiḥ praśasyate 2.342cd: rājānuvartanakleśanirviṇṇena manasvinā //ity aprastutapraśaṃsā// 2.343ab: yadi nindann iva stauti vyājastutir asau smrtā 2.343cd: doṣābhāsā guṇā eva labhante hy atra saṃnidhim 2.344ab: tāpasenāpi rāmeṇa jiteyaṃ bhūtadhāriṇī 2.344cd: tvayā rājñāpi saiveyaṃ jitā mā bhūn madas tava 2.345ab: puṃsaḥ purāṇād ācchidya śrīs tvayā paribhujyate 2.345cd: rājann ikṣākuvaṃśasya kim idaṃ tava yujyate 2.346ab: bhujaṅgabhogasaṃsaktā kalatraṃ tava medinī 2.346cd: ahaṅkāraḥ parāṃ koṭim ārohati kutas tava 2.347ab: iti śleṣānuviddhānām anyeṣāṃ copalakṣyatām 2.347cd: vyājastutiprakārāṇām aparyantas tu vistaraḥ //iti vyājastutiḥ// 2.348ab: arthāntarapravṛttena kiṃ cit tatsadṛśaṃ phalam 2.348cd: sad asad vā nidarśyeta yadi tat syān nidarśanam 2.349ab: udayann eṣa savitā padmeṣv arpayati śriyam 2.349cd: vibhāvayitum ṛddhīnāṃ phalaṃ suhṛdanugraham 2.350ab: yāti candrāṃśubhiḥ spṛṣṭā dhvāntarājī parābhavam 2.350cd: sadyo rājaviruddhānāṃ sūcayantī durantatām //iti nidarśanam// 2.351ab: sahoktiḥ sahabhāvena kathanaṃ guṇakarmaṇām 2.351cd: arthānāṃ yo vinimayaḥ parivṛttis tu sā smṛtā 2.352ab: saha dīrghā mama śvāsair imāḥ samprati rātrayaḥ 2.352cd: pāṇḍurāś ca mamaivāṅgeḥ saha tāś candrabhūṣaṇāh 2.353ab: vardhate saha pānthānāṃ mūrcchayā cūtamañjarī 2.353cd: patanti ca samaṃ teṣām asubhir malayānilāḥ 2.354ab: kokilālāpasubhagā sugandhivanavāyavaḥ 2.354cd: yānti sārdhaṃ janānandair vṛddhiṃ surabhivāsarāḥ 2.355ab: ity udāhṛtayo dattāḥ sahokter atra kāś cana //iti sahoktiḥ// 2.355cd: kriyate parivṛtteś ca kiṃ cid rūpanidarśanam 2.356ab: śastraprahāraṃ dadatā bhujena tava bhūbhujām 2.356cd: cirārjitaṃ hṛtaṃ teṣāṃ yaśaḥ kumudapāṇḍuram //iti parivṛttiḥ// 2.357ab: āśīrnāmābhilaṣite vastuny āśaṃsanaṃ yathā 2.357cd: pātu vaḥ paramaṃ jyotir avāṅmanasagocaram //ity āśīḥ// 2.358ab: ananvayasasaṃdehāv upamāsv eva darśitau 2.358cd: upamārūpakaṃ cāpi rūpakeṣv eva darśitam 2.359ab: utprekṣābheda evāsāv utprekṣāvayavo .api ca 2.359cd: nānālaṃkārasaṃsṛṣṭiḥ saṃsṛṣṭis tu nigadyate 2.360ab: aṅgāṅgibhāvāvasthānaṃ sarveṣāṃ samakakṣatā 2.360cd: ity alaṃkārasaṃsṛṣṭer lakṣaṇīyā dvayī gatiḥ 2.361ab: ākṣipanty aravindāni mugdhe tava mukhaśriyam 2.361cd: kośadaṇḍasamagrāṇāṃ kim eṣām asti duṣkaram 2.362ab: limpatīva tamo .aṅgāni varṣatīvāñjanaṃ nabhaḥ 2.362cd: asatpuruṣaseveva dṛṣṭir niṣphalatāṃ gatā 2.363ab: śleṣaḥ sarvāsu puṣṇāti prāyo vakroktiṣu śriyam 2.363cd: bhinnaṃ dvidhā svabhāvoktir vakroktiś ceti vāṅmayam //iti saṃsṛṣtiḥ// 2.364ab: tad bhāvikam iti prāhuḥ prabandhaviṣayaṃ guṇam 2.364cd: bhāvaḥ kaver abhiprāyaḥ kāvyeṣv āsiddhi saṃsthitaḥ 2.365ab: parasparopakāritvaṃ sarveṣāṃ vastuparvaṇām 2.365cd: viśeṣāṇāṃ vyarthānām akriyā sthānavarṇanā 2.366ab: vyaktir uktikramabalād gambhīrasyāpi vastunaḥ 2.366cd: bhāvāyattām idaṃ sarvam iti tad bhāvikaṃ viduḥ //iti bhāvikam// 2.367ab: yac ca saṃdhyaṅgavṛttyaṅgalakṣaṇādy āgamāntare 2.367cd: vyāvarṇitam idaṃ ceṣṭam alaṅkāratayāiva naḥ 2.368ab: panthāḥ sa eṣa vivṛtaḥ parimāṇavṛttyā saṃhṛtya vistaram anantam alaṅkriyāṇām 2.368cd: vācām atītya viṣayaṃ parivartamānān abhyāsa eva vivarītum alaṃ viśeṣān ity ācāryadaṇḍinaḥ kṛtau kāvyādarśe .arthālaṅkāravibhāgo nāma dvitīyo paricchedaḥ //