Haṃsasāra(samuccaya) BHU C 4244, (C 4242–4257) fol. 68v–73r %typed by Somadeva Vasudeva 6/Jan/2006 %from a handwritten transcript (\T) %prepared by AGJSS Sanderson {x} = delete “x” [x] = the reading “x” is uncertain = “x” is supplied by ed. %Benediction oṃ namaḥ śivāya saśivāya śivadāya namo namaḥ / oṃ namaḥ paramātmane / oṃ namo vighnahartre / %Scribal comment atha haṃsasāraṃ likhyate // %devy uvāca Haṃsasāra1ab: śrutaṃ deva mayā pūrva{ṃ}m & amalaṃ haṃsayāmalam Haṃsasāra1cd: punar hi śrotum icchāmi & sārāt sārataraṃ param Haṃsasāra2ab: yat purā kathitaṃ deva & sūcitaṃ na prakāśitam Haṃsasāra2cd: vada me vastusadbhāvaṃ & prasādaṃ kuru śūlabhṛt %[note b: “Written in red ink and therefore illegible in my copy?”] %probably: bhairava uvāca Haṃsasāra3ab: sādhu sādhu mahāprājñe & sarvasattvārthabodhini Haṃsasāra3cd: tad arthaṃ saṃpravakṣyāmi & tava snehān maheśvari Haṃsasāra4ab: durlabhaṃ sarvadevānāṃ & yoginīnāṃ tathaiva ca Haṃsasāra4cd: yo ’sau śānto ’vyayo devaḥ\var{’vyayo\lem \emV; hyayo \T} & śaktyādhāro hy avigrahaḥ Haṃsasāra5ab: jīvabhūtaḥ sadā tiṣṭhed & vāmadakṣiṇamadhyagaḥ Haṃsasāra5cd: sa caiṣa paramo haṃsaḥ & sa vai devaḥ sanātanaḥ Haṃsasāra6ab: sa brahmā sa ca vai rudra & īśvaro viṣṇur eva ca Haṃsasāra6cd: sadāśivaf paraṃ dhāma & tārakaṃ brahma eva ca Haṃsasāra7ab: vārāṇasyāṃ tu deveśi & svakaṃ mārgaṃ prakāśitam Haṃsasāra7cd: ajñā[n]aṃ caiva tat kṣetraṃ & jñāninām apratiṣṭhitam\var{apratiṣṭhitam\lem \emS; aprataḥsthitam \T} %em: ajñātaṃ? Haṃsasāra8ab: lakṣaṇaṃ tasya vakṣyāmi & yena jñāsyanti sādhakāḥ Haṃsasāra8cd: gurvavasthāgamaḥ so ’pi\var{so ’pi\lem \em; so ’hi \T} & dṛśyate na tu lakṣyate Haṃsasāra9ab: sa paraḥ sarvato hy ātmā & caṇḍālatve vyavasthitaḥ %Cf. Buddhist caṇḍālī = kuṇḍalinī? Haṃsasāra9cd: sā bāhyābhyantarastho ’pi & spandate sarvadehinām Haṃsasāra10ab: nityoditaḥ svaniṣṭhaś ca\var{svaniṣṭhaś\lem \emS; ca niṣṭhaś \T} & anādinidhaneśvaraḥ\var{anādinidhaneśvaraḥ\lem \emS; anādinnidhaneśvaraḥ \T} Haṃsasāra10cd: avyakto vyaktarūpaś ca & agrāhyaś ca calācalaḥ Haṃsasāra11ab: bhāvagrāhyas sa cinmātraś & caitanyāsusthitaḥ [sthitaḥ] Haṃsasāra11cd: tejorūpī hi bhagavān & hṛdvyomny eva sthitaḥ paraḥ\var{hṛdvyomny eva\lem \emS; hṛdvyoneva \T} Haṃsasāra12ab: bāhyavyomni sthito dhūmro & dhūmrāgre prakṛtir vapuḥ Haṃsasāra12cd: śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ & bhinnaṃ vyomni tu vyomavat Haṃsasāra13ab: [mukterṇatā] tadākāraṃ & citrāvalitatādṛśam Haṃsasāra13cd: bhramareṇa pratīkāśaṃ & hakāram aśirohatam Haṃsasāra14ab: kulanāthaṃ paraṃ śāntaṃ & kulasantati dṛśyate %for °santatau metri causa? Haṃsasāra14cd: [siddhetinūnaṃ] tat tasmiñ & śivapuṣpāṇi paśyati Haṃsasāra15ab: eko <’>nekavibhedena & koṭibhedena dṛśyate Haṃsasāra15cd: nānākāravibhāgena & dṛśyate parameśvaraḥ Haṃsasāra16ab: harito piṅgalo dīpto & niśi veśmani dṛśyate Haṃsasāra16cd: sadvyomajyotirūpo <’>sau & nadate sa muhur muhuḥ Haṃsasāra17ab: sabāhyābhyantaraṃ lakṣyaṃ & yo dadāti dine dine Haṃsasāra17cd: aghaṃ śamayate devi & na kvacid yonisaṃbhavaḥ Haṃsasāra18ab: janmāntarasahasreṇa & śivabhaktiparāyaṇaḥ Haṃsasāra18cd: tasya cāpaścimaṃ janma & haṃso dṛśyo varānane Haṃsasāra19ab: bhidyate hṛdayagranthiś & chidyate sarvasaṃśayāḥ\var{°saṃśayāḥ\lem \emS; °saṃśayaḥ \T} Haṃsasāra19cd: kṣīyante cāsya karmāṇi & tasmin dṛṣṭe parāpare Haṃsasāra20ab: haṃsajñānapradātā vai & durlabho devi daiśikaḥ Haṃsasāra20cd: pṛthivyāṃ nāsti tad dravyaṃ & yad dattvā [cāriṇī]bhavet\testim{20cd = Timirodghāṭana 6.15cd: pṛthivyāṃ nāsti taṃ dravyaṃ yad dattvā niraṇībhavet} %Kālajñānam Haṃsasāra21ab: athātaḥ saṃpravakṣyāmi & kālajñānaṃ gaṇāmbike Haṃsasāra21cd: kālacihnaparijñānaṃ & nādhogatiṣu yoginām Haṃsasāra22ab: bhujaṅgakuṭilākāram & agrataḥ sarvatantuṣu Haṃsasāra22cd: taṃ dṛṣṭvāpi ciraṃ devi & punar janma na vidyate Haṃsasāra23ab: liṅgākāre bhaven mokṣaṃ & dhanena bandhanaṃ bhavet Haṃsasāra23cd: rakto yadā tanur vidyāt & pīte cārthasya sambhavaḥ Haṃsasāra24ab: vyālair viśeṣagamanaṃ & bindunādaprasādanam Haṃsasāra24cd: subhikṣaṃ ca pracāre ca & durbhikṣaṃ cañcubandhane Haṃsasāra25ab: madhyacchede tribhir māsair & mriyate nātra saṃśayaḥ Haṃsasāra25cd: tridivair divase yukte & mriyate ca tato dhruvam Haṃsasāra26ab: pūrvāhṇe pūrvasaṃsthaṃ tu & yathā dṛṣṭvā varānane Haṃsasāra26cd: aṃjaliṃ vāripūrṇāyāṃ & bhāvayeta vicakṣaṇaḥ Haṃsasāra27ab: māsasthe dakṣiṇaṃ gatvā & ṣaṇmāsān mṛtyum ādiśet Haṃsasāra27cd: somasūryavibhāgena & ahorātraṃ nirīkṣayet Haṃsasāra28ab: dvau māsau & somasūryābhyāṃ & māsaṃ somasya dakṣiṇe Haṃsasāra28cd: pūrve dakṣi[ṇam]āvasyāṃ & praviśed ravimaṇḍale Haṃsasāra29ab: somāvasyāṃ daśāhe tu & pañcāhaṃ sūryagottare Haṃsasāra29cd: ekaḥ kālasya paryāyaṃ & kathitaṃ tava sundari %[devy uvāca] Haṃsasāra30ab: kālasya vañcanaṃ deva & kathaṃ jānāti tattvataḥ Haṃsasāra30cd: etad visaṃśayaṃ brūhi\var{etad visaṃśayaṃ\lem \emS; etaddhisaṃśayaṃ \T} & atra kautūhalaṃ mama %[bhairava uvāca] %Kālavañcanam Haṃsasāra31ab: śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ & rahasyaṃ bhuvi durlabham Haṃsasāra31cd: yan na kasya cid ākhyātaṃ & tat te vakṣyāmi suvrate Haṃsasāra32ab: candramaṇḍalamadhye tu & ṭhakāraṃ cintayet priye Haṃsasāra32cd: ṭhamadhyame gato haṃsaś & cintanīyaḥ prayatnataḥ Haṃsasāra33ab: brahmarandhrāt sravantī ca & paramāmṛtarūpiṇī Haṃsasāra33cd: avyayā sarvagā sūkṣmā & parā cāsya parā kalā Haṃsasāra34ab: haṃsodaragatā sā tu & sravantī cintayet priye Haṃsasāra34cd: kālo na kalayec cātra & na jarā vyādhir eva ca Haṃsasāra35ab: kālasya vañcanaṃ devi & goptavyaṃ vīravandite Haṃsasāra35cd: guḍe sāṃnidhyam icchanti & mātaraḥ sādhakeśvari Haṃsasāra36ab: tasmāt sarvaprayatnena & na deyaṃ yasya kasyacit Haṃsasāra36cd: dātavyaṃ bhaktiyuktānāṃ & gurubhaktiratātmanām Haṃsasāra37ab: guruḥ śivagato jñeyaḥ & śivo gurumukhodgataḥ Haṃsasāra37cd: yo guruḥ sa śivaḥ sākṣāt & pūjanīyaḥ prayatnataḥ Haṃsasāra38ab: śucir dakṣo vinītaś ca & śaktiś cāpy asya tadvidhā\var{tadvidhā\lem \emV; tat[plu]tā \T}\testim{= \MVUT 1.18b.} Haṃsasāra38cd: tasya jñānaṃ ca mokṣaṃ ca & siddhyate paramārthataḥ Haṃsasāra39ab: tasmin sthāne yadā līnaṃ & cittaṃ vigatavṛttikam Haṃsasāra39cd: valīpalitanirmuktaḥ & ṣaṇmāsena bhaviṣyati Haṃsasāra40ab: na kālaṃ kalayec cātra & na jarā vyādhir eva ca\var{na jarā\lem \emS; nacasā \T} Haṃsasāra40cd: haṃsasāraṃ paraṃ brahma & paraṃ vyoma paraḥ śivaḥ Haṃsasāra41ab: tvacchreyorthaṃ idaṃ khyātaṃ & haṃsasārasamuccayam Haṃsasāra41cd: anāstikānāṃ nādeyaṃ & śaṭhānāṃ krūracetasām Haṃsasāra42ab: dāmbhikānām abhaktānāṃ & tantrācāraratātmanām Haṃsasāra42cd: yatas te paśavaḥ kīṭā & mahāmārgabahiṣkṛtāḥ \testim{kīṭā\lem \cf Timirodghāṭana 3.9ab: [vaineyik<ās> ta]thā kīṭā<ḥ> paśutvaṃ parikīrtitā<ḥ>} Haṃsasāra43ab: śaṅkāvikalpanirdagdhā & mahāmohāndhyapīḍitāḥ Haṃsasāra43cd: anāśvastā asantuṣṭāḥ & paśuśāstreṣu bhāvitāḥ Haṃsasāra44ab: na te labhante paramaṃ & mahorminikarākulam Haṃsasāra44cd: oghasarvasvam atulaṃ & guruvaktre samāgatam Haṃsasāra45ab: tasmāt sarvaprayatnena & dātavyaṃ vīravandite Haṃsasāra45cd: gurubhaktāya śāntāya & nityābhāsaratāya ca Haṃsasāra46ab: vīrācāraniṣaṇṇāya & dravyādvaitaparāya ca Haṃsasāra46cd: samayāsevine nityaṃ & kulakaulodite śiva\var{kulakaulodite\lem \emS; kulakālodite \T} Haṃsasāra47ab: adāmbhikāya guptāya & guptācāraratāya ca Haṃsasāra47cd: yataḥ svaraśmirūpasthāḥ & pīṭheśyaḥ pīṭhavigrahāḥ\var{pīṭheśyaḥ\lem \emS; pīṭhebhyaḥ \T}\var{°vigrahāḥ\lem \emS; °vigrahaḥ \T} Haṃsasāra48ab: nityaṃ bhrāntivihīnānāṃ & parokṣākāritāṃ śritāḥ Haṃsasāra48cd: rakṣanti tāḥ kṛpāviṣṭāḥ & samayācārapālakāḥ Haṃsasāra49ab: sarvabhāvaif prayatnena & prāṇamadhye ca mātaraḥ Haṃsasāra49cd: vikāsayanti paramaṃ & tejo yad vāntasaṃhṛtam\var{°saṃhṛtam\lem \emS; °saṃbhṛtam \T} Haṃsasāra50ab: tenoditenodayanti & melāpādisamṛddhayaḥ Haṃsasāra50cd: pratyakṣarūpā vīrāṇāṃ\var{°rūpā\lem \emS; °rūpo \T} & sabāhyābhyantaraṃ sthitāḥ Haṃsasāra51ab: [saṃ]vidyā hṛdayādīnāṃ & yogināṃ kaulaśāsane Haṃsasāra51cd: rahasyaṃ jñeyagamanaṃ & bhūmir atra [m]agāhyagā Haṃsasāra52ab: jīvanmuktirahasyaṃ ca & vīreśānāṃ mukhāgamam Haṃsasāra52cd: kathitaṃ sārasarvasvaṃ & *umayāsaharaṃ* param Haṃsasāra53ab: upeyagahvaraṃ prāyaḥ & śataśo ’tha sahasraśaḥ Haṃsasāra53cd: tasmāt sarvaprayatnena & na deyaṃ yasya kasyacit Haṃsasāra54ab: ekaśiṣyam idaṃ jñānam & aprakhyāpyaṃ mahātmabhiḥ \var{aprakhyāpyaṃ\lem \emS; aprakhyāpya \T} Haṃsasāra54cd: sarvaśāstrabahirbhūtaṃ & hṛdayaṃ yoginīkule //54//