%Īśvarapratyabhijñāvṛttiḥ of Utpaladeva %ed. R.Torella, Roma 1994 %typed by Somadeva Vasudeva %This text file is provided for reference purposes only %(Copyright and terms of usage as for source file). 1. jñāna+adhikāras+ // K1.1.1ab: kathaṃ cid āsādya maheśvarasya dāsyaṃ janasyāpy upakāram icchan K1.1.1cd: samastasaṃpatsamavāptihetuṃ tatpratyabhijñām upapādayāmi Vṛ: parameśvara+prasādāt+ eva labdha+atyanta+durlabha+tat+dāsya+lakṣmīs+ aham+ekāki+saṃpadā lajjamānas+ janam+ api+ imam akhilam+ sva+svāminam+ vakṣyamāṇa+upāyena pratyabhijñāpayāmi yena paramārtha+lābhena parituṣyeyam // K1.1.2ab: kartari jñātari svātmany ādisiddhe maheśvare K1.1.2cd: ajaḍātmā niṣedhaṃ vā siddhiṃ vā vidadhīta kaḥ Vṛ: sarveṣām+ svātmanas+ sarvārtha+siddhi+samāśrayasya tat+tat+sarvārtha+sādhana+anyathā+anupapattyā kroḍīkṛta+siddhes+ svaprakāśasya pramātṛ+eka+vapuṣas+ pūrva+siddhasya purāṇasya jñānam+ kriyā ca / svasaṃvedana+siddham aiśvaryaṃ, tena+ īśvarasya siddhau nirākaraṇe ca jaḍānām eva+ udyamas+ // K1.1.3ab: kiṃ tu mohavaśād asmin dṛṣṭe .apy anupalakṣite K1.1.3cd: śaktyāviṣkaraṇeneyaṃ pratyabhijñopadarśyate Vṛ: kevalam asya svasaṃvedana+siddhasya+ api+ īśvarasya māyā+vyāmohāt+ ahṛdayaṃgamatvāt+ asādhāraṇa+prabhāva+abhijñāna+khyāpanena dṛḍha+niścaya+rūpam+ pratyabhijñāna+mātram upadarśyate // K1.1.4ab: tathā hi jaḍabhūtānāṃ pratiṣṭhā jīvadāśrayā K1.1.4cd: jñānaṃ kriyā ca bhūtānāṃ jīvatāṃ jīvanaṃ matam Vṛ: vastūnām+ jaḍa+ajaḍa+bhedena dvaividhyam / tatra jaḍa+svarūpasya jīvat+niṣṭhā siddhiḥ, jīvatām+ punas+ jīvatvam+ jīvanam+ jñāna+kriye eva // K1.1.5ab: tatra jñānaṃ svataḥsiddhaṃ kriyā kāyāśritā satī K1.1.5cd: parair apy upalakṣyeta tayānyajñānam ūhyate Vṛ: jīvatām+ kriyā kāya+parispanda+paryantībhūtā+ anyatra+ api pratyakṣā, jñānam+ ātma+vedyam+ paratra+ api kriyayā+ eva prasidhyati+iti siddhas+ eva sva+saṃvedana+saṃvedyatayā sva+parayos+ īśvaras+ ahaṃpratyeyas+ ātmā, tasya māyā+śaktyā nisarga+tirodhānāt+ evam+ vimatis+ // ity upodghātaḥ // iti jñānādhikāre prathamam āhnikam // K1.2.1ab: nanu svalakṣaṇābhāsaṃ jñānam ekaṃ paraṃ punaḥ K1.2.1cd: sābhilāpaṃ vikalpākhyaṃ bahudhā nāpi tad dvayam K1.2.2ab: nityasya kasya cid draṣṭus tasyātrānavabhāsataḥ K1.2.2cd: ahaṃpratītir apy eṣā śarīrādyavasāyinī Vṛ: jñānam ekam+ sphuṭa+avabhāsa+svalakṣaṇa+anubhava+svarūpam+ nirvikalpakam+ te kathayanti / aparam+ tu śabdāruṣaṇayā smṛti+saṃśaya+utprekṣā+ādi+bahu+bhedam+ vikalpa+saṃjñam / ubhayam api+ etat+ na yujyate bodha+rūpa+jñāna+atiriktasya+ anyasya saṃbandhitayā tasya+ anupalabdhes+ / kas+ asau sthira+rūpas+ ātmā ? sa+abhilāpa+ahaṃpratyayena+ api śarīrādika+vedy+vastu+uttīrṇas+ vedayitā na kas+ cit+ lokais+ avadhāryate // K1.2.3ab: athānubhavavidhvaṃse smṛtis tadanurodhinī K1.2.3cd: kathaṃ bhaven na nityaḥ syād ātmā yady anubhāvakaḥ Vṛ: smṛti+kāle pūrva+anubhava+nāśāt katham+ pūrva+artha+anubhava+avaṣṭambha+dharmā smṛtis+ jāyeta yadi tadā+ api tat+anubhava+bodhas+ na+ anuvarteta, yas+ ca+ aneka+kāla+sthāyī bodhas+ sa eva+ ātmā+anubhāvitā // K1.2.4ab: satyāpy ātmani dṛṅnāśāt taddvārā dṛṣṭavastuṣu K1.2.4cd: smṛtiḥ kenātha yatraivānubhavas tatpadaiva sā Vṛ: artha+ābhāsa+nāśāt tat+mukha+avalambanīyas+ viṣayas+ api+ atra na+ asti smṛtes+ iti+ eka+bodha+ātmani sati+ api ātmani sā nirviṣayā+ eva+ itivyavahāra+ucchedas+ / asatas+ api+ artha+anubhavasya viṣayeṇa sā viṣayavatī yadi // K1.2.5ab: yato hi pūrvānubhavasaṃskārāt smṛtisaṃbhavaḥ K1.2.5cd: yady evam antargaḍunā ko .arthaḥ syāt sthāyinātmanā Vṛ: anubhavāt saṃskāras+ saṃskārāt+ ca smṛtis+ jāyamānā tam+ pūrva+anubhavam anukurvatī+ eva+ avagāhita+viṣayam+ tam anubhavam ābhāsayati / evam ātma+sthairyeṇa kim anupayoginā saṃskārasya+ ātmavāde+ api+ aṅgīkaraṇāt tena+ eva ca siddhes+ // K1.2.6ab: tato bhinneṣu dharmeṣu tatsvarūpāviśeṣatah K1.2.6cd: saṃskārāt smṛitisiddhau syāt smartā draṣṭeva kalpitaḥ Vṛ: sukha+duḥkha+jñāna+ādi+bhinna+dharma+āśrayatvena+ api+ ātmanas+ anupayogas+ bhinnais+ dharmais+ asaṃbhinnasya+ anupajāta+viśeṣasya smṛtau+ avyāpṛtes+ / tat+ draṣṭṛvat kalpanā+mātram etat+ ātmā smṛtā+ iti // K1.2.7ab: jñānaṃ ca citsvarūpaṃ cet tad anityaṃ kim ātmavat K1.2.7cd: athāpi jaḍam etasya katham arthaprakāśatā Vṛ: cit+svābhāvye jñānasya ca+ iti+ adharma+deśa+kāla+āveśa+yogāt+ ātmanas+ iva nityatā+ādi+prasaṅgas+ / jaḍatve katham arthasya+ asau prakāśas+ // K1.2.8ab: athārthasya yathā rūpaṃ dhatte buddhis tathātmanaḥ K1.2.8cd: caitanyam ajaḍā saivaṃ jāḍye nārthaprakāsatā Vṛ: jñānam+ buddhis+ / sā jaḍā+ api yathā viṣaya+rūpa+chāyām+ dhatte tathā+ ātmanas+ api caitanya+chāyām, atas+ asau+ artha+prakāśas tathā ca tasyās+ cit+svarūpatā syāt / evam+ jñānam+ sat+ api na+ anyasya saṃbandhi, anupapattes+ / kriyā tu na svarūpeṇa+ asti na+ anya+saṃbandhitayā // K1.2.9ab: kriyāpy arthasya kāyādes tattaddeśādijātatā K1.2.9cd: nānyādṛṣṭer na sāpy ekā kramikaikasya cocitā Vṛ: kriyā+ api pūrva+aparībhūta+vayavā+ ekā kāraka+vyāpāra+rūpā na yuktā kramikasya+ aneka+kāla+spṛśah svātmā+aikya+ayogāt, na+ api kāla+krama+vyāpī ca+ eka+svabhāvas+ ca tasyās+ āśrayas+ yuktaḥ, kevalam+ gamana+pariṇāma+ādi+rūpā sā kriyā / kāya+ādīnām+ tu tat+tat+bhinna+deśa+kāla+gata+pūrva+sattā+mātram etat+ atiriktasya+ anyasya+ anupalambhāt // K1.2.10ab: tatra tatra sthite tat tat+ bhavatīty eva dṛśyate K1.2.10cd: nānyan nānyo .asti saṃbandhaḥ kāryakāraṇabhāvataḥ Vṛ: pūrvasmin sati parasya sattā= iti+ etāvat+mātre+ anubhavas+ / kriyāvat+ ca na kriyā+kāraka+saṃbandhas+ kas+ cit+ bhinnasya+ asya+ anupalambhāt / kārya+kāraṇa+bhāvāt+ ṛte na+ anyat+ vastūnām+ jñāteyam // K1.2.11ab: dviṣṭhasyānekarūpatvāt siddhasyānyānapekṣaṇāt K1.2.11cd: pāratantryādyayogāc ca tena kartāpi kalpitaḥ Vṛ: sambandhas+ dviṣṭhas+ na ca+ ekena+ ātmanobhayatrāvasthitis+ yuktā na ca dvayos+ siddhayos+ anyonyāpekṣātmā na+ api svātmamātraniṣṭhayos+ pāratantrya+rūpas+ saṃbandhas+ / tatas+ yathā jñātṛtvam+ kalpitam+ tathā kartṛtvam apīti katham ātmā sarveśara iti ? // K1.3.1ab: satyaṃ kiṃ tu smṛtijñānaṃ pūrvānubhavasaṃśkṛteḥ K1.3.1cd: jātam apy ātmaniṣṭhaṃ tan nādyānubhavavedakam Vṛ: pūrvānubhavasaṃskāraprabodhajanmā+ api smṛtis+ ātmamātraniṣṭhatvāt svarūpasaṃvedikā+ eva na tu pūrvānubhavāveśābhāvāt pūrvānubhūtārthavyavasthāpikā ghaṭate // K1.3.2ab: dṛksvābhāsaiva nānyena vedyā rūpadṛśeva dṛk K1.3.2cd: rase saṃskārajatvaṃ tu tattulyatvaṃ na tadgatiḥ Vṛ: sarvā hi jñaptis+ svasaṃvedanaika+rūpānanyasaṃvit+ dvedhā, rūparasajñānayos+ anyonya+vedane+ anyonya+viṣayavedanam api syāt tatas+ cendriyaniyamābhāvas+ / pūrvānubhavasaṃskārajatvena tatsādṛśyamātram+ na tu pūrvānubhavāvagatiḥ, tatsādṛśyam api nāvaseyam // K1.3.3ab: athātadviṣayatve .api smṛtes tadavasāyataḥ K1.3.3cd: dṛṣṭālambanatā bhrāntyā tad etad asamañjasam Vṛ: na ca+ api bhrāntyā pūrvānubhavam+ tadviṣayam+ ca śuktau rajatam ivāsaṃvedyamānam adhyavasyatīti smṛtis tadviṣayā // K1.3.4ab: smṛtitaiva kathaṃ tāvad bhrānteś cārthasthitiḥ katham K1.3.4cd: pūrvānubhavasaṃkārāpekṣā ca kim itīṣyate Vṛ: pūrvānubhavāprakāśāt tadviṣayasaṃpramoṣe+ adhyavasāyamātrāt smṛtitvam+ na yuktam / na ca bhrāntyā pūrvānubhūtārthavyavasthāpanam, pūrvānubhavāsparśe ca tadbhinnayogakṣemāyā bhrāntes+ saṃskārajatve kas+ grahas+ // K1.3.5ab: bhrāntitve cāvasāyasya na jaḍād viṣayasthitiḥ K1.3.5cd: tato .ajāḍye nijollekhaniṣṭhān nārthasthitis tataḥ Vṛ: adhyavasāya eva bhrāntyā viṣayavyavasthāpakas+ na tu svasaṃvit, sa ca jaḍas+ katham arthavyavasthāyā hetus+ ? cit+rūpas+ api+ atītārthamātram ābhāsayet+ abāhyasvātmollekhamātraprakāśas+ vā na taddhetus+ // K1.3.6ab: evam anyonyabhinnānām aparasparavedinām K1.3.6cd: jñānānām anusaṃdhānajanmā naśyej janasthitiḥ Vṛ: jñānāni svātma+mātra+pariniṣṭhitāni sva+saṃvit+rūpatayā aparasaṃvedyāni / teṣām anyonya+saṃghaṭṭanāmayas+ paramārthopadeśaparyantas+ lokavyavahāras+ katham // K1.3.7ab: na ced antaḥkṛtānantaviśvarūpo maheśvaraḥ K1.3.7cd: syād ekaś cidvapur jñānasmṛtyapohanaśaktimān Vṛ: cittatvam eva viśva+rūpamatas+ atiriktasya+ anupapatteḥ, aśeṣapadārthajñānānām anyonyānusaṃdhānam / asya+ eva jñānādikās+ śaktayas+ / mattas+ smṛtis+ jñānam apohanam+ ca+ iti hi+ uktam // iti jñānādhikāre tṛtīyam āhnikam // K1.4.1ab: sa hi pūrvānubhūtārthopalabdhā parato .api san K1.4.1cd: vimṛśan sa iti svairī smaratīty apadiśyate Vṛ: paścāt+ api pūrvānubhūtārthānubhavitṛtvāt pūrvānubhūtārthaprakāśāsaṃpramoṣaṇam, tasyaikasya vibhos+ kartus+ sa iti+ atra pūrvānubhūtatvena pratyavamarśas+ smṛtis+ nāma vyāparas+ // K1.4.2ab: bhāsayec ca svakāle .arthāt pūrvābhāsitam āmṛśan K1.4.2cd: svalakṣaṇaṃ ghaṭābhāsamātreṇāthākhilātmanā Vṛ: smṛtiśaktyā sa iti pūrvānubhūtam+ svalakṣaṇam+ parāmṛśann ābhāsayati+ eva+ anyathā prakāśitasya parāmarśas+ na kṛtas+ syāt svasattākāla eva ca, tena smaraṇakāle naṣṭasya+ api+ ābhāsas+ na duṣyati / kadā cit tu+ arthitāvaśāt+ ghaṭakāñcanadravyasattādyanyatamaikābhāsa+rūpeṇa+ eva+ asya sphuṭāvabhāsaḥ, anyadā tu sarvātmanārthitvena tathā+ eva / atiśayanirantarāvahitacetasas tu dṛṣṭārthapratyakṣīkāra eva // K1.4.3ab: na ca yuktaṃ smṛter bhede smaryamāṇasya bhāsanam K1.4.3cd: tenaikyaṃ bhinnakālānāṃ saṃvidāṃ veditaiṣa saḥ Vṛ: pūrvānubhūtas+ cārthas+ anubhavena saha tātkālikasmṛtiprakāśe+ avabhāsamānas+ smṛtyabhinna eva prakāśāt+ bhinnasya prakāśamānatānupapattes+ / evam+ cānubhavasmṛtyādi+saṃvidām aikyam+ sa eva cātmā vedakas+ / tathā hi // K1.4.4ab: naiva hy anubhavo bhāti smṛtau pūrvo .arthavat pṛthak K1.4.4cd: prāg anvabhūvam aham ity ātmārohaṇabhāsanāt Vṛ: smṛtau smaryamāṇas+ anubhūtārthas+ yathā pṛthagbhūtas+ bhāti na tathānubhavas+ svātmana eva+ ahaṃtāpratyeyasya+ anubhavamayatvena prathanāt, yas+ cānekakālas+ ahaṃvedyas+ arthas+ sa eva+ ātmā // K1.4.5ab: yoginām api bhāsante na dṛśo darśanāntare K1.4.5cd: svasaṃvidekamānās tā bhānti meyapade .api vā Vṛ: sarvajñānām api pramātrāntaragatopalambhās+ svasaṃvinmātravedyasvabhāvās+ svātmārūḍhā eva bhāseran, atas+ ca teṣām+ yoginām+ parātmatāpattis+ eva tattvam / prameyakakṣyāyām api ghaṭādivat prātisvikena śuddhabodhātmanā rūpeṇāvabhāseran yadi tathā saṃbhavet / K1.4.6ab: smaryate yad dṛg āsīn me saivam ity api bhedataḥ K1.4.6cd: tad vyākaraṇam evāsyā mayā dṛṣṭam iti smṛteḥ Vṛ: mayā dṛṣṭam iti pramātrāntargatadarśanaparāmarśātmikāyā eva smṛtes+ vibhajya kathanam, etat+ evam anubhavas+ asau mamābhūt+ iti bhedena+ api nirdeśas+ / K1.4.7ab: yā ca paśyāmy aham imaṃ ghaṭo .ayam iti vāvasā K1.4.7cd: manyate samavetaṃ sāpy avasātari darśanam Vṛ: paraḥsthitārthavikalpane+ api ghaṭam imam+ paśyāmi ghaṭas+ ayam iti vā pramātṛmayam eva darśanam+ pratyavamṛśyate // K1.4.8ab: tan mayā dṛśyate dṛṣṭo .ayaṃ sa ity āmṛśaty api K1.4.8cd: grāhyagrāhakatābhinnāv arthau bhātaḥ pamātari Vṛ: tasmāt+ dṛkparāmarśapuraḥsārāyām+ smṛtau vikalpamātre vā dṛkśabdānuvedham+ vinā+ api sa iti+ ayam iti vārthamātranirdeśena sarvatraikapramātṛlīnau+ eva+ anubhāvyānubhāvakau māyākṛtavicchinnāvabhāsau+ api prakāśete // iti jñānādhikāre caturtham āhnikam // K1.5.1ab: vartamānāvabhāsānāṃ bhāvānām avabhāsanam K1.5.1cd: antaḥsthitavatām eva ghaṭate bahir ātmanā Vṛ: pratyakṣe+ api yāvat+ arthānām+ bhedena+ avabhāsas+ pramātrantarlīnānām eva satām+ yuktas+ // K1.5.2ab: prāgivārtho .aprakāśaḥ syāt prakāśātmatayā vinā K1.5.2cd: na ca prakāśo bhinnaḥ syād ātmārthasya prakāśatā Vṛ: pramātṛsaṃjñaprakāśasvarūpatām+ vinā yathādau ghaṭas+ asya nāvabhāsas tathā jñānakāle+ api syāt, prakāśamānatā cārthasya prakāśas+ svarūpatas+ na tu bhinnas+ // K1.5.3ab: bhinne prakāśe cābhinne saṃkaro viṣayasya tat K1.5.3cd: prakāśātmā prakāśyo .artho nāprakāśaś ca siddhyati Vṛ: prakāśamātram+ cārthāt+ bhinnam+ sarvārthasādhāraṇam+ tasya ghaṭasya prakāśas+ ayam ayam+ paṭasya+ eva+ iti viṣayaniyamas+ nirnibandhanas+ / tasmāt+ arthasya siddhis+ prakāśātmatāyattā // K1.5.4ab: tattadākasmikābhāso bāhyaṃ ced anumāpayet K1.5.4cd: na hy abhinnasya bodhasya vicitrābhāsahetutā Vṛ: jaḍānām ābhāsamānatā+ eva sattāsiddhis+ sā ca ābhāsātmatā+ eva / tatas+ ca bodhamātram ekam eva+ atra tattvam / tasya+ aviśeṣe+ api krameṇa viśiṣyamāṇas+ arthāvabhāsas tatas+ anyam aprakāśamānam+ hetutayā bāhyam artham ūhayet+ indiyavat // K1.5.5ab: na vāsanāprabodho .atra vicitro hetutām iyāt K1.5.5cd: tasyāpi tatprabodhasya vaicitrye kim nibandhanam Vṛ: vicitravāsanāprabodhas+ na bodhāt+ bhinnaḥ, tasya+ api vaicitrye kas+ hetus+ / tatas+ bāhya eva+ arthas+ bhinnābhāsahetus+ // K1.5.6ab: syād etad avabhāseṣu teṣv evāvasite sati K1.5.6cd: vyavahāre kim anyena bāhyenānupapattinā Vṛ: ābhāsamānais+ eva arthais+ vyavahāraḥ, te cābhāsātmakās+ santu kā kṣatis+ / tat kim+ bāhyena kāryam+ tāvatā lokayātrāsamāptes+ / bāhyas+ cārthas+ pramāṇabādhitas+ sāvayavas+ viruddhadharmādhyāsādes+ niravayavas+ ca dikṣaṭkayogādes+ bahuśas+ // K1.5.7ab: cidātmaiva hi devo .antaḥsthitam icchāvaśād bahiḥ K1.5.7cd: yogīva nirupādānam arthajātaṃ prakāśayet Vṛ: cittattvam eva īśvaratvāt svātma+rūpatayā upapannābhāsanam anantaśaktitvāt+ icchāvaśāt+ mṛdādi+kāraṇam+ vinā+ eva bāhyatvena ghaṭapaṭādikam artharāśim+ prakāśayet // K1.5.8ab: anumānam anābhātapūrve naiveṣṭam indriyam K1.5.8cd: ābhātam eva bījāder ābhāsād dhetuvastunaḥ Vṛ: pūrvāvabhātāntaḥsthita eva+ arthe nāntarīyakārthadarśanavaśāt tattaddeśakālādi+yojanayā vimarśanam anumānam / indriyam api+ anumīyate kiṃcinmātram+ nimittam+ tat+ ca bījādyābhāsāt+ ābhāsitam eva // K1.5.9ab: ābhāsaḥ punarābhāsad bāhyasyāsīt kathaṃ cana K1.5.9cd: arthasya naiva tenāsya siddhir nāpy anumānataḥ Vṛ: ghaṭādyābhāsāt+ bāhyasya+ anupapattes+ nāsīt+ ābhāsaḥ, tatas tatra nānumānāt+ api siddhis+ // K1.5.10ab: svāminaś cātmasaṃsthasya bhāvajātasya bhāsanam K1.5.10cd: asty eva na vinā tasmād icchāmarśaḥ pravartate Vṛ: cidātmanaś ceśvarasya ātmanīvābhedena+ artheṣu+ api prakāśe+ asti+ anyathā pratibhāsamānārthaikaviṣayas+ nirmātṛtāmayas+ vimarśa icchā+rūpas+ na syāt // K1.5.11ab: svabhāvam avabhāsasya vimarśaṃ vidur anyathā K1.5.11cd: prakāśo .arthoparakto .api sphaṭikādijaḍopamaḥ Vṛ: prakāśasya mukhya ātmā pratyavamarśaḥ, tam+ vinā arthabheditākārasya+ api+ asya svacchatāmātram+ na tu+ ajāḍyam+ camatkṛtes+ abhāvāt // K1.5.12ab: ātmāta eva caitanyaṃ citkriyā citikartṛtā K1.5.12cd: tātparyeṇoditas tena jaḍāt sa hi vilakṣaṇaḥ Vṛ: ātmadravyasya bhāvātmakam api+ etaj jaḍāt+ bhedakatayā vimarśākhyam+ mukhyam+ rūpam uktam+ caitanyam+ dṛśiśaktis+ citis+ iti [adopt var: citiśaktis+ dṛśir iti] / sā cetanakriyā citikartṛtā+ eva // K1.5.13ab: citiḥ pratyavamarśātmā parā vāk svarasoditā K1.5.13cd: svātantryam etan mukhyaṃ tad aiśvaryaṃ paramātmanaḥ Vṛ: abhinnavācyādyā vāg eṣā nityacitsvarūpatvena+ anādyantāparatantrā, bhāvāntarānapekṣam+ śuddham etat svātantryam aiśvaryasaṃjñam // K1.5.14ab: sā sphurattā mahāsattā deśakālāviśÃ©ṣinī K1.5.14cd: saiṣā sāratayā proktā hṛdayaṃ parameṣṭhinaḥ Vṛ: sphurat+rūpatā sphuraṇakartṛtā abhāvāpratiyoginī+ abhāvavyāpinī sattā bhavattā bhavanakartṛtā nityā deśakālāsparśāt sā+ eva pratyavamarśātmā citikriyāśāktis+ / sā viśvātmanas+ parameśvarasya svātmapratiṣṭhārūpā hṛdayam iti tatra tatrāgame nigadyate // K1.5.15ab: ātmānam ata evāyaṃ jñeyīkuryāt pṛthaksthiti K1.5.15cd: jñeyaṃ na tu tadaunmukhyāt khaṇḍyetāsya svatantratā Vṛ: etādṛśaśuddhasvātantryavaśāt+ naiṣa pṛthag eva labdhapratiṣṭham+ vastu+ avaiti, api tu+ ajñeyam ātmānam aniyantritaprabhāvatayā jñeyīkaroti / bhinnajñeyasāpekṣatve jñānakartṛtā mlāyet // K1.5.16ab: svātantryāmuktātmānaṃ svātantryād advayātmanaḥ K1.5.16cd: prabhur īśādisaṃkalpair nirmāya vyavahārayet Vṛ: ata eva vedyaikībhāvalakṣaṇapūrṇatāmayāt svātantryāt tadānīntanam eva vedakam ātmānam īśvaras+ śivas+ vediteti+ evamādi+vikalpais+ ābhāsayati bhāvanādivyavahārārtham // K1.5.17ab: nāhantādiparāmarśabhedād asyānayatātmanaḥ K1.5.17cd: ahaṃmṛśyatayāivāsya sṛṣtes tiṅvācyakarmavat Vṛ: vartamānapramātṛbhāve nāhaṃpratyavamarśasya prameyatvenedantā / vimarśabhede cābhāsabhede ca pramātā+ eveśvaraśabdena sṛṣṭas+ aham+ parāmarśavyavadhānena kevalam, yathā kriyādi+śabdena pacatyādivācyas+ arthas+ / yathāhus+ kriyāguṇajātisaṃbandhādiśābdais+ na kriyādaya ucyante pacatyādimukhena+ abhidhānāt / īśvaraśabdāt+ ātmaśabdāt+ cāham iti parāmṛśan na eva+ ātmānam avaiti na sākṣāt, pratītis tu+ asti+ eva smṛtyeva+ anubhavamukhena+ anubhūtasya // K1.5.18ab: māyāśaktyā vibhoḥ saiva bhinnasaṃvedyagocarā K1.5.18cd: kathitā jñānasaṃkalpādhyavasāyādināmabhiḥ Vṛ: prakāśātmanas+ parameśvarasya māyāśaktyā svātma+rūpam+ viśvam+ bhede ābhāsyate / tatas+ sā+ eva citis+ jñānam adhyakṣam / tasya+ eva bhinnasya+ ābhātasya smṛtis+ saṃkalpas+ adhyavasāyas+ manobuddhirūpatve+ api citis+ eva // K1.5.19ab: sākṣātkārakṣaṇe .apy asti vimarśaḥ katham anyathā K1.5.19cd: dhāvanādy upapadyeta pratisaṃdhānavarjitam Vṛ: sākṣātkāralakṣaṇe jñāne+ api citas+ arthapratyavamarśas+ asti sūkṣmaḥ, vācanadhāvanādau śīghrakriyā tattaddṛśyamānadeśādyupāditsājihāsānusaṃdhānena hi bhavet // K1.5.20ab: ghaṭo .ayam ity adhyavasā nāmarūpātirekiṇī K1.5.20cd: pareśaśaktir ātmeva bhāsate na tv idantayā Vṛ: ayam iti ghaṭas+ iti vā+ adhyavasāyas+ bhinna+prakāśamāna+nāma+rūpa+atiriktas+ citi+śakti+mayas+ eva+ ātmā+ iva+ abhedena avabhāsate // K1.5.21ab: kevalaṃ bhinnasamvedyadeśakālānurodhataḥ K1.5.21cd: jñānasmṛtyavasāyādi sakramaṃ pratibhāsate Vṛ: cittattvasya māyāśaktyā bhinnam+ ghaṭādi saṃvedyam+ tattaddeśakālabhinnam+ prakāśyate yasya+ abhedena+ avaṣṭambhāt+ vibhinnadeśakālādinā jñānasmṛtyādyābhāsate // iti jñānādhikāre pañcamam āhnikam // K1.6.1ab: ahaṃpratyavamarśo yaḥ prakāśātmāpi vāgvapuḥ K1.6.1cd: nāsau vikalpaḥ sa hy ukto dvayākṣepī viniścayaḥ Vṛ: prakāśasya+ ātmani+ ahamiti parāvāk+rūpatvāt sābhilāpas+ api svabhāvabhūtas+ pratyavamarśas+ na vikalpa iti+ ucyate, sa hi pratiyoginiṣedhapūrvas+ niścayas+ na cātra pratiyogisaṃbhavas+ // K1.6.2ab: bhinnayor avabhāso hi syād ghaṭāghaṭayor dvayoḥ K1.6.2cd: prakāśasyeva nānyasya bhedinas tv avabhāsanam Vṛ: prakāśāt+ dvitīyasya bhinnasya pratiyoginas+ aprakāśasaṃjñasya+ anavabhāsane prakāśetaratvam+ na syāt / tasya+ anābhāse vyapohanāyogāt+ vikalpatāhānis+ // tathā ca K1.6.3ab: tadatatpratibhābhājā mātraivātadvyapohanāt K1.6.3cd: tanniścayanamukto hi vikalpo ghaṭa ity ayam Vṛ: pramātus+ eva svatantrasya+ antarlīnatadatadarthābhāsasya atadapohanena ghaṭa iti niścayas+ vikalpas+ nāma vyāpāras+ // K1.6.4ab: cittattvaṃ māyayā hitvā bhinna evāvabhāti yaḥ K1.6.4cd: dehe buddhāv atha prāṇe kalpite nabhasīva vā K1.6.5ab: pramātṛtvenāham iti vimarśo .anyavyapohanāt K1.6.5cd: vikalpa eva sa parapratiyogy avabhāsajaḥ Vṛ: cidacittattvasya+ eva+ īśvarasya māyāśaktyā bhedāvabhāsini śarīre buddhau+ āntare vā sparśe taduttīrṇe vākāśa iva śūnya eva vikalpite+ ahamiti pramātṛbhāvena vimarśaḥ, tattadābhāsamānaśarīrādi+pratiyogyapohanakaraṇāt+ ghaṭas+ ayam itivat+ vikalpa eva // K1.6.6ab: kādācitkāvabhāse yā pūrvābhāsādiyojanā K1.6.6cd: saṃskārāt kalpanā proktā sāpi bhinnāvabhāsini Vṛ: vichinnavicchinneṣu śūnyadehādyābhāsabhedeṣu pūrvābhāsāhaṃkārākhyānām aikyayojanāntaḥpūrvābhāsasthitilakṣaṇasaṃskārāśritā pramātṛvyāpāra+rūpā kalpanā+ eva pratyabhijñākhyā // K1.6.7ab: tad evaṃ vyavahāre .api prabhur dehādim āviśan K1.6.7cd: bhāntam evāntar arthaugham icchayā bhāsayed bahiḥ Vṛ: ādi+sarge vā vyavahāre+ api vā maheśvaras+ māyāśaktyā dehādim ātmatvena abhiniviśya pramātāram+ kurvann antaḥsthitam+ vibhāntam eva tam+ tam artham+ krameṇa bahīrūpam+ kartṛśaktyā bhāsayati / tathābhāsanam evotpādanam / asya dehādyanāviṣṭasya tu svatas+ yugapat+ ahamidam iti sarvārthaprakāśas+ // K1.6.8ab: evaṃ smṛtau vikalpe vāpy apohanaparāyaṇe K1.6.8cd: jñāne vāpy antarābhāsaḥ sthita eveti niścitam Vṛ: sarvasaṃvitsu sarvārthāvabhāsas+ pramātṛsaṃlīnas+ cittattvavat+ ānurūpyeṇa prakāśamānas+ sadā sthita eva // K1.6.9ab: kiṃ tu naisargiko jñāne bahirābhāsanātmani K1.6.9cd: pūrvānubhavarūpas tu sthitaḥ sa smaraṇādiṣu Vṛ: jñāne bahirābhāsana+rūpe sahaja eva cittattvasya+ antararthāvabhāsaḥ, smṛtyādau tu pūrvānubhavātmā / ata eva smṛtis+ saṃskārajocyate // K1.6.10ab: sa naisargika evāsti vikalpe svairacāriṇi K1.6.10cd: yathābhimatasaṃsthānābhāsanād buddhigocare Vṛ: avatantras tu vikalpas+ cakṣurādyagocaram api buddhaviṣayatāpādanena yathāruci pūrvānubhūtatvāvimarśanena navam eva tam+ tam artham ābhāsayati saṃniveśaviśeṣam+ ca / tatrāsau+ arthas+ sahaja eva+ asti // K1.6.11ab: ata eva yathābhīṣṭasamullekhāvabhāsanāt K1.6.11cd: jñānakriye sphuṭe eva siddhe sarvasya jīvataḥ Vṛ: apūrvārthanirmāṇajñānasāmārthyāt+ ca vikalpa eva sarvasya sarvajñatvam+ sarvakartṛtvam+ ca sphuṭam iti jñānādhikāre ṣaṣṭham āhnikam saptamam āhnikam K1.7.1ab: yā caiṣā pratibhā tattatpadārthakramarūṣitā K1.7.1cd: akramānantacidrūpaḥ pramātā sa maheśvaraḥ Vṛ: tattatpadārthakramācchuritas+ caiṣas+ antaḥsthita eva ābhāsas+ sarvasaṃvitkālavyāpyakramānantacinmaya ātmasaṃjñas+ pramātā svāṅgabhūte prameye nirmātṛtayā maheśvaras+ ca // K1.7.2ab: tatadvibhinnasaṃvittimukhair ekapramātari K1.7.2cd: pratitiṣṭhatsu bhāveṣu jñāteyam upapadyate Vṛ: anekasaṃvitsrotomukhais+ ekapramātṛsindhum upalīya bhāvabhedās+ kāryakāraṇatādi+vyavahārasamanvayam+ bhajante // K1.7.3ab: deśakālakramajuṣām arthānāṃ svasamāpinām K1.7.3cd: sakṛdābhāsasādhyo .asāv anyathā kaḥ samanvayaḥ Vṛ: svarūpam avabhāsanam+ ca bhāvānām+ svātmapariniṣṭhitam eva / yugapadekābhāsanibandhanas+ caiṣām+ samanvayas+ / sas+ abhinnas+ pramātṛlīnatayā kalpate / K1.7.4ab: pratyakṣānupalambhānāṃ tattadbhinnāṃśapātinām K1.7.4cd: kāryakāraṇatāsiddhihetutaikapramātṛjā Vṛ: kāryakāraṇabhāva iva tatsiddhis+ api pratyakṣānupalambhais+ ekapramātṛmukhena samanvayam āgatya kriyate, asamanvitās+ pratyakṣānupalambhās+ kramikasvaviṣayamātrajñāpanakṣīṇā na+ anyonyāpekṣopalakṣaṇakṣamās+ // K1.7.5ab: smṛtau yaiva svasaṃvittiḥ pramāṇaṃ svātmasaṃbhave K1.7.5cd: pūrvānubhavasadbhāve sādhanaṃ saiva nāparam Vṛ: pūrvānubhasvasaṃvedanasya abhāvāt smṛtisvasaṃvedanam eva atraikārthābhāsamayapramātṛ+rūpam+ smṛtisvarūpa iva pramāṇam / smṛtes+ pūrvānubhavābhāsābhāve kāryakāraṇabhāvāsiddhes+ na kāryaliṅgatā // K1.7.6ab: bādhyabādhakabhāvo .api svātmaniṣṭhāvirodhinām K1.7.6cd: jñānānām udiyād ekapramātṛpariniṣṭhiteḥ Vṛ: bhinnasvābhāsamātraniṣṭhānām+ jñānānām+ kas+ virodhaḥ, tat kathaṃ bādhyabādhkatvam / ekaprāmātṛviśrāntau tu yuktam // K1.7.7ab: viviktabhūtalajñānaṃ ghaṭābhāvamatir yathā K1.7.7cd: tathā cecchuktikājñānaṃ rūpyajñānāpramātvavit Vṛ: iha bhūtale ghaṭas+ nāstīti ghaṭābhāvajñānam+ kevalabhūtalajñānam eva śūnyabhūtalasya ghaṭābhāva+rūpatvāt / tathā+ eva yadi śuktikārajatayos+ aparasparātmatvāt+ śuktikā+jñānam+ rajatājñānam iti pratyakṣam+ bādhakam // K1.7.8ab: naivaṃ śuddhasthalajñānāt siddhyet tasyāghaṭātmanā K1.7.8cd: na tūpalabdhiyogyasyāpy atrābhāvo ghaṭātmanaḥ Vṛ: kevalabhūtalajnānāt+ bhūtalasya+ aghaṭātmatā sidhyati, na tu tatrādhāre bhinnas+ darśanayogyas+ api ghaṭas+ nāsti // K1.7.9ab: viviktaṃ bhūtalaṃ śaśvad bhāvānāṃ svātmaniṣṭhiteḥ K1.7.9cd: tat kathaṃ jātu tajjñānaṃ bhinnasyābhāvasādhanam Vṛ: bhūtalam abhūtalaviviktam+ sadā+ eva tat katham+ tajjñānam+ kadācit+ eva tatra bhinnaghaṭābhāvam+ sādhayet / bhinnaghaṭaviviktatā ca bhūtalasya kadācit kam+ rūpam+ syāt+ yadi ghaṭasahitatā+ api kadācit svarūpam+ bhavet, na tu+ evam+ / padārtau dvau+ eva svātmapariniṣṭhitau, sāhityam+ na tadatiriktam ubhayātmakam ekarūpam / jñānam ekam+ tūbhayābhāsasaṃsargātmakam api+ ekābhāsajñānāntarābhāvarūpam / vastu punas+ svātmaniṣṭham eva paricchinattīti na vastubalena pradeśadarśanāt pradeśasiddhivat+ ghaṭābhāvasiddhis+ / ubhayābhāsaikajñānātmakakāryābhāvāt tu syāt / na ca+ evam+ vyavadhānena pratītis+ pradeśadarśanāt+ eva tatsiddhes+ // K1.7.10ab: kim tv ālokacayo .andhasya sparśo voṣṇādiko mṛduḥ K1.7.10cd: tatrāsti sādhayet tasya svajñānam aghaṭātmatām Vṛ: pradeśeṣu+ ālokapuram+ santamase mṛdum uṣṇādikam+ sparśam+ vā ghaṭa+rūpasparśābhāvātmakam anubhūyālokādi ghaṭābhāvas+ atrāsti, ghaṭas+ nāstīti vyavahartum+ yuktam // K1.7.11ab: piśācaḥ syād anāloko .apy ālokābhyantare yathā K1.7.11cd: adṛśyo bhūtalasyāntar na niṣedhyaḥ sa sarvathā Vṛ: na ca+ evam ālokasya piśācānyatvāt tatra piśācaniṣedhaprasaṅgaḥ, sa hi+ adṛśyas+ anyatve+ api yathā mṛdgolakasya+ api+ antaranivāryas tathālokasya+ antare / tatas tasya anyamata ivāsmanmate+ api nādṛśyatvāt+ abhāvasiddhis+ // K1.7.12ab: evaṃ rūpyavidābhāvarūpā śuktimatir bhavet K1.7.12cd: na tv ādyarajatajñapteḥ syād aprāmāṇyavedikā Vṛ: śuktijñānam eva rajatajñānābhāvarūpam+ sidhyati, tadānīntanaśuktijñānānubhavena na bhinnasya+ atītasya rūpyajñānasya+ aprāmāṇyam // K1.7.13ab: dharmyasiddher api bhaved bādhā naivānumānataḥ K1.7.13cd: svasaṃvedanasiddhā tu yuktā saikapramātṛjā Vṛ: śuktikājñānakāle ca na pūrvam+ rajatajñānam asti / tatas+ sa dharmī na siddha iti nānumānena bādhā, ekapramātṛmayasvasaṃvedane tu+ ekadeśāvaṣṭambhyubhayajñānamayasaṃbandhabhāsanāt sidhyati / paścātsaṃvādas+ pratyakṣasvasaṃvedane pūrvasya+ api tasya bhāsanāt+ ekam+ pramāṇam itarat+ anyathā+ iti bhavati / saṃvādas+ api+ ekapramātṛkṛtas+ // K1.7.14ab: ittham atyarthabhinnārthāvabhāsakhacite vibhau K1.7.14cd: samalo vimalo vāpi vyavahāro .anubhūyate Vṛ: māyāśaktyā bhedaviṣayas+ ayam+ sarvas+ vyavahāras tathājñānainām+ śuddhas+ ajñānāndhānām+ tu malinas tattadbhinnārthāvabhāsabhāji bhagavati saṃbhāvyate+ anubhavena // iti jñānādhikāre saptamam āhnikam // K1.8.1ab: tātkālikākṣasāmakṣyasāpekṣāḥ kevalaṃ kva cit K1.8.1cd: ābhāsā anyathānyatra tv andhāndhatamasādiṣu Vṛ: ābhāsās+ kadācit sannihitapratyakṣākṣiptā ghaṭas+ ayam iti vyavahārahetavaḥ, andhatamasādau tu pūrvānubhavotthitās+ // K1.8.2ab: viśeṣo .arthāvabhāsasya sattāyāṃ na punaḥ kva cit K1.8.2cd: vikalpeṣu bhaved bhāvibhavadbhūtārthagāmiṣu Vṛ: smṛtyutprekṣā+rūpeṣu pratyakṣapṛṣṭhapātiṣu svatantreṣu vānyeṣu vikalpeṣu kālatrayaviṣayeṣu+ arthāvabhāsas+ antas tulya eva+ avasthitas+ // K1.8.3ab: sukhādiṣu ca saukhyādihetuṣv api ca vastuṣu K1.8.3cd: avabhāsasya sadbhāve .apy atītatvāt tathā sthitiḥ Vṛ: sukhaduḥkhādyābhāsās tatsādhanābhāsās+ ca sadaivāntas+ santas+ api na tadāhlādādi+mayīm+ sthitim+ kurvanti+ atītatvāt+ bahis tadānīm abhāvāt tadātvaviśiṣṭānām+ ca tathākāritvāt // K1.8.4ab: gāḍham ullikhyamāne tu vikalpena sukhādike K1.8.4cd: tathā sthitis tathaiva syāt sphuṭam asyopalakṣaṇāt Vṛ: kutas+ cit prayatnaniveśāt svatantravikalpollikhitam+ sphuṭam eva sukhādi jātam+ vikāsādi+hetus+ // K1.8.5ab: bhāvābhāvāvabhāsānāṃ bāhyatā+ upādhir iṣyate K1.8.5cd: nātmā sattā tatas teṣām āntarāṇāṃ satāṃ sadā Vṛ: sarveṣām ābhāsānām+ bhāvābhāvaviṣayānām abahīrūpatve+ api sattāsti+ eva smṛtyādau, bāhyatvam hi teṣām upādhis+ na svarūpam / abhāvābhāsasya+ antaḥsattāyām api bahirabhāvāt tathātvam // K1.8.6ab: āntaratvāt pramātraikye naiṣāṃ bhedanibandhanā K1.8.6cd: arthakriyāpi bāhyatve sā bhinnābhāsabhedataḥ Vṛ: antas+ ca sarveṣām eva nīlasukhādyā bhāsānām sadā sattve+ api pramātṛmātra+rūpatvāt kāryakāraṇādi+bhedāśrayā nārthakriyā, pramātus+ bhede+ api bauddhacākṣuṣatvādibhedena+ ābhāsabhedāt+ ābhāsāśritārthakāritā+ api bhidyate rūpādīnām // K1.8.7ab: cinmayatve .avabhāsānām antar eva sthitiḥ sadā K1.8.7cd: māyayā bhāsamānānāṃ bāhyatvād bahir apy asau Vṛ: citsvarūpatvena+ ābhāsānām+ sadāntastattva eva sthitis+ / māyā+śaktyā bahis+ pratyakṣatvena prakāśyamāneṣu bhāveṣu prakāśa+avyatirikteṣu bahis+ābhāsas+ iti+ ucyate, tat+ api teṣām āntaratvam eva sisṛkṣādau tu bhāvānām api // K1.8.8ab: vikalpe yo .ayam ullekhaḥ so .api bāhyaḥ pṛthakprathaḥ K1.8.8cd: pramātraikātmyam āntaryaṃ tato bhedo hi bāhyatā Vṛ: vikalpe ghaṭādyullekhas+ cakṣurādyagocare+ api pṛthagābhāsāt+ bāhya eva / ahaṃvimarśas+ hi+ āntaratvaṃ, idam iti tu bāhyatā / evam+ ca ghaṭādīnām ubhayī bāhyatā bāhyāntaḥkaraṇadvayīvedyatā, sukhādes tu+ ekāntaḥkaraṇavedyatā+ eva // K1.8.9ab: ullekhasya sukhādeś ca prakāśo bahir ātmanā K1.8.9cd: icchāto bhartur adhyakṣarūpo .akṣādibhuvāṃ yathā Vṛ: ullekhasukhaduḥkhalajjādīnām+ cākṣuṣānām+ rūpādīnām iveśvarasya śaktyā sākṣātkaraṇarūpas+ bauddhas+ prakāśas+ // K1.8.10ab: tadaikyena vinā na syāt saṃvidāṃ lokapaddhatiḥ K1.8.10cd: prakāśaikyāt tad ekatvaṃ mātaikaḥ sa iti sthitam Vṛ: tattadvibhinnasaṃvit+anusandhānena hi vyavahāras+ / ekas+ ca prakāśātmā tadanusandhāna+rūpas+ sa eva ca+ ekas+ pramātā paramātmasaṃjñas+ // K1.8.11ab: sa eva vimṛśattvena niyatena maheśvaraḥ K1.8.11cd: vimarśa eva devasya śuddhe jñānakriye yataḥ Vṛ: sa paramātmā cidrūpovimarśākhyena+ eva mukhyasvabhāvena+ avyabicāriṇā maheśvaras+ / cittattvasya viśvātmanas+ śivasaṃjñasya+ ahaṃvimarśanam eva śuddhe jñānakriye, bhinnābhinnajñeyakāryagate tu+ īśvarasya śuddhāśuddhe, bhinnārthaviṣaye tu puṃsas+ sattvarajovṛtti+rūpe prakāśapravṛttisaṃjñe tamasā saṃkucite+ aśuddhe eva// iti jñānādhikāre .aṣṭamāhnikam // iti jñānādhikāraḥ // kriyādhikāraḥ // prathamam āhnikam// K2.1.1ab: ata eva yad apy uktaṃ kriyā naikasya sakramā K2.1.1cd: eketyādi pratikṣiptaṃ tad ekasya samarthanāt Vṛ: ekacittattvasamarthanāt+ ekasaṃbandhī vyāpāra eka eva+ iti kriyāpi+ apakṛtadūṣaṇā // K2.1.2ab: sakramatvaṃ ca laukikyāḥ kriyāyāḥ kālaśaktitaḥ K2.1.2cd: ghaṭate na tu śāśvatyāḥ prābhavyāḥ syāt prabhor iva Vṛ: māyāśaktes+ bhinnabhāvāvabhāsānām+ kriyā ca kālaśaktivaśāt sakramā na tu+ ātmavimarśa+rūpānādi+nidhanā prabhos+ svabhāvabhūtā // K2.1.3ab: kālaḥ sūryādisaṃcāras tattatpuṣpādijanma vā K2.1.3cd: śītoṣṇe vātha tallakṣyaḥ krama eva sa tattvataḥ Vṛ: sā sā prasiddhā kriyā kālas+ śītādi vā tat+upalakṣitas+ sarva+bhinna+avabhāsamāna+bhāva+upādhibhūtas+ kramas+ eva vā+ asau tasya+ eva+ upayogāt // K2.1.4ab: kramo bhedāśrayo bhedo .apy ābhāsasadasattvataḥ K2.1.4cd: ābhāsasadasattve tu citrābhāsakṛtaḥ prabhoḥ Vṛ: anyonya+ābhāsa+śūnya+bhinna+bhāva+avabhāsa+vaicitrya+kriyā+ eva prabhos+ bhāveṣu krama+hetus+ // K2.1.5ab: mūrtivaicitryato deśakramam ābhāsayaty asau K2.1.5cd: kriyāvaicitryanirbhāsāt kālakramam apīśvaraḥ Vṛ: anekasya+ anyonya+bheda+ābhāsāt+ deśa+kramas+ kriyā+mukhena kāla+kramas+ api / ekasya tu bhāvasya tat+tat+janma+sattā+vipariṇāma+ādi+kriyā+bhedāt kālakramas+ eva // K2.1.6ab: sarvatrābhāsabhedo .api bhavet kālakramākaraḥ K2.1.6cd: vicchinnabhāsaḥ śūnyāder mātur bhātasya no sakṛt Vṛ: sarvatra+ arthe vicitras+ avabhāsas+ śūnya+dehādes+ eva pramātus+ kāla+krama+ābhāsa+hetus+, sa hi prāk+kālas+ na tathā tadānīm+ bhāsate smṛtim+ vihāya sva+vartamāna+apekṣayā ca+ asau bhūta+bhaviṣyatte vyavaharati / sakṛt+vibhātasya tu bhāsana+kriyā+vicchedāt+ āvṛtti+gaṇana+abhāvāt+ na+ ātmani+ iva+ artheṣu+ api kāla+bhedas+ / K2.1.7ab: deśakramo .api bhāveṣu bhāti mātur mitātmanaḥ K2.1.7cd: svātmeva svātmanā pūrṇā bhāvā bhānty amitasya tu Vṛ: parimitam+ pramātaram+ apekṣya bhāvas+ tatas+ anyonyam+ ca bhinnā dūra+ādi+vyapadeśa+bhājas+ ca, prakāśa+eka+rūpatvena tu+ īśvarasya na kva+ api+\var{kvāpy\lem \em kvapy \ed} aprakāśa+saṃbhavāt+ paramāṇau+ api / prakāśa+ghanasya na+ ātmanas+ bhinnam+ dūram+ vā+ anya+anyatas+ vā kim+cit+ ābhāti // K2.1.8ab: kiṃ tu nirmāṇaśaktiḥ sāpy evaṃ viduṣa īśituḥ K2.1.8cd: tathā vijñātṛvijñeyabhedo yad avabhāsyate Vṛ: evam+ pūrṇatayā prakāśamānasya+ api parameśvarasya sā+ eṣā sṛṣṭi+śaktis+ yat+ jñātṛ+jñeyasvabhāvās+ bhāvās+ svatas+ anyonyam+ ca vibhāgena+ avasīyante, na ca tathā+avasāyena tasya svarūpa+sthitis+ tirodhīyate // iti kriyā+adhikāre prathamam+ āhnikam+ // dvitīyam+ āhnikam+ // K2.2.1ab: kriyāsaṃbandhasāmānyadravyadikkālabuddhayaḥ K2.2.1cd: satyāḥ sthairyopayogābhyām ekānekāśrayā matāḥ Vṛ: kriyā+vat+ anye+ api saṃbandha+ādayas+ eka+aneka+viṣayās+ api satya+ābhāsās+, sarvadā+upayoginām+ eṣām+ arthavattvena+ apariharaṇīyatvāt+ // K2.2.2ab: tatraikam āntaraṃ tattvaṃ tad evendriyavedyatām K2.2.2cd: saṃprāpyānekatāṃ yāti deśakālasvabhāvataḥ Vṛ: abhinnam+ eva tattvam+ antas+ bahis+ ābhāsa+bhedāt+ eka+anekam+, bahis+deśa+kāla+svabhāva+bheda+ābhāsa+saṃbheda+maya+eka+ekas+svalakṣaṇa+ābhāsānām+ anekatvāt+ // K2.2.3ab: taddvyālambanā etā mano .anuvyavasāyi sat K2.2.3cd: karoti mātṛvyāpāramayīḥ karmādikalpanāḥ Vṛ: madhyasthatayā+ antas+bahis+tattva+viṣayā mānasyas+ kriyā+ādi+kalpanās+ pramātṛ+vyāpāra+rūpās+ // K2.2.4ab: svātmaniṣṭhā viviktābhā bhāvā ekapramātari K2.2.4cd: anyonyānvayarūpaikyayujaḥ saṃbandhadhīpadam Vṛ: rājñas+ puruṣas+ iti+ādi+saṃbandha+dhiyas+ antas+samanvayāt+ aikyam+ bahis+ saṃbandhi+bhedam+ ca+ ālambante // K2.2.5ab: jātidravyāvabhāsānām bahir apy ekarūpatām K2.2.5cd: vyaktyekadeśabhedaṃ cāpy ālambante vikalpanāḥ Vṛ: gavas+ caitras+ iti ca matayas+ bahis+ api go+mātra+eka+ghana+puruṣa+viśeṣa+ākāra+ābhāsa+aikyam+ svalakṣaṇa+avayava+ābhāsa+bahutvam+ ca parāmṛśanti // K2.2.6ab: kriyāvimarśaviṣayaḥ kārakāṇāṃ samanvayaḥ K2.2.6cd: avadhyavadhimadbhāvānvayālambā digādidhīḥ Vṛ: kāṣṭha+sthalī+devadatta+odanānām+ pacati+ iti+ antas+samanvayāt+ bahis+bhedāt+ ca+ eka+aneka+viṣayā kriyā+matis+ / deśa+kāla+kramas+ api bhāvānām+ avadhi+avadhi+mat+rūpāṇām+ anyonya+apekṣas+ saṃbandha+bhedas+ eva tathā+ eva+ eka+aneka+mayas+ / jāti+dravya+kriyā+saṃkhyā+ādi+matayas+ sarvās+ eva saṃbandha+viśeṣa+samavāya+viṣayās+ eva // K2.2.7ab: evam evarthasiddhiḥ syān mātur arthakriyārthinaḥ K2.2.7cd: bhedābhedavatārthena tena na bhrāntir īdṛśī Vṛ: eka+aneka+rūpais+ eva kriyā+ādibhis+ evam+ ābhāsa+anuguṇya+rūpas+ pramātus+ tat+arthinas+ arthakriyā+saṃvādas+ / tatas+ na tat+buddhayas+ bhrāntās+ // iti kriyā+adhikāre dvitīyam āhnikam // tṛtīyam āhnikam // K2.3.1ab: idam etādṛgityevaṃ yad vaśād vyavatiṣṭhate K2.3.1cd: vastu pramāṇaṃ tat so .api svābhāso .abhinavodayaḥ K2.3.2ab: so .antas tathāvimarśātmā deśakālādyabhedini K2.3.2cd: ekābhidhānaviṣaye mitir vastuny abādhitā Vṛ: yat+āyattā hi vastunas+ svarūpeṇa nityatā+viśeṣaṇais+ vā vyavasthāpyamānatā sas+ pramātus+ svatvena+ apūrva+vastu+avabhāsa+ eva sthitas+ pramāṇam / sas+ eva ca+ ābhāsas+ ayam+ iti nityas+ iti vā tathā+ eva pṛthaktayā+ abhinavatvena ca pramātari+ uparūḍhas+ vimarśa+rūpatām āpannas+ vimarśa+bheda+anusārya+ eka+eka+śabda+vācye pṛthak+pṛthak+ eva tiraskṛta+deśa+ādi+bhede tasmin+ ābhāte+ eva sāmānya+rūpe vastuni svaka+arthakriyā+prāpte pramāṇa+antareṇa+ abādhita+sthairyā pramitis+ pramātṛ+vyāpāras+ // K2.3.3ab: yathāruci yathārthitvaṃ yathāvyutpatti bhidyate K2.3.3cd: ābhāso .apy artha ekasminn anusaṃdhānasādhite Vṛ: ekasmin+ eva ca+ eka+pratyavamarśa+sāmarthya+upapādite vastuni svecchā+vaśāt+ arthitva+anurodhāt+ vā naipuṇya+vaśāt+ vā+ avabhāsa+bhedas+ // tathā hi K2.3.4ab: dīrghavṛttordhvapuruṣadhūmacāndanatādibhiḥ K2.3.4cd: yathābhāsā vibhidyante deśakālāvibhedinaḥ K2.3.5ab: tathaiva sadghaṭadravyakāñcanojjvalatādayaḥ K2.3.5cd: ābhāsabhedā bhinnārthakāriṇas te padaṃ dhvaneḥ Vṛ: ekasmin+ eva ghaṭa+ādau+ arthe+ avadhitsā+vaśāt+ dīrghatā tryaśratā+pārimāṇḍalya+ādi vā+ ābhāti, cihna+vyavadhāna+chāyā+mātrā+arthitāyām+ puruṣas+ eva+ ūrdhvatā+mātram+ pratibhāti, tat+kārya+arthitāyām+ tu nyakṣeṇa+ īkṣamāṇasya puruṣas+ / dhūma+mātram+ eva kasya+ cit+ ābhāsate, tat+vidas+ tu tārṇatā+ādi maṇi+rūpya+ādi+viśeṣas+ iva / sa ca tathā bhidyamānas+ api deśa+kāla+bhedam+ na spṛśati / tathā+ eva ghaṭas+ eva san+ nitya+ābhāsas+ anyādṛk+ eva paṭa+ādi+ananta+aśeṣa+artha+sādhāra~as+ sattā+mātra+sādhya+sat+parāmarśa+ādi+arthakriyā+kārī, tatra+ eva ghaṭas+ iti ca+ ābhāsas+ antas+bahiṣkaraṇa+jñeyas+ pṛthu+budhnā+udara+ākāra+artha+sāmānyas+ anyas+ eva yas+ paṭa+ādiṣu na+asti, kāñcanas+ iti ca+ aparas+ yas+ mṛṭ+maya+ādiṣu na+ asti sa ca tathā+arthitā+ādi+vaśāt+ aindriyakas+ eva jāyate / eka+ekas+ ca+ asau+ ābhāsas+ eka+ekena+ śabdena vyavahāra+artham+ tat+tat+niyata+arthakriyā+arthibhis+ abhidhīyate, ghaṭas+ iti na sattā+ abhidhīyate na ca kāñcanas+ iti ghaṭa+ābhāsas+ / caitras+ iti bālya+ādi+sādhāraṇas+ deśa+ādi+rahitas+ tathā+ eva ca / tatas+ arthakriyā bhinnā // K2.3.6ab: ābhāsabhedād vastūnāṃ niyatārthakriyā punaḥ K2.3.6cd: sāmānādhikaraṇyena pratibhāsād abhedinām Vṛ: ekasmin+ eva svalakṣaṇe pratyābhāsam+ niyati+śaktyā kāryam+ niyamitam+ tathā+bhūta+aneka+kārya+kṛt+ābhāsa+bheda+adhikaraṇam+ ekam+ ca / sāmānādhikaraṇya+ābhāsa+vaśāt+ vastu / anekasya+ ekatā hi sāmānādhikaraṇyam // K2.3.7ab: pṛthagdīpaprakāśānāṃ srotasāṃ sāgare yathā K2.3.7cd: aviruddhāvabhāsānām ekakāryā tathaikyadhīḥ Vṛ: bhinnās+ pradīpa+prabhās+ avibhāgena+ avabhāsante nadī+pravāhās+ ca sindhu+buddhau pānake ca te te rasās+, tathā śauklya+mahattva+paṭatva+ādi+avabhāsās+ paraspara+anupraveśa+kṣamās+, na tu nīla+pīta+ādi+avabhāsās+ tat+tat+eka+kārya+eka+dravya+ābhāsa+bhāvena kalpante pratyakṣas+ eva / tat+ etat+ sāmānādhikaraṇyam+ // K2.3.8ab: tatrāviśiṣṭe vahnyādau kāryakāraṇatoṣṇatā K2.3.8cd: tattacchabdārthatādyātmā pramāṇād ekato mataḥ Vṛ: kadā cit+ deśa+ādi+sahabhāva+avachinna+svalakṣaṇa+rūpa+viśeṣa+tyāgena+ eka+sāmānya+rūpa+agni+ābhāsa+mātras+ eva trailokya+traikālya+gāmitvena nija+pramāṇāt+ ekasmāt+ eva viśiṣṭa+kārya+kāraṇatā+uṣṇa+ūrdhva+bhāk+ agni+śabda+vācyatā+ādi+svabhāva+siddhis+ // K2.3.9cd: sā tu deśādikādhyakṣāntarabhinne svalakṣaṇe K2.3.9cd: tātkālikī pravṛttiḥ syād arthino .apy anumānataḥ Vṛ: kāya+pravṛttis+ punas+ deśa+kāla+ādi+pratyakṣa+bheda+sāhityena svalakṣaṇas+ eva tat+arthitayā pramāṇa+samūhāt+ eva / anumānāt+ api dharmi+pratyakṣa+viśiṣṭāt+ eva pravṛttis+ // K2.3.10cd: dūrāntikatayārthānāṃ parokṣādhyakṣatātmanā K2.3.10cd: bāhyāntaratayā doṣair vyañjakasyānyathāpi vā K2.3.11cd: bhinnāvabhāsacchāyānām api mukhyāvabhāsataḥ K2.3.11cd: ekapratyavamarśākhyād ekatvam anivāritam Vṛ: dūra+antika+ādi+sphuṭa+asphuṭatva+ādinā bahis+antas+caratvena vā+ ābhāsasya cchāyā+mātra+bhede+ api tat+mukhya+svabhāva+rūpa+pratyavamarśa+aikyāt+ arthānām+ aikyam+ abādhitam // K2.3.12cd: arthakriyāpi sahajā nārthānām īśvarecchayā K2.3.12cd: niyatā sā hi tenāsyā nākriyāto .anyatā bhavet Vṛ: ullekha+ghaṭa+ādīnām+ bāhya+arthakriyā+virahe+ api ghaṭa+āditayā+ eva+, asvabhāvikatvāt+ tasyās+ īśvareṇa pratyābhāsam+ niyamitāyās+ // K2.3.13cd: rajataikavimarśe .api śuktau na rajatasthitiḥ K2.3.13cd: upādhideśāsaṃvādād dvicandre .api nabho .anyathā Vṛ: rajate+ śuktau ca rajata+avamarśa+aikyena rajatatve+ api punas+ śukti+deśa+saṅgati+bādhena+ upādhi+saṃvāda+abhāvāt+ tat+buddhis+ asthairyāt+ bhrāntā / dvi+candre+ api nabhas+deśa+asaṃvādāt+ mithyā // K2.3.14cd: guṇaiḥ śabdādibhir bhedo jātyādibhir abhinnatā K2.3.14cd: bhāvānām ittham ekatra pramātary upapadyate Vṛ: bhāvānām+ śabda+rūpa+saṃsthāna+ādinā bheda+ākṣepas+ jāti+ādinā ca+ ekatā+ākṣepas+ anubhūyamānas+ pramātṛ+aikye ghaṭate / anyonya+bheda+vyavasthā+ api+ anusaṃdhāna+āyattā // K2.3.15cd: viśvavaicitryacitrasya samabhittitalopame K2.3.15cd: viruddhābhāvasaṃsparśe paramārthasatīśvare K2.3.16cd: pramātari purāṇe tu sarvadā bhātavigrahe K2.3.16cd: kiṃ pramāṇaṃ navābhāsaḥ sarvapramitibhāgini Vṛ: apūrva+ābhāsasya+ asiddha+vastu+sādhanāt+ nitya+avabhāsinas+ pramātus+ na pramāṇa+upayogas+ / tat+tat+nava+ābhāsānām+ tat+tat+pramāṇatvāt+ kāmam+ sas+ pramāṇam+ anyasya syāt+ na tu svātmanas+ sadā siddhasya, kevalam+ vibhus+ pramitau svātantryāt+ pramātā+ eva / te te vicitrā viśva+ābhāsās+ tasmin+ sthāyini vaicitryeṇa+ upapadyante / tat+ icchātas+ apara+avabhāsamāna+arthānām+ tat+sāra+svarūpa+bhraṃśe māyā+śakti+vaśāt+ unmajjana+nimajjane, tattvatas+ tasya+ eva+ apara+ādhīnā sattā sadātanī viruddha+prāk+pradhvaṃsa+abhāva+ādi+prayogāt+, sas+ api yāvat+ upadiśyate bhāva+abhāvābhyām+ tāvat+ sas+ eva pramātṛtām+ bhajate+ upadidikṣos+ abhāvāt+ upadeśa+anupapattes+ // K2.3.17cd: apravartitapūrvo .atra kevalaṃ mūḍhatāvaśāt K2.3.17cd: śaktiprakāśeneśādivyavahāraḥ pravartyate Vṛ: māyā+vyāmoha+vaśāt+ kevalam asmin+ ātmani pramātṛ+rūpe śiva+īśvara+ādi+vyavahāras+ yas+ na pravartitas+ sas+ śuddha+svātantrya+ādi+hetu+pradarśanena bhāvanā+ādi+upadeśāya sādhyate // iti kriyā+adhikāre tṛtīyam āhnikam // K2.4.1ab: eṣa cānantaśaktitvād evam ābhāsayaty amūn K2.4.1ab: bhāvān icchāvaśād eṣā kriyā nirmātṛtāsya sā Vṛ: pramātā cit+rūpas+ ananta+śaktis+ īśvaras+ svecchā+vaśāt+ tathā tān+ bhāvān+ ābhāsayet / sā+ eva ca+ icchā+śaktis+ nirmātṛtā+ākhyā kriyā tasya // K2.4.2ab: jaḍasya tu na sā śaktiḥ sattā yad asataḥ sataḥ K2.4.2ab: kartṛkarmatvatattvaiva kāryakāraṇatā tataḥ Vṛ: jaḍam+ pradhāna+paramāṇu+bīja+ādi tu na śaktam+ asatas+ nirmāṇe, kartṛtvam+ eva hi kāraṇatvam+ karmatā+ eva ca kāryatvam+ na tu+ anyat // K2.4.3ab: yad asat tad asadyuktā nāsataḥ satsvarūpatā K2.4.3ab: sato .api na punaḥ sattālābhenārtho .atha cocyate K2.4.4ab: kāryakāraṇatā loke sāntarviparivartinaḥ K2.4.4ab: ubhayendriyavedyatvaṃ tasya kasyāpi śaktitaḥ Vṛ: asatas+ sat+svabhāvatā viruddhā satas+ ca siddhā / siddhasya+ eva+ antas+bāhya+antaḥkaraṇa+dvayīvedyatā+āpādanam+ īśvareṇa+ utpādanam // K2.4.5ab: evam ekā kriyā saiṣā sakramāntarbahiḥsthitiḥ K2.4.5ab: ekasyaivobhayākārasahiṣṇor apapāditā Vṛ: sā+ eṣā kriyā+antas+bahis+sthiti+rūpatayā sa+kramā+ api+ ekasya svasaṃvit+siddhasya kartus+ ābhāsa+chāyā+bhede+ api+ aikyena pratyavamṛśyasya karmaṇas+ ca+ ekasya saṃnaṃdhinī tat+abhinna+āśrayatvāt+ ekatvena sādhitā // K2.4.6ab: bahis tasyaiva tatkāryaṃ yad antar yad apekṣayā K2.4.6ab: pramātrapekṣayā coktā dvayī bāhyāntarasthitiḥ Vṛ: arthasya bāhyatā+āpādanam+ kāryatvam+, tatas+ bāhyatā kāryatā ca+ eka+apekṣayā pramātaram+ apekṣya ca+ antas+bahis+vyavahāras+ / tatas+ tasya+ eva kāryam+ // K2.4.7ab: mātaiva kāraṇaṃ tena sa cābhāsadvayasthitau K2.4.7ab: kāryasya sthita evaikas tad ekasya kriyoditā Vṛ: evam+ pramātā+ eva kāraṇam+ sa ca bāhya+antara+kārya+ābhāsa+krame+ api+ ekas+ eva+ iti+ evam+ api+ ekasya kartus+ siddhā kriyā // K2.4.8ab: ata evāṅkure .apīṣṭo nimittaṃ parameśvaraḥ K2.4.8ab: tad anyasyāpi bījāder hetutā nopapadyate Vṛ: bāhya+ābhāsatā+āpādanam utpādanam+ iti cit+rūpasya+ eva kāraṇatā tatas+ aṅkura+ādau nimitta+kāraṇatva+īśvaras+ kais+ cit+ iṣṭas+, na ca+ api bīja+ādes+ jaḍasya kāraṇatā niranusaṃdhānasya yuktā // K2.4.9ab: tathā hi kumbhakāro .asāv aiśvaryaiva vyavasthayā K2.4.9ab: tattanmṛdādisaṃskārakrameṇa janayed ghaṭam Vṛ: kumbhakāra+rūpe pramātari kāraṇe sthite+ api mṛt+ādi+saṃskāra+apekṣā ghaṭasya+ īśvara+kṛta+niyati+saṃjña+maryādayā na svabhāvena // K2.4.10ab: yoginām api mṛdbīje vinaivecchāvaśena tat K2.4.10ab: ghaṭādi jāyate tattatsthirasvārthakriyākaram Vṛ: mṛt+ādi+anapekṣasya yoginām+ icchā+mātreṇa ghaṭa+ādes+ sthirasya ghaṭa+ādi+arthakriyā+kāriṇas+ ca nirvṛttis+ // K2.4.11ab: yoginirmāṇatābhāve pramāṇāntaraniścite K2.4.11ab: kāryaṃ hetuḥ svabhāvo vāta evotpattimūlajaḥ Vṛ: atas+ eva kāryam+ svabhāvas+ vā tat+utpatti+garbhas+ yogi+nirmitatva+abhāva+niścaya+abhāve hetu+ābhāsas+ / tat+niścaye punas+ īśvara+niyati+apekṣayā hetutā syāt // K2.4.12ab: bhūyas tattatpramātrekavahnyābhāsādito bhavet K2.4.12ab: parokṣād apy adhipater dhūmābhāsādi nūtanam K2.4.13ab: kāryam avyabhicāryasya liṅgam anyapramātṛgāt K2.4.13ab: tadābhāsas tadābhāsād eva tv adhipateḥ paraḥ Vṛ: a+vahni+ābhāsa+sphuraṇa+pūrvakas+ api jāyamānas+ dhūma+ābhāsas+ dūra+ādau niyati+śaktyā kṛta+sāmarthyāt+ agni+ābhāsāt+ eva tat+deśa+gata+tat+tat+pramātṛ+antara+sādhāraṇāt+ tasya+ eva sas+ avyabhicāreṇa gamakas+, jāta+rūḍhas+ tu dhūma+ābhāsas+ tat+vahni+ābhāsasya+ atyanta+parikṣayāt+ tat+tat+pramātṛ+antara+gāt+ dhūma+ābhāsāt+ eva parokṣāt+ api pūrvavat+ kṛta+adhipatyāt+ // K2.4.14ab: asmin satīdam astīti kāryakāraṇatāpi yā K2.4.14ab: sāpy apekṣāvihīnānāṃ jāḍānāṃ nopapadyate Vṛ: asmin+ sati+ idam+ bhavati+ iti niyatam+ paurvāparyam+ kṛttikā+rohinī+udayayos+ a+kārya+kāraṇayos+ api+ asti+ iti pūrvasya sāmarthye parasya sattā+ iti syāt kārya+kāraṇa+bhāvas+, tat+ ca+ apekṣā+rahitānām+ jāḍānām+ na yuktam+ / etāvat+ etat+ syāt+ pūrvasya sāmarthyam+ parasya sattā na ca+ evam+ kim+cit+ uktam+ syāt+ na ca pūrvasya sāmarthya+lakṣaṇas+ svabhāvas+ para+sattā+rūpas+ // K2.4.15ab: na hi svātmaikaniṣṭhānām anusandhānavarjinām K2.4.15ab: sadasattāpade .apy eṣa saptamyarthaḥ prakalpyate Vṛ: sat+ asat+ vā kāryam+ kāraṇam+ api+ ātma+paryavasitam+ jaḍam+ anusandhāna+śūnyam+ na+ anya+apekṣa+svabhāvam+ tatas+ ca na+ atra pradhāna+apekṣā+mayas+ guṇa+vibhakti+arthas+ ghaṭate // K2.4.16ab: ata eva vibhaktyarthaḥ pramātrekasamāśrayaḥ K2.4.16ab: kriyākārakabhāvākhyo yukto bhāvasamanvayaḥ Vṛ: eka+pramātṛ+saṃlagnas+ tu kriyā+kāraka+bhāva+ākhyas+ vibhakti+arthas+ bhūmi+bīja+udaka+ādīnām+ samanvayas+ yuktas+ na tu śuṣkas+ anyas+ kārya+kāraṇa+bhāvas+ // K2.4.17ab: parasparasvabhāvatve kāryakāraṇayor api K2.4.17ab: ekatvam eva bhede hi naivānyonyasvarūpatā Vṛ: kārya+kāraṇayos+ anyonya+rūpatve+ api+ ekatā+ eva syāt+ na tat+bhāvas+ // K2.4.18ab: ekātmano vibhedaś ca kriyā kālakramānugā K2.4.18ab: tathā syāt kartṛtaivaivaṃ tathāpariṇamat tayā Vṛ: eka+svabhāvasya bhedena sthitis+ pariṇāmas+ kāla+kalitas+ kriyā+ eva, tatas+ pariṇāme svatantrasya śāktimatas+ kartṛtā+ eva hetunā // K2.4.19ab: na ca yuktaṃ jaḍasyaivaṃ bhedābhedavirodhataḥ K2.4.19ab: ābhāsabhedād ekatra cidātmani tu yujyate Vṛ: jaḍasya+ abhinna+ātmanas+ bhedena+ avasthites+ virodhāt+ ayuktam+, svacche cit+ātmani+ ekasmin+ evam+ aneka+pratibimba+dhāraṇena+ avirodhāt+ yujyate // K2.4.20ab: vāstave .api cidekatve na syād ābhāsabhinnayoḥ K2.4.20ab: cikīrṣālakṣaṇaikatvaparāmarśaṃ vinā kriyā Vṛ: ekasmin+ cit+tattve+ api+ akasmāt+ ābhāsa+bhedas+ na ghaṭate, na ca tatra kriyātvam+ / yadā tu sas+ cit+ātmā tathā+cikīrṣayā parāmṛśan+ bahis+ ābhāsayati tadā tat+ upapadyate / jaḍasya+ api+ asti bhavati+ iti+ asyām+ api sattā+kriyāyām+ bubhūṣā+yogena svātantrya+abhāvāt+ akartṛtvam+, tena pramātā+ eva tam+ bhāvayati tena tena vā himācala+ādinā rūpeṇa sas+ bhavati+ iti+ atra paramārthas+ // K2.4.21ab: itthaṃ tathā ghaṭapaṭādyābhāsajagadātmanā K2.4.21ab: tiṣṭhāsor evam icchaiva hetutā kartṛtā kriyā Vṛ: cit+vapuṣas+ svatantrasya viśva+ātmanā sthātum+ icchā+ eva jagat+ prati kāraṇatā kartṛtā+rūpā sā+ eva kriyā+śaktis+ / evam+ cit+rūpasya+ ekasya kartus+ eva cikīrṣā+ākhyā kriyā mukhyā, na+ akartṛkam+ karma+ asti karma+ādīnām+ kartṛ+mukhena+ upacāratas+ // iti kriyādhikāre caturtham+ āhnikam // iti kriyādhikāras+ // 3. āgama+adhikāras+ // 3.1 prathamam+ āhnikam+ // K3.1.1ab: evam antarbahirvṛttiḥ kriyā kālakramānugā K3.1.1cd: mātur eva tadanyonyāviyukte jñānakarmaṇī Vṛ: pramātus+ antas+sthitasya+ ātmanas+ bahiṣkāras+ eva krama+anugatā kriyā+ iti paraspara+avirahite tasya jñāna+kriye // K3.1.2ab: kiṃ tv āntaradaśodrekāt sādākhyaṃ tattvam āditaḥ K3.1.2cd: bahirbhāvaparatve tu parataḥ pārameśvaram Vṛ: īśitus+ antas+bahis+sthitau+ antas+bhāva+prādhānye punas+ sādākhyam+ tattvam+, aparam+ bahis+bhāva+udrekāt+ aiśvaram // K3.1.3ab: īśvaro bahir unmeṣo nimeṣo .antaḥ sadāśivaḥ K3.1.3cd: sāmānādhikaraṇyaṃ ca sadvidyāhamidaṃdhiyoḥ Vṛ: unmeṣa+nimeṣau bahis+antas+sthitī eva+ īśvara+sadāśivau, bāhya+antarayos+ vedya+vedakayos+ eka+cit+mātra+viśrāntes+ abhedāt+ sāmānādhikaraṇyena+ idam+ viśvam+ aham+ iti viśva+ātmanas+ matis+ śuddhavidyā // K3.1.4ab: idaṃbhāvopapannānāṃ vedyabhūmim upeyuṣām K3.1.4cd: bhāvānāṃ bodhasāratvād yathāvastvavalokanāt Vṛ: binna+vedya+bhūmau+ idantayā dṛśyatām+ āpāditānām+ api bhāvānām+ cit+mātra+sāratvāt+ aham+ idam+ iti tattva+pratipattis+ śuddhatā+jñāptis+ // K3.1.5ab: atrāparatvam bhāvānām anātmatvena bhāsanāt K3.1.5cd: paratāhantayācchādāt parāparadaśā hi sā Vṛ: atra+ idaṃtā+mates+ aparatvam+ ahaṃtayā sarvasya vedyasya+ācchādanāt+ paratā+ iti parāpara+avasthā+ eṣā // K3.1.6ab: bhedadhīr eva bhāveṣu kartur bodhātmano .api yā K3.1.6cd: māyāśakty eva sā vidyety anye vidyeśvarā yathā Vṛ: bodha+kartṛtā+mayasya+ api bhedena viśva+īkṣaṇam+ vidyā+ iti ke cit / māyā+śaktis+ api+ eṣā vidyā+ eva / saṃsāra+uttīrṇatvāt+ tatrasthās+ mantreśvaravidyeśvarās+ // K3.1.7ab: tasyaiśvaryasvabhāvasya paśubhāve prakāśikā K3.1.7cd: vidyāśaktiḥ tirodhānakarī māyābhidhā punaḥ Vṛ: saṃsāriṇām+ aiśvaryasya svātmanas+pratyabhijñānam+ vidyayā, paśu+bhāvas+ māyayā // K3.1.8ab: bhede tv ekarase bhāte .ahaṃtayānātmanīkṣite K3.1.8cd: śūnye buddhe śarīre vā māyāśktir vijṛmbhate Vṛ: yadā bhāvās+ bhedena+ idaṃtayā+ eva bhāsante+ aham+ iti pramātṛtvena ca deha+ādis+, tadā viparya+dvaya+hetus+ māyā+śaktis+ vimohinī nāma vibhos+ vijṛmbhate // K3.1.9ab: yaś ca pramātā śūnyādiḥ prameye vyatirekiṇi K3.1.9cd: mātā sa meyaḥ san kālādikapañcakaveṣṭitaḥ Vṛ: yas+ ca vyatirikta+prameya+jāte pramātā śūnya+ādis+ sas+ idam+ iti vedyas+ eva vastutas+ kāla+ādyais+ pañcabhis+ ca paratantrīkṛtas+ / tatra kālāt+ vartamāna+ābhāsena tasya bhūta+bahviṣyat+saṃbhavas+, niyates+ kārya+karma+phala+niyamas+, rāgāt+ bhoga+abhiṣvaṅgas+, vidyā+kalābhyām+, acit+ātmanas+ asvatantrasya+ api+ īṣat+jñāna+kriye cit+svātantrya+rūpe // K3.1.10ab: trayoviṃśatidhā meyaṃ yat kāryakaraṇātmakam K3.1.10cd: tasyāvibhāgarūpy ekaṃ pradhānaṃ mūlakāraṇam K3.1.11ab: trayodaśavidhā cātra bāhyāntaḥkaraṇāvalī K3.1.11cd: kāryavargaś ca daśadhā sthūlasūkṣmatvabhedataḥ Vṛ: kāryāṇi dvidhā / śabda+sparśa+rūpa+rasa+gandhāni sūkṣmatvena tanmātra+saṃjñāni pañca+, anyonya+vyūhena sthūlāni pṛthivī+ādi+buddhīndriyāṇi, vāk+pāṇi+pāda+pāyu+upastha+ākhyāni pañca karmendriyāṇi+, manas+buddhi+ahaṅkārās+ iti tridhā+ antahkaraṇam+ iti trayoviṃśati+bhedasya kārya+kāraṇa+ātmanas+ prameyasya mūla+bhūta+eka+avibhāga+daśā prādhāna+ākhyā // iti+ āgama+adhikāre prathamam+ āhnikam // dvitīyam+ āhnikam // K3.2.1ab: tatraitan mātṛtāmātrasthitau rudro .adhidaivatam K3.2.1ab: bhinnaprameyaprasare brahmaviṣṇū vyavasthitau Vṛ: śūnye puryaṣṭaka+ātmake+ atyanta+sūkṣma+dehe+ eva vā pramātṛ+mātre sthitau+ anya+prameya+upasaṃhāre rudras+ adhiṣṭhātā, bhinna+prameya+ābhāse sarga+sthiti+hetū brahma+viṣṇū // K3.2.2ab: eṣa pramātā māyāndhaḥ saṃsārī karmabandhanaḥ K3.2.2ab: vidyābhijñāpitaiśvaryaś cidghano mukta ucyate Vṛ: māyīya+śūnya+āsi+pramātā niyatya karma+ādhīnas+ saṃsārī, vidyā+vaśāt+ ātma+tattva+abhijñayā muktas+ // K3.2.3ab: svāṅgarūpeṣu bhāveṣu pramātā kathyate patiḥ K3.2.3ab: māyāto bhediṣu kleśakarmādikaluṣaḥ paśuḥ Vṛ: aiśvarya+daśāyām+ pramātā viśvam+ śārīratayā paśyan+ patis+ puṃstva+avasthāyām+ tu rāga+ādi+kleśa+karma+vipāka+āśayais+ parītas+ paśus+ // K3.2.4ab: svātantryahānir bodhasya svātantryasyāpy abodhatā K3.2.4ab: dvidhāṇavaṃ malam idaṃ svasvarūpāpahānitaḥ Vṛ: svatantras+ bodhas+ paramārthas+, tathā+rūpatvāt+ eva pūrṇas+ / tasya svātantryāt+ eva tathā+icchayā svātantryam+ vinā bodha+mātra+nirmāṇe bodhitām+ vinā svātantrya+mātra+nirmāṇe vā pūrṇatva+abhāvena parimitatvāt+ dvidhā+aṇutvam+ tāttvika+svarūpa+viparyāsāt+ malatvam+ // K3.2.5ab: bhinnavedyaprathātraiva māyākhyaṃ janmabhogadam K3.2.5ab: kartary abodhe kārmaṃ tu māyāśaktyaiva tat trayam Vṛ: atra+ eva dvidhā+āṇave vedyam abhinnam+ api bhedena yadā bhāti tadā+ atas+ api viparyāsāt+ nāmnā māyīyam+ malam+ / ahetūnām+ api karmaṇām+ janma+ādi+hetu+bhāva+viṣaya+viparyāsāt+ a+bodha+ātmaka+kartṛ+gatam+ kārmam+ / tat+mala+traya+nirmāṇe prabhos+ icchā māyā+śaktis+ ucyate // K3.2.6ab: śuddhabodhātmakatve .api yeṣāṃ nottamakartṛtā K3.2.6ab: nirmitāḥ svātmano bhinnā bhartrā te kartṛtātyayāt Vṛ: vedya+anuparakta+bodhānām+ api pūrṇa+kartṛtva+śūnyatvāt+ svarūpa+anyatvena prabhuṇā nirmāṇam+ // K3.2.7ab: bodhaikalakṣaṇaikye .api teṣām anyonyabhinnatā K3.2.7ab: tatheśvarecchābhedena te ca vijñānakevalāḥ Vṛ: śuddha+bodhānām+ bodhatva+nityatvāt+\var{#nityatvād\lem \corr; #nityatvādh# \Ed} bhede+ api+ anyonya+bhedas+ tathā+ eva+ īśvareṇa nirmāṇāt+ na+ anyathā / te ca sāṃkhya+puruṣa+prāyās+ vijñānakevalās+ iti+ ucyate // K3.2.8ab: śūnyādyabodharūpās tu kartāraḥ pralayākalāḥ K3.2.8ab: teṣāṃ kārmo malo .apy asti māyīyas tu vikalpitaḥ Vṛ: śūnya+prāṇa+ādau bodha+rūpatā+atikrameṇa+ ahaṃtayā sthitās+ pralaya+kevalinas+ / teṣām+ aṇūnām+ karma+saṃskāras+ api+ asti, māyā+malas+ tu vedya+yoga+ayogābhyām+ vikalpitas+ // K3.2.9ab: bodhānām api kartṛtvajuṣāṃ kārmamalakṣatau K3.2.9ab: bhinnavedyajuṣāṃ māyāmalo vidyeśvarāś ca te Vṛ: kartṛtā+yoge+ api bodhānām+ karma+uttīrṇānām+ vidyeśvaratve+ api bhinna+vedya+yogāt+ māyā+malam+ asti+ eva / pūrṇa+kartṛtva+abhāvāt+ īśvarāt+ bhinnās+ anyonyam+ ca pūrvavat+ atas+ eva+ eṣām+ aṇutvam+ api syāt // K3.2.10ab: devādīnāṃ ca sarveṣāṃ bhavināṃ trividhaṃ malam K3.2.10ab: tatrāpi kārmam evaikam mukhyaṃ saṃsārakāraṇam Vṛ: deva+ādīnām+ sthāvara+antānām+ saṃsāriṇām+ trayas+ api malās+, kārmas+ eva saṃsāra+prayojakas+ // K3.2.11ab: kalodbalitam etac ca cittattvaṃ kartṛtāmayam K3.2.11ab: acidrūpasya śūnyāder mitaṃ guṇatayā sthitam Vṛ: saṃsāriṇām+ etat+ ca cit+tattvam+ kartṛtā+rūpam+ śūnya+prāṇa+ādau jaḍe devasya kalā+śaktyā+ upodbalyamānam+ upasarjanatvena+ avasthānāt+ parimitam+ / atas+ ca+ atra+ eva mukhyam+ aṇutvam+ // K3.2.12ab: mukhyatvaṃ kartṛtāyāś ca bodhasya ca cidātmanaḥ K3.2.12ab: śūnyādau tadguṇe jñānaṃ tatsamāveśalakṣaṇam Vṛ: etat+ eva punas+ śūnya+ādi kartṛtā+ātmanas+ bodhasya yadā+ upasarjanatvena+ āste tadā+ asya pramātus+ etat+ bodha+mayatām+ āpannasya jñānam+ tat+śakti+samāveśa+lakṣaṇam+ ucyate // K3.2.13ab: śūnye buddhyādyabhāvātmany ahantākartṛtāpade K3.2.13ab: asphuṭārūpasaṃskāramātriṇi jñeyaśūnyatā Vṛ: buddhi+prāṇa+ādi+niṣedha+mātre yadā+ ahaṃtā+abhimānena pramātṛtā tadā sauṣupte tāvat+mātra+avasthitau vedya+abhāvas+ saṃskārasya saṃbhave+ api+ arūpatvena+ anupalakṣyatvāt+ / tāvatā+ eva sāṃkhya+puruṣāt+ viśeṣas+ // K3.2.14ab: sākṣāṇām āntarī vṛttiḥ prāṇādiprerikā matā K3.2.14ab: jīvanākhyāthavā prāṇe .ahantā puryaṣṭakātmikā Vṛ: eṣas+ eva śūnya+pramātā sarva+indriya+śakti+sādhāraṇa+jīvana+ākhya+prāṇa+ādi+preraṇa+antas+vṛttis+ jīva+ākhyas+, tāsām+ indriya+śaktīnām+ ahaṃtayā saha puryaṣṭakatvam+ athavā prāṇa+ahaṃtayā pramātṛtvena puryaṣṭakatā // K3.2.15ab: tāvan mātrasthitau proktaṃ sauṣupta[ṃ] pralayopamam K3.2.15ab: savedyam apavedyaṃ ca māyāmalayutāyutam Vṛ: śūnyatāyām+ sthitau vedya+abhāvāt+ māyā+mala+abhāvas+, prāṇa+ādau sukha+sparśa+ādi+vedya+yogāt+ māyā+malavat+ pralayas+ iva sauṣuptam+ padam+ // K3.2.16ab: manomātrapathe .apy akṣaviṣayatvena vibhramāt K3.2.16ab: spaṣṭāvabhāsā bhāvānāṃ sṛṣṭiḥ svapnapadaṃ matam Vṛ: cakṣus+ādi+indriya+śakti+apravṛttau+ api manas+śaktyā+ eva dṛṣṭa+rūpa+ādi+ābhāsa+īśvara+sṛṣṭis+ aṇos+ svapna+padam+ / anya+pramātṛ+sādhāraṇa+rūpa+ādi+ābhāsa+anuvṛttitas+ kāla+antara+ananuvṛttes+ bhrāntis+ eṣā // K3.2.17ab: sarvākṣagocaratvena yā tu bāhyatayā sthirā K3.2.17ab: sṛṣṭiḥ sādhāraṇī sarvapramātR̥ṇāṃ sa jāgaraḥ Vṛ: sarva+antas+bahis+karaṇa+śaktyā sṛṣṭis+ jāgarā, tatra+ api pūrvavat+ dvicandra+ādi+bhrāntis+ // K3.2.18ab: heyā trayīyaṃ prāṇādeḥ prādhānyāt kartṛtāguṇe K3.2.18ab: taddhānopacayaprāyasukhaduḥkhādiyogataḥ Vṛ: etāni jāgara+svapna+suṣuptāni prāṇa+ādes+ ātmatvena+ abhimanyamānasya+ udrekāt+ svātantryasya+ apahrāsāt+ heyāni, svātantryasya mātrayā+ upacayas+ sukha+harṣa+ādayas+ tathā+ eva nyūnatā duḥkha+dveṣa+ādayas+ / sarva+bhoga+ātmā saṃsāras+ bandhas+ // K3.2.19ab: prāṇāpānamayaḥ prāṇaḥ pratyekaṃ suptajāgratoḥ K3.2.19ab: tacchedātmā samānākhyaḥ sauṣupte viṣuvatsv iva Vṛ: sas+ ca prāṇa+ ātmā [svapne] prāṇa+āpāna+rūpa+śvāsa+praśvāsa+rūpas+ jāgare+ atha supte+ [atra] tayos+ api viṣuvati+ iva rātri+dinayos+ sāmye tat+nyūnatā+ādhikya+rodhāt+ samāna+saṃjñas+ // K3.2.20ab: madhyordhvagāmyudānākhyas turyago hutabhuṅmayaḥ K3.2.20ab: vijñānākalamantreśo vyāno viśvātmakaḥ paraḥ Vṛ: prāṇa+āpānayos+ pārśva+dvaya+tiryak+pravāha+vicchedena+ ekatām āpādya+ ūrdhva+rūpa+madhya+mārga+pravāheṇa+ udgamanāt+ udānas+ / madhya+netram+ iva+ ūrdhva+bhāktvāt+ agni+dharmā turya+daśāyām+ / turyātīte dik+kāla+anavacchede pūrṇe pravāhatām+ hitvā+ atinirbhara+avasthas+ vyāna+saṃjñas+ / etat+ ca daśā+dvayam upādeyam+ prāṇa+śaktes+ parameśvara+kalpatvena+ avasthānāt // iti+ āgama+adhikāre dvitīyam āhnikam // iti+ āgama+adhikāras+ // 4. tattva+saṃgraha+adhikāras+ // K4.1ab: svātmā+ eva sarvajantūnām+ ekas+ eva maheśvaraḥ K4.1cd: viśvarūpo .aham idam ity akhaṇḍāmarśabṛṃhitaḥ Vṛ: ekas+ prathama+upādeya+turya+daśāyām+ akhaṇḍita+grāhaka+akhaṇḍita+grāhya+tat+melanā+camatkāra+upabṛṃhitas+ sādhāraṇas+ eva sarva+prāṇinām+ ātmā viśva+rūpas+ maheśvaras+ // K4.2ab: tatra svasṛṣṭedaṃbhāge buddhyādigrāhakātmanā K4.2cd: ahaṃkāraparāmarśapadam nītam anena tat Vṛ: maheśvarasya jṛmbhā+maye+ asmin+ nirgate tasmin+ idaṃtā+parāmarśe grāhyam+ yat+ nirmitam+ buddhis+ prāṇas+ atha śūnyam+ tat+ vedya+ekadeśa+rūpam ahaṃkāra+avamṛśyatā+āpādanena paricchinna+grāhakīkṛtam+ // K4.3ab: svasvarūpāparijñānamayo .anekaḥ pumān mataḥ K4.3cd: tatra sṛṣṭau kriyānandau bhogo duḥkhasukhātmakaḥ Vṛ: etat+ eva viśva+ātmanas+ parimitatva+karaṇam+ apratyabhijñānam+ ucyate / evam+ ca+ aneka+buddhi+prāṇa+ādikhaṇḍa+gata+apara+ahaṃkāra+parāmarśas+ para+aparijñāna+saṃjñas+ / pratyak+ātmanas+ bahavas+, teṣu pramātṛ+rūpeṣu maheśvareṇa sva+ānandas+ sva+kriyā+eka+kartṛtā+anusāriṇī nirmitā / sas+ eva bhogas+ ānanda+leśa+ākhyas+ sukha+saṃjñitas+ kriyā+lava+ātmā duḥkha+rūpas+ kriyā duḥkham+ ca vakṣyate // K4.4ab: svāṅgarūpeṣu bhāveṣu patyur jñānaṃ kriyā ca yā K4.4cd: māyātṛtīye te eva paśoḥ sattvaṃ rajas tamaḥ Vṛ: īśvarasya jñāna+kriye te māyayā sahite paśos+ sattva+rajas+tamāṃsi // K4.5ab: bhedasthitaḥ śāktimataḥ śaktitvaṃ nāpadiśyate K4.5cd: eṣāṃ guṇānāṃ karaṇakāryatvapariṇāminām Vṛ: sattva+rajas+tamasām+ca bhedena+ avabhāsāt+ na śakti+vyapadeśas+ śakti+śaktimatos+ abhedāt / vastutas+ śakti+vikāsas+ viśvam+ // K4.6ab: sattānandaḥ kriyā patyus tadabhāvo .api sā paśoh K4.6cd: dvayātmā tad rajo duḥkhaṃ śleṣi sattvatamomayam Vṛ: īśvarasya+ ananta+kartṛtā camatkāra+rūpā kriyā+ uktā parama+prakāśa+ānanda+mayī, pratyak+ātmanas+ tu tau prakāśa+ānandau grāhya+bhūtau sattvam+ ucyate / tat+abhāvas+ ca tamas+, sattva+tamasī prakāśa+ānanda+tat+abhāva+rūpe dve api śleṣa+ātmanī [rajas+] / paśos+ rajas+saṃjñayā kriyā ca duḥkham+ ca+ ucyate // K4.7ab: ye .apy asāmayikedantāparāmarśabhuvaḥ prabhoḥ K4.7cd: te vimiśrā vibhinnāś ca tathā citrāvabhāsinaḥ Vṛ: ye ca+ ete maheśvarasya+ idam+śabda+saṃketa+anusaṃdhānam+ vinā+ api prakāśasya parāmarśa+sāratvāt+ bāla+daśāyām+ iva+ idam+artha+nirdeśyās+ bhāvās+, te+ aneka+ābhāsa+sāmānādhikaraṇyena svalakṣaṇa+ātmanas+ pṛthak+sāmānya+rūpatayā nānā+ākārās+ ca tathā tat+nirmāṇāt+ prathante // K4.8ab: te tu bhinnāvabhāsārthāḥ prakalpyāḥ pratyagātmanaḥ K4.8cd: tattadvibhinnasaṃjñābhiḥ smṛtyutprekṣādigocare Vṛ: te vibhinna+avabhāsās+ sāmānya+ātmanas+ arthās+ tat+anubhava+saṃskṛtais+ kṛśas+ aham+ duḥkhī sukhī vā+ aham+ iti vicitra+vyapadeśa+viṣayīkriyamāṇa+ātmabhis+ kṣetrajñais+ vikalpana+śaktyā tat+tat+ghaṭa+rajata+śukla+paṭa+śakaṭa+ādi+nāmnā+ antas+pratyavamarśanīyatvena pradarśyante smṛtau pūrva+anubhava+apramoṣe, vicitra+utprekṣā+ādiṣu tu svātantryeṇa / ayam+ eva grāhya+grāhaka+bheda+avabhāsas+ śabda+mayas+ paśu+bhāve saṃsāra+bandhas+ // K4.9ab: tasyāsādhāraṇī sṛṣṭir īśasṛṣṭyupajīvinī K4.9cd: saiṣāpy ajñatayā satyaiveśaśāktyā tadātmanaḥ K4.10ab: svaviśrāntyuparodhāyācalayā prāṇarūpayā K4.10cd: vikalpakriyayā tattadvarṇavaicitryarūpayā Vṛ: kṣetras+ ca+ īśvara+rūpas+ eva tat+tat+sāmānya+rūpa+anarthān+ īśa+śaktyā+ eva+ aparijñātayā sarva+sādhāraṇa+artha+darśana+saṃskṛta+ananya+vedyān+ nirmimīte / sā ca+ īśvara+śāktis+ sva+ātma+mātra+viśrānti+virodhāya māyā+vyapadeśyā tat+tat+kakāra+ādi+varṇa+bheda+śata+ananta+gaṇanā prāṇa+rūpeṇa cañcalatām+ āpannā vikalpa+ākhya+vyāpārā tathā+ antas+ sṛjati+ arthān // K4.11ab: sādhāraṇo .anyathā caiśaḥ sargaḥ spaṣṭāvabhāsanāt K4.11cd: vikalpahānaikāgryāt krameṇeśvaratāpadam Vṛ: īśvarasya tu sṛṣṭis+ sarva+pramātR̥ṇām+ sādhāraṇī teṣām+ tat+madhye+ eva+ utpādāt+, eka+pramātṛ+niyatā ca+ eka+pramātṛ+āveśena svapna+bhrānti+ādau sṛṣṭis+ / sā ca+ aham+ idam+ iti+ etāvat+ parāmarśa+mayī bheda+anudayāt+ vikalpa+ujjhitā+ spaṣṭa+avabhāsā ca / tatra+ antara+antara+udyat+kṣetrajña+vyāpāra+vikalpana+nirhrāsa+pariśīlanena saṃsāriṇām+ krameṇa+ eka+rasa+aiśvarya+udgamāt+ kṣetrajñatā+vimuktis+ // K4.12ab: sarvo mamāyaṃ vibhava ityevaṃ parijānataḥ K4.12cd: viśvātmano vikalpānāṃ prasare .api maheśatā Vṛ: kṣetrajñasya+ api+ īśvara+śāktyā+ eva vikalpa+ārambhas+ iti tat+daśāyām+ api parijñāta+īśvara+bhāvasya mama+ ayam+ saṃsāra+mayas+ vibhavas+ iti+ abhedena viśvam+ āviśatas+ parāmarśa+mātrān+ aśeṣān+ vikalpān+ saṃpādayatas+ maheśvaratā+ eva // K4.13ab: meyaṃ sādhāraṇaṃ muktaḥ svātmābhedena manyate K4.13cd: maheśvaro yathā baddhaḥ punar atyantabhedavat Vṛ: baddha+muktayos+ vedyam+ ekam+, kim+ tu baddhas+ atyanta+vibhedena tat+ vetti vimuktas+ sva+ātma+dehatvena // K4.14ab: sarvathā tv antarālīnānantatattvaughanirbharaḥ K4.14cd: śivaḥ cidānandaghanaḥ paramākṣaravigrahaḥ Vṛ: sarvathā tu+ antas+līne prameye+ aham+matau pūrṇāyām+ śivatā+ eva // K4.15ab: evam ātmānam etasya samyagjñānakriye tathā K4.15cd: jānan yathepsitān paśyañ jānāti ca karoti ca Vṛ: ittham+ āviṣkṛta+śakti+abhijñānam+ ātmānam+ ananta+jñāna+kriyā+śakti+nibhṛtam+ īśvaram+ pratyabhijñāya yathā+iccham+ sarvam+ paśyati nirmimīte // K4.16a: iti prakaṭito mayā sughaṭa eṣa mārgo navo K4.16b: mahāgurubhir ucyate sma śivadṛṣṭiśāstre yathā K4.16c: tad atra nidadhat padaṃ bhuvanakartṛtām ātmano K4.16d: vibhāvya śivatāmayīm aniśam āviśan siddhyati Vṛ: yatra yathā+avasthite+ eva vyavahāre pratyabhijñā+mātrāt+ śivatā+lābhas+ / sas+ ayam+ avakras+ eva+ abhinavas+ mārgas+ sākṣāt+kṛta+parameśvara+bhaṭṭāraka+ākārais+ bhaṭṭa+śrī+somānanda+pādais+ śivadṛṣṭi+nāmni prakaraṇe nirdiṣṭas+ mayā yukti+nibandhanena hṛdayaṃgamīkṛtas+ / etat+ pariśīlanena śivatā+āveśāt+ jīvan+ eva muktas+ bhavati // K4.17a: tais tair apy upayācitair upanatas tanvyāḥ sthito .apy antike K4.17b: kānto lokasamāna evam aparijñāto na rantuṃ yathā K4.17c: lokasyaiṣa tathānavekṣitaguṇaḥ svātmāpi viśveśvaro K4.17d: naivālaṃ nijavaibhavāya tad iyaṃ tatpratyabhijñoditā Vṛ: kānta+dṛṣṭāntena+ īśvara+pratyabhijñā+ upapādanīyā ca+ apūrva+phalā ca // K4.18ab: janasyāyatnasiddhyartham udayākarasūnunā K4.18cd: īśvarapratyabhijñeyam utpalenopapāditā Vṛ: sulabhas+ ayam+ siddhi+mārgas+ pradarśitas+ // iti tattva+saṃgraha+ādhikāras+ // //sāmāptā+ iyam+ īśvarapratyabhijñāvṛttis+ //