%caturbhāṇī %ed. śrī motīcandra, vāsudevaśaraṇa agravāla %bambaī year ? % %īśvaradattapraṇīto dhūrtaviṭasaṃvādaḥ %typed by S.D.Vasudeva %on the def. of the bhāṇa see BhāvaPra 8.258ff, \stage{nāndyānte tataḥ praviśati sūtradhāraḥ} 1ab: vidyayā khyāpitā khyātiḥ & sajjana+ārādhanaṃ dhanam / 1cd: teṣāṃ prītyā bhavet+ dharma & iti+ asmākam upakramaḥ // % %1a: VyāsaBhā on avidyā (B2.5,61)+ + tatrāvidyāsvarūpam ucyate --+ anityāśuciduḥkhān+ ātman7P+ nityaśucisukhātmakhyātir avidyā .(ṣ2.5,61)+ %1c: dharma=prīti pakṣa in ŚloVā CDS272ab dharmaḥ prītinimittaṃ syāt tadā śyene 'pi dharmatā tasmād ārya+jana+prīti+arthaṃ kiṃcit+ nāṭakam ārabhāmahe / ārye, sa+dhana+jana+prīti+karāyām adhanānām+ yauvana+utpīḍita+manda+bhāgyānāṃ śoka+vardhana+karāyāṃ kumuda+kuvalaya+kalhāra+kamala+nicula+ketakī+kakubha+kandalī+ṣaṇḍa+maṇḍitāyām asyām+ prāvṛṣi hṛdaya+prītijananam+ kiṃcit+ gītam+ gīyatām/ ayam+ khalu tāvat kālaḥ-- 2ab: jaladhara+nīla+ālepaḥ & taḍit+samālabhana+vihvalat+gātraḥ %śleṣa: jaladhara: cloud/breast; miss ``Taḍit'' 2cd: vikasita+kuṭaja+nivasanas+ & viṭas+ yathā bhāti ghana+samayaḥ %śliṣṭopamā \stage{niṣkrāntaḥ} \stage{sthāpanā} \stage{tataḥ praviśati viṭaḥ} %def. of viṭa, KāSū 1.4.32 bhukta+vibhavas tu guṇavān sakalatro veśe goṣṭhyāṃ ca bahu+matas tad+upajīvī ca viṭaḥ// %BhāPra 4.185cd: ekavidyo viṭastasya kāmatantreṣu kauśalam// sādhu+abhihitam etat 3a: śrīmat+veśma+mṛdaṅga+vādya+kuśalās+ dhārās+ sṛjanti+ ambudās+ & 3b: kruddha+strī+bhrukuṭī+taraṅga+kuṭilā vidyut+latā dyotate 3c: gāḍha+āliṅgana+hetavas+ pracalitās+ śītās+ payoda+anilas+ 3d: kāmas+ kāmi+manaḥsu muñcati dṛḍhān ā+karṇa+pūrṇān iṣūn %muñcati caesura? api ca 4a: te dagdhās+ pravasanti ye samadanā na+ āyānti vā proṣitās+ 4b: mugdhās+ te+ anunayanti ye na kupitās+ kupyanti vā+ atyāyatam 4c: dhanyās+ te khalu ye priyā+vaśa+gatās+ yeṣāṃ priyā vā vaśe 4d: kālas+ kārayati+ iva megha+paṭahais+ evaṃ jagat+ghoṣaṇām aho nu khalu jalada+kālasya lalita+jana+mano+grāhiṇī bahu+vṛttāntatā / samprati hi-- sajala+jalada+avaruddha+dinakara+karāś sa+upasnehās+ bhūmi+bhāgās+ bahu+divasa+sadṛśa+vṛttāntatayā saukumāryam iva+ upagatās+ divasās+ / kuṭaja+gandha+āvartita+madhukarāṇi pravṛtta+nṛtta\var{°nṛtta°\lem \em; °nūtta° \B}+barhiṇāni śīta+ambuvanti vihāra+kṣamāṇi+ araṇyāni / pracalita+indragopakās+ nava+harita+tṛṇa+aṅkurās+ sa+ālaktaka+yuvati+caraṇa+vinyāsa+yogyās+ vana+bhūmayas+ / kaluṣa+salila+vāhinyas+ avibhāvanīya+tīrthās+ śaṭhās+ iva nāryas+ duravagāhās+ nadyas+ / api ca 5ab: kadamba+gandham ādāya & vana+antara+viniḥsṛtas+ 5cd: āyāti dhārā+śiśiras+ & sa+prābhṛtas+ iva+ anilas+ tat+ ramaṇīyas+ ayaṃ kālas+ / na ca+ asmin+ autsukyaṃ\var{autsukyaṃ\lem anautsukyaṃ \M} na bhavati \com{na...na\lem avaśyaṃ bhavatītyarthaḥ}/ kutas+ -- 6ab: bhrānta+pavaneṣu samprati & sukhinas+ api kadamba+vāsita+vaneṣu 6cd: autsukyaṃ vahati manas+ & jaladhara+malineṣu divaseṣu % causes for happiness present but longing remains tat+ ca dvividham autsukyaṃ bhavati -- kāraṇāt+ akāraṇāt+ ca / tatra kāraṇa+udbhūtasya+ autsukyasya śakyā pratikriyā kartum / yat tu+ akāraṇaat+ utpadyate tat kumbhadāsī+kṛtaka+ruditam iva duścikitsaṃ bhavati / vayaṃ ca kāni cit+ imāni+ ahāni durdiṇa+doṣāt+ alpa+pada+pracāratvāt+ ca bhṛśataram unmanasas+ saṃvṛttās+ / kuṭumbinyās+ ca nas+ kaṇṭha+mādhuryeṇa tena+ āpyāyita+manasas+ api+ apayānam eva bahu manyāmahe / %kumbhadāsī here a bawd/prostitute, originally a female servant water-carrier KāSū 2.10.22: nyūnāyāṃ kumbha+dāsyāṃ paricārikāyāṃ vā yāvad arthaṃ saṃprayogas tat poṭā+ratam// \stage{vilokya} diṣṭhyedānīṃ sudinaṃ saṃvṛttam / 7a: nivṛtta+saṅgīta+mṛdaṅga+sannibhās+ &\var{em: sannibhās+ °prakhyāḥ} 7b: praśānta+nādās+ vigatās+ ghanās+ ca 7c: prāsādam āruhya vitatya pakṣau 7d: virauti+ ayaṃ geha+śikhī prahṛṣṭas+ saṃdaṣṭa+upavīṇā+viyukta+virala+tantrī śīta+vāta+vepitā+ iva kāminī bāla+ātapam āsevate vīṇā / niṣṭhīvanti+ iva vimala+muktā+dāma+saṃnibhān praṇālī+mukhais+ toya+āva"seṣān harmya+sthalāni / durdina+doṣāt+ niṣprabhās+ saṃpramṛjyante darpaṇās+, api ca --- 8a: pravara+gṛha+nirodha+kheda+alasās+ yānti vātāyanāni+ aṅganās+ 8b: jalada+samaya+doṣa+gāḍha+arpaṇā hema+kāñcī punas+ yojyate 8c: upavana+gamanāya saṃcāryate vāra+mukhyas+ janas+ kāmibhis+ 8d: taruṇa+tṛṇa+sakheṣu lākṣā+rasas+ pātyate pāda+padmeṣu+ anaṅga+āvahas+ tat kva nu khalu+ idam+ autsukyam+ vinodayeyam+ / kim+ nu dyūta+sabhāyām āhosvit+ veśa+vāṭe / \stage{vicārya} namas+ astu dyūtāya / eka+śāṭikā+mātrāva"siṣṭo hi nas+ pracchada+paṭas+ / akṣās+ ca nāma+ anabhijāta+īśvarās+ iva na sarva+kāla+sumukhās+ bhavanti / tatas+ veśam eva yāsyāmas+ / tatra hi -- 9a: kāntāni+ ardha+nirīkṣitāni madhurās+ hāsa+upadaṃśās+ kathās+\var{upadaṃśās+\lem Q; upadeśās+ X} 9b: pīna+śroṇi+niruddha+śeṣam atula+sparśaṃ tat+ardha+āsanam+ 9c: sneha+vyaktikarān+ kara+vyatikarān+ tān+ tān+ ca ramyān+ guṇān+ 9d: veśyābhyas+ praṇayāt+ ṛte+ api labhate jñāta+upacāras+ janas+ \stage{nirīkṣya} saṃvriyatām+ dvāram+ / kim āha bhavatī-- ``valmīkam iva bahu+dvāram+ te gṛham+'' iti / yadi+ api+ anyas+ asti nagara+ghaṭṭakānāṃ praveśāya mārgaḥ tathāpi tair anyagṛhaparicayaad dvāra eva lakṣyaṃ gṛhyate/ api ca, alam alam uttarottareṇa/ hā dhvasto 'smi/ (parikramya) sthāne khalu kusumapurasya ananyanagarasadṛśī nagaram ity aviśeṣagrāhiṇī pṛthivyāṃ sthitā kīrtiḥ/ bahūni khalvasya purasya gṛhāṇy ucchrāyavanti/ paṇyasamudāyāt+ janabāhulyāt+ ca tās+ tān samṛddhiviśeṣān dṛṣṭvā vismayate janaḥ/ tatra ko vismayaḥ? santi hy anyāny api samṛddhimanti purāṇi / ye tu+ asya niḥsādhāraṇās+ guṇās+ tān+ vak.syāmas+ / tathā hi 10a: dātāras+ sulabhās+ kalās+ bahumatās+ dākṣiṇya+bhogyās+ striyas+ 10b: na+ unmattās+ dhaninas+ na matsarayutās+ vidyā+vihīnās+ narās+ 10c: sarvas+ śiṣṭa+kathas+ paraspara+guṇa+grāhī kṛta+jñas+ janas+ 10d: śakyam+ bhos+ nagare surais+ api divam+ santyajya labdhum+ sukham \stage{parikramya} aye śreṣṭhi+putra kṛṣṇilakas+ khalu+ asau+ veśa+prasaṅgāt+ saphalīkṛta+yauvanas+ asmadvidha+jana+praṇaya+bhājanībhūtas+ kuṭumba+atyaya+bhīruṇā pitrā prayatnāt+ rakṣyamāṇas+ katham api veśam+ gatvā priyā+upabhukta+śobhinā vapuṣā drutataram+ itas+ eva+ abhivartate / avaśyam abhinandayitavyas+ / upagamiṣyāmas+ tāvat+ enam+ / \stage{upagamya} bhos+ kṛṣṇilaka! evam eva saphalīkṛta+yauvanas+ bhavatu bhavān+ / nanu khalu mādhavasenāyās+ gṛhāt+ āgamyate / kiṃ bravīṣi-- ``kathaṃ vijñātavān?'' iti / kim atra vijñeyam? sadṛśa+saṃyogī hi bhagavān+ madanas+ / na ca+ aham+ bhavat+vyāpārāt+ nivṛttas+ / athavā+ avirata+surata+tṛṣṇāṃ kāminīm utsṛjya kva+ asi prasthitas+ / kim āha bhavān-- `` etat+ tu+ idānīm+ katham+ vijñātavān+'' iti / etat+ api na+ asti+ sūkṣmam+ / kutas+-- 11a: haste te parimṛjya sa+aśru+vadanaṃ netra+añjanam+ lakṣyate 11b: keśa+antas+ viṣamas+ ca+ pāda+patanāt+ adya+ api+ ayam+ tiṣṭhati 11c: vyaktam+ tatra+ manas+ nidhāya+ bhavatā muktā śarīreṇa sā 11d: mārgam+ potas+ iva+ anila+pratihatas+ kṛcchrāt+ tathā gāhase kim+ bravīṣi-- ``tātam+ tāvat+ avalokayiṣyāmi'' iti / katham anena+ eva veṣeṇa ? avaskandam+ dāsyati+ / kim+ bravīṣi--``yadi+ īdṛśīm avasthām+ tātas+ me paśyet+ jīvita+parityāgam+ api kuryāt+'' iti / anavarata+surata+tṛṣṇām+ kāminīm+ tyaajayatā kim+ tena na kṛtam+ ? pitā nāma khalu sa+yauvanasya puruṣasya mūrtimān+ śiras+rogas+ / na ca kila bhos+ pitṛmatā śakyam+ paraspara+amarṣa+vivardhita+paṇa+rāgasya sa+adhikṣepa+vacana+alaṅkṛtasya tejasvi+puruṣa+nikaṣa+upalasya dyūtasya darśana+mātram api+ upalabdhum+ / na ca kila śakyam+ samupahita+utpala+khaṇḍakānām+ sahakāra+taila+udgata+candrakāṇām+ kaminī+niḥśvāsita+kṣobhita+taraṅgānām+ pranṛtta+barhiṇa+ākārāṇām+ vāruṇī+caṣakāṇām+ gandha+mātram api na vijñātum+ / na ca kila śakyaṃ dvidhābhūta+goṣṭhī+janeṣu vayasyā+ardha+āsana+upaviṣṭa+gaṇikā+janeṣu kāminī sāṃnidhyāt+ amīmāṃsita+paṇeṣu āsakta+maṇḍaleṣu pakṣi+yuddheṣu prāśnikatvam api kartum+ / na ca kila śakyam+ vātāyana+ābhoga+viniṣpatita+pīna+payodharābhis+ sa+sambhrama+uddhūta+lalita+agra+hastābhis+ paura+vadhūbhis+ sa+bahumānam+ avekṣ[y]amānasya+ mada+rabhasasya+ gaja+pates+ panthānam+ anusartum+ / na ca kila śakyam+ ardha+ūruka+parihitena+ ākṛṣṭa+khaḍga+mātra+sahāyena+ akṛpaṇām+ vṛttim+ ākāṅkṣatā+ mitra+arthe+ bandhana+cheda+udyatena+ prajvalita+ulkā+piṅgalāsu vīra+rātriṣu+ narapati+mārgam+ avagāhitum+ / na ca kila śakyaṃ pratyupakāra+cintā+upahata+cittena sannivṛtta+ślāghā+doṣeṇa pratyupakāra+pīḍitena mitrārthaṃ sarvasvatyāgaṃ kartum / sarvaṃ caitat sahyam / yat tu dāsyāḥ putrāḥ pitaraḥ svayam apy ananubhūtayauvanā iva dhanakupyarthe veśavadhūbhyaḥ putrān dhārayanti, atra me gṛhītaparaśor jāmadagnyasya rāmasya kṣatriyavadhodyatasyeva lokam apaitṛkaṃ kartuṃ matir jāyate / atha vā yauvanam atilaṅghitaṃ nu kuvṛddhaiḥ / na caitad vijānanti tapasvinaḥ yathā vikacakamalāntargatasalilasurabhir amṛtarasasadṛśāsvādo mṛtam api puruṣaṃ saṃjīvayed veśyāmukharasa iti / api ca, 12. kāñcītūryam asaktapīnajaghanaṃ visrambhadattādharaṃ śvāsotkampitanartitastanataṭaṃ bhrūbhedajihmekṣaṇam / sītkārānuviṣaktaromapulakaṃ kālena kopāñcitaṃ veśyānāṃ ka ihāsti bho madavaśād ājñārataṃ vismaret // kim+ bravīṣi-- ``anyat+ ca kaṣṭam+ bhāvāya nivedayāmi'' iti / kim+ tat? kim+ bravīṣi--``tātas+ kila mām+ dāra+karmaṇi niyuṅkte'' iti / dhik+ mām+ astu ! mā tāvat+ bhos+ īdṛśam+ kaṣṭam+ / īdṛśam api nāma mayā śrotavyam+ / śakyam+ kila+ ūrdhva+hastena+ ākranditum+ veśyā+mahāpatham+ utsṛjya kula+vadhū+kumārgeṇa yāsyati+ iti / paśyatu bhavān--- 13. jāti+andhām+ surateṣu dīna+vadanām antar+mukha+ābhāṣiṇīm+ & hṛṣṭasya+ api janasya śoka+jananīm+ lajjā+paṭena+ āvṛtām+ nirvyājam+ svayam api+ adṛṣṭa+jaghanām+ strī+rūpa+baddhām (em. to -baddham)+ paśum+ & kartavyam+ khalu na+ eva+ bhos+ kula+vadhū+kārām+ praveṣṭum+ manas+ kim+ bravīṣi--- ``eṣas+ eva+ me niścayas+'' iti / yadi+ eṣa+bhavatas+ niścayas+ prītāḥ smas+ / sadṛśam asmat+saṃsargasya / gaccha idānīm / gṛham eva+ āgamya+ punas+ api tvām+ saṃjñām+ upalambhayāmi / \stage{parikramya} ayam+ hi tāvat+ atyākīrṇa+janatayā prakīrṇa+vīcī+valayas+ iva salila+nidhis+ subhīma+darśanas+ asukhas+ avagāhitum+ kusuma+pura+rāja+mārgas+ / iha hi-- 14. yo mām+ paśyati+ satvaras+ api na kathām+ chitvā prayāti+ anyatas+ & saṃbādhe+ api dadāti+ ca+ antaram asau sarvas+ prahṛṣṭas+ janas+ kas+ cit+ na+ aticiram+ vilambayati mām+ kārya+atyaya+āśaṅkayā loka+jñais+ puruṣais+ aho pura+varasya+ āptam+ yaśas+ lakṣyate \stage{parikramya} aye viṭa+matis+ iva veśa+gāminī+ iyam+ rathyā / itas+ yāsyāmas+ / mayā hi-- 15. kṛtas+ iha kalahas+ hṛtā+ iha veśyā & cakitam+ iha drutam īkṣaṇam+ nimīlya\var{īkṣaṇam\lem \T\ac; akṣaṇaṃ \T\pc}\var{nimīlya\lem \T\ac; niśamya \T\pc} iti vayasi nave yat+ atra bhuktam+ & tat+ anuvicintya samutsukas+ vrajāmi \stage{parikramya} hanta! labdhās+ prāṇās+ / eṣa veśam+ eva+ asmi praviṣṭas+ / \stage{sparśam+ rūpayitvā} 16. niṣevya saṃlolita+mūrdhajāni & veśyā+mukhāni+ardha+nirīkṣitāni+ āyāti mālya+āsava+gandha+viddhas+ & veśasya niśvāsas+ iva+ eṣa vāyus+ aho nu (\T\ tu) khalu kailāsa+śikhara+ākāra+prākāra(sāda)śikharasya veśa+vadhū+stana+taṭa+upamardyamāna (\T\pc avanamyamaana)+gavākṣasya sañcārita+agaru+dhūpa+durdinasya puṣpa+upahāra+prahasita+gṛhopadvārasya praṇādi(em. to praṇāli)+kāñcī+tūrya+utkaṇṭha+kāmi+janasya nūpura+svana+gadgada+bhāṣiṇas+ kāma+karma+anta+bhūtasya veśasya parā lakṣmīḥ / iha hi samudyata+kaṭākṣa+praharaṇās+ sphuṭa+hasita+unmīlita+daśana+paṅktayo nibhṛta+bhrū+latā+anuvṛtta+vacana+vinyāsās+ pīna+payodharatvāt anavasthita+laghu+prāvaraṇā vibhramāt+ aprāvaraṇās+ ca vibhrama+vilasita+lalita+capala+gatayaḥ kāma+vijaya+patākā iva itas tatas+ saṃcaranti gaṇikā+paricārikāḥ / nitya+smita+alaṅkṛta+mukhānām avismaya+vismita+akṣīṇām+ snigdha+sukumāra+kuṭila+tanu+dīrgha+kṛṣṇa+keśīnāṃ śroṇī+cakra+udvahana+manda+parikramāṇām+ matta+dvirada+paribhāva+gāminīnāṃ surata+prapāṇām (em. to prapā+pālikānām?) iva tatra tatra vicarantīnām+ anibhṛta+madhura+cāru(adds \T\pc)+ceṣṭitānām+ gaṇikā+dārikānām+ dṛśyante vilāsanidhayo rūpaviśesās+ / api ca, anavarata+mṛdaṅga+niḥsvanās+ sambhrānta+pārāvata+mithunās+ garjanti+ iva prāsāda+mālās+ / ājñāpyamāna+śilpi+janāni sambhrānta+preṣya+varga+lulita+puṣpa+upahārāṇi spardhante+ iva+ anyonyam+ bhavana+dvārāṇi / rati+yuddha+śrama+apahārīṇi saṃyojyante gandha+tailāni / pīna+stana+taṭa+visarpiṇas+ piṣyante varṇakās+ / manasvinī+jana+hṛdaya+sukumārās+ ādīyante mālyā+abhiyogās+ / priyā+vacanam+ iva śrotra+avadhāna+karam+ śrūyate vallakī+vādyam+ / priya+jana+adhara+upadaṃśa+praṇayī pracarati śīdhus+ / api ca--- 17. netrais+ ardha+nimīlitais+ stana+taṭais+ sa+vyāja+saṃdarśitais+ & hāsais+ vrīḍa+vibhūṣitais+ śruti+sukhais+ alpa+akṣarais+ bhāṣitais+ mandais+ niśvasitais+ svabhāva+madhurais+ gītais+ ca tāla+anvitais+ & nitya+ākṛṣṭa+śarāsanam+ manasijam+ kurvanti veśyā+aṅganās+ \stage{parikramya} aye ! iyam+ khalu tāvat+ yauvana+mada+anavekṣita+stana+prāvaraṇā pelava+aṃśuka+kṛta+paridhānā jaghana+ābharaṇa+kṛta+nīvī vibhrama+avamukta+eka+karṇa+pāśena vitrasta+hariṇa+cañcala+akṣeṇa nibhukta+piṇḍita+oṣṭhena munīnām api manas+kampana+samarthena sulabha+hasitena mukhena Madanasenāyās+ paricārikā Vāruṇikā nāma vāma+hasta+aṅguli+saṃda[ṃ]śena karṇa+utpalam+ kalayantī kim+cit+udyata+eka+bhrūlatā mām+ avekṣya prahasya+ atikrāmati / asyā hi--- 18. romāñcam+ darśayatā & kapola+deśe viśāla+jaghanāyās+ karṇa+utpalena kṛtas+ iva & nirakṣaram+ cumbana+udghātas+ kā śaktis+ anabhibhāṣyā+ atikramitum ! abhibhāṣiṣye tāvat+ enām+ / vāsu Vāruṇike! nigṛhyatām ātmā / katham+ asmat+vacanam+ skhalīkṛtya+\com{\Cf khalīkṛtya in Locana} gacchati+ eva / sundari! anena skhalīkaraṇena prītās+ smas+ / katham+ prahasya+ sthitā ? \stage{upetya} kṛtam añjalinā! pṛcchāmas+ tāvat+ kim+ cit+--- kena+ asya śarat+kamala+rajas+puñja+piñjarasya gagana+tala+unmukhasya+ iva cakravāka+mithunasya stana+yugalasya te prathama+avatāras+ sukham+ upabhujyate ? katham ? ``hī!'' iti+ eka+akṣaram+ uktvā savrīḷam+ avekṣya mām+ vrajati tūrṇam+ anavasita+ardha+bhāṣiṇī / tat+ khalu kāmasya sarvasvam / \stage{parikramya} aye bandhumatikā khalu+ eṣā sva+gṛha+dvāra+koṣṭha+gatā pārśva+upaviṣṭayā caturikayā pradīyamāna+prativacanā bhrūlatā+sañcārita+cikurām+ sāya+ahna+nalina+sukumārām+ dṛṣṭim+ kṛtvā svayam+ eva mekhalām+ saṃyojayati / aho, yauvana+anurūpas+ vyāpāras+ / aho, sukumāram+ karma+ anuṣṭhitam+ / aho, lalitas+ abhiniveśas+ / aho, kārkaśyam+ prakāśayate yatnas+ / aho, darpāt+ raśanā+dāma+saṃyojayantyā kim iva+ anayā+ na+ uktam+ bhavati? avaśyam+ asyās+ vihāra+kāla+caturatā+ pūjayitavyā / idam upagamyate / \stage{utpetya} vāsu karma+siddhis+ astu te ! bhavati kṛtam+ āsanena / pṛcchāmas+ tāvat+ kim+ cit-- 19. eṣā kāmika+kara+aṅguli+priya+sakhī nābhi+hrada+ambhas+srutis+ & vidyut+ kṣauma+balāhakasya rucirā kārkaśya+yogyā+ araṇis+ maurvī kāma+śarāsanasya lalitā vāk śroṇi+bimbasya te chinnā mānini mekhalā rati+sukha+ābhyāsa+akṣa+mālā katham? athavā kim atra vijñeyam+ 20. visrambhāt+ ca hṛta+aṃśukasya śayane prītyā+ īkṣitasya priye& ṇonmukta(matta)+dvirada+indra+mastaka+vapus+līlā+udaya+ālambinas+ sparśa+avāpti+kutūhalasya jaghanasya+ āvalgatas+ te dhruvam & tantrī+chedas+ iva+ akarot+ virasatām+ tāmra+akṣi! kāñcī+pathas+\var{ślathaḥ\lem \conj\Moti; patha } katham adhomukhī sthitā? katham+ na+ asti prativacanam? idam+ gamyate / kim+ bravīṣi-- ``na gantavyam'' iti/ hanta! eṣa+ asmi \var{em; eṣā'smi \T} mantra+avaruddhas+ iva bhujaṅgamas+ ajaṅgamas+ samvṛttas+ / katham+ vrajāmi/ eṣa dhastas+ asmi / \stage{parikramya, karṇam+ dattvā} aye! Rāmadāsī+gṛhe strī+praruditam iva / iha khalu bahubhis+ kāraṇais+ upapadyate / tatra kena khalu kāraṇena+ eṣā roditi ? kutas+-- 21. syāt+ kopāt+ rudita+svaras+ sarabhasas+ dainyāt+ tathā śīpharas+ & vicchinnas+ praṇayāt+ bhayena virasas+ harṣa+udayāt+ gadgadas+ manye krodha+vaśaṃgatā praṇayiṇī hi+ eṣā sadainyā tathā prārambhe rabhasam+ virāma+bahulam+ mandam+ tathā roditi āśaṅkate Rāmadāsīm+ eva me hṛdayam / praviśāmas+ tāvat / \stage{praviṣṭakena} sā+ eva+ iyam+ / sā+ eṣā mām+ dṛṣṭvā+ bhṛśataram+ praruditā / 22. asyās+ netra+anta+vibhraṣṭās+& kopa+sarvasva+sambhṛtās+ priya+aparādha+gaṇanām+ & kurvantī+ iva aśru+bindavas+ \stage{upetya} māninī! kim idam? 23. āpūrya+ abhinava+ambhuja+dyuti+hare netre prayātas+ adharam+ & tat+bhraṣṭas+ kaṭhiṇau gatas+ stana+taṭau tatra+ api+alabdha+āspadas+ bāṣpas+ te tanu+roma+rāji+lulitas+ śoka+prasaṅga+ujjhitas+ & nābhim+ pūrayati priya+aṅguli+mukha+prakṣepa+līlā+ucitām+ na khalu kṛtam+ ātmanas+ sadṛśam+ kuñjākena / kim+ bravīṣi-- ``evam+ para+yuvati+cihnita+oṣṭhas+ mām abhigatas+, upālabhyamānas+ ca+ mayā+ roṣa+calena+ nirgatas+, adya+ bahūni+ ahāni+ na+ āvartate+'' iti / ha ha ha ! aho ! aparādha+saṃmardas+ ! sarvathā+ ekena+ api+aparādha+kāraṇena+ tīkṣṇam+ kula+utsādana+karam+ daṇḍam+ arhati, kim+ punas+ eteṣām+ saṃnipātena+ / tat+ evam+ api+ tu+ gate baddha+megha+yūtham+ kālam+ avekṣya+ sahāmahe durjanasya+ avalepam+ / samprati+ pārthivānām+ api+ tāvat+ anyonya+baddha+vairāṇām+ pratinivṛttās+ kalahās+ / kim+ punas+ śirīṣa+kusuma{m}+sukumāra+cittasya+ kāminī+janasya / yadi te mat+vacanam+ pramāṇam+ bhavati+ kālam+ avalokya+ adya+ eva+ priyas+ abhisārayitavyas+ / 24. śarvaryām+ avagāhya+ harmya+śikharāt+ lagna+avalamba+aṃbudāt+ & mārgam+ bhīru+ gṛha+praṇāli+salila+udgāra+svana+āpūritam+ kāntam+ prāpya tatas+ payoda+pavanais+ udvepita+aṅgyā tvayā & vaktra+uṣṇa+apahṛta+oṣṭha+kampa+viṣadam+ rati+antare+ kathyatām katham+ udbhinna+romāñcau kapola+talau vacanasya nas+ pratigraham+ nivedayatas+ ? sādhayāmas+ tāvat / \stage{parikramya} aye ! eṣā khalu sā Ratisenā garbha+gṛha+avarodha+janita+sveda+bindu+sekena+ ardha+unmīlita+cāru+nayana+viprekṣitena kapola+pārśva+lagna+mūrdhajena mukhena nūnam+ sa+avaśeṣa+madā sāṃpratam+ eva pratibuddhā / tathā hi gavākṣa+mārutasya+ ātmānam upanayati / ramaṇīyāyām+ khalu+ avasthāyām+ vartate / abhibhāṣiṣye tāvat+ enām+ / \stage{abhigamya} vāsu! subhagā bhava ! tvām+ hi+ alpa+avaśeṣa+madām+ sa+avaśeṣa+saṃdhyā+rāgam+ iva pratīcīm+ dṛṣṭvā diśam+ prasrasta+śarāsanas+ kusumāyudhas+ api tāvat+ vyākulatām+ gacchet+ / kim+ aṅga punas+ anyas+ 25. praṇaṣṭā na vyaktis+ bhavati vacasas+ sā+ eva mṛdutā & na rāgas+ netra+abje tyajati na ca lajjā vyapagatā smṛtis+ pratyāyātā parihṛṣitam+ adya+ api ca mukham+ & madas+ doṣān+ tyaktvā t[v]ayi pariṇatas+ tiṣṭhati guṇais+ Ratisene ! visarjayitum arhati bhavatī mām, na+ aham+ prārambhas+ / tvām+ moktum utsahe / katham+ prahasya+ avaghāṭitas+ gavākṣas+ / hanta ! visṛṣṭās+ smas+ / \stage{parikramya} hanta ! vimanās+ khalu+ asmi+ atikrāntas+ / iyam+ hi+ pradyumnadāsī prasakta+surata+glāna+kapolena+ atyāyata+nayana+sañcāreṇa+ tilaka+avabheda+piñjarīkṛta+lalāṭa+uddeśena+ vilulita+alaka+śobhinā lagnam iva rati+pariśramam+ udvahatā+ vadanena jaghana+bimba+aṃśuka+antara+dṛśyamānābhis+ abhinava+nakha+kṣata+rājibhis+ vimala+salila+antargatābhis+ iva phulla+aśoka+chāyābhis+ surata+avamarda+mṛdita+maṇḍanās+ avasita+samara+śithila+ākalpās+ iva nāga+vadhūs+ pravāta+dīpam+ iva pāṇinā pracchādya+ adhara+oṣṭham+ anuyāta+kiśorī+ iva padāt+ pada+śatam+ gacchantī+ veśa+mārgam+ alaṅkurute+ / iṣṭā nas+ kāminī / parihasiṣyāmas+ tāvat+ enām+ \stage{upetya} vāsu ! kim+ idam+ priya+daśana+pada+adhiṣṭhitasya+ daśana+vasanasya+ savraṇasya+ iva yodhasya+ ślāghyam+ vapus+ chādyate / katham+ prahasitā ? hā dhik ! kṛtas+ eva nas+ paurobhāgyena doṣas+ / asyās+ hi manda+ārambheṇa+ api prahasitena vikṛtam+ eva danta+kṣateṣu / kutas ? 26. sītkāra+utpatita+stanī stana+taṭa+utkṣepa+ati+nimna+udarī & bhrū+bheda+añcita+locanā kṣata+rujā+ādhūta+agra+hasta+ambujā yadi+ anyā+ api samākṣipet+ jana+manāṃsi+ evam+ prahasya+ aṅganā & kāminyā hasitavyam+ eva tu bhavet+ daṣṭa+adhara+oṣṭhe mukhe kim+ bravīṣi-- ``cirasya khalu bhāvas+ dṛśyate+'' iti / anena durdina+pātakena gṛha+bandhane+ asmin+ niruddhas+ kṛtas+ / atha bhavatyā kas+ anugṛhītas+ ? kim+ āha+ bhavatī-- ``Rāmilakasya+ udavasitāt+ āgacchāmi+'' iti / sadṛśas+ saṃyogas+ sthāvaras+ astu / aho ? ekena+ khalu Rāmilakena madana+agrahāras+ kṛtas+ / kutas+ ? 27. saphalam+ tasya kṛśa+udari & yuvatvam+ asamasta+vihasitam+ yas+ te sārdha+śaśāṅka+chāyām+ & caṣakam+ iva mukham+ samāpibati vāsu ! durvihagebhyas+ rakṣitavyas+ adharas+ / gamyatām / sādhayamas+ vayam api / \stage{parikramya} aye ! idam+ tat+ adhvanīka+bhayāt+ Kumbhakarṇa+vadanam+ iva+ nitya+nimīlita+bhavana+dvāram+ yatra+ dhūrta+dvayam+ prativasati Viśvalakas+ Sunandā ca / Viśvalakas+ hi bhakṣita+sarvasvas+ nagna+śramaṇas+ iva śarīra+mātra+avaśiṣṭas+ kevalam+ priya+gaṇikatvāt+ āgata+k[o]śa+upadravām+ api Sunandām+ vāyasas+ iva+ grāma+upāntam+ na muñcati / sā+ api ca+ atra+ proṣita+yauvanā kāntāra+śuṣka+nadī+ iva kasya cit+ anabhigamyā Viśvalakam+ kila+ anuvartate / tat+ na+ yuktam+ etat+ dvandvam+ anabhibhāṣya+ atikramitum / ayam ākrandas+ kriyate / kas+ atra dharate ? \stage{karṇam+ dattvā} bhos+ prayātasya+ iva+ aśvasya khura+puṭa+nipāta+dhvanis+ pāda+utkṣepa+samaye kāṣṭha+pādukā+śabdas+ śrūyate / sannihitena+ atra Viśvalakena+ bhavitavyam+ / hanta ! sa eva+ eṣa virauti / bhos+ kim+ bravīṣi-- ``kas+ eṣa gardabha+vratam+ anutiṣṭhati ?'' aham+ Yama+dūtas+ Sunandā+artham āgatas+ / katham+ asmat+svaram+ abhijñāya tūṣṇīṃbhūtas+ ? aṃghas+ na prayacchasi dvāram+ / tena hi sthirīkriyatām+ ātmā / eṣa śāpa+agnim+ utsṛjāmi / 28. līlā+udyatasya kalahe & nūpura+saṃkṣobha+ninada+mukharasya dūrībhavatu śiras+ te & vilāsinī+vāma+pādasya etat+ apāvṛta+dvāram+ / praviśāmas+ tāvat+ / \stage{praviṣṭakena} kim+ āha bhavān+ -- ``kim+ na dayitās+ smas+ bhāvasya; yuktam+ nāma+ īdṛśam+ śāpa+utsargam+ kartum+'' iti / samyak+ abhihitam+ / īdṛśas+ hi śāpas+ brahma+lokam+ api kampayet+ / kim+ punas+ bhavantam+ / tat+ idānīm+ asya śapasya pratīkāra+artham+ prāyaścittam+ / kutas? 29. vikaca+nava+utpala+tilakā & sa+sambhrama+utkṣepa+cañcala+taraṅgā tasyai deyā madirā & yā hṛdaya+kuṭumbinī bhavatas+ evam upaviśāmas+ / \stage{upaviśya} kṛtam+ pādyena / Kusumapura+rājamārgas+ hi niṣpaṅkatayā harmya+talāni+ api+ atiśete / na khalu me pādau durlalitau kartavyau / kim+ āha bhavān --``Viṣṇudāsa+prabhṛtīnām+ goṣṭhīkānām+ Rāmilaka+goṣṭhake samāgatānām+ paraspara+vivāda+ramyās+ ke cit+ saṃśayās+ pravṛttās+ kāma+tantre / tān+ ca yadā kārtsnyena na śāknuvanti vaktum+ tatas+ asmi+ aham+ tais+ ātma+darśanam+ śrāvayitum+ abhyarthitas+ / tatra mayā+ api sva+darśanam+ uktam+ / iccheyam+ tāvat+ Devilaka+bhāvam+ api tam+ eva+ artham+ śrāvayitum+ / tatra yat+ bhāvas+ vakṣyati tat+ nas+ pramāṇam+ bhaviṣyati / etam+ artham+ bhavantam+ śrāvayitum+ gṛham+ eva+ āgantumanās+ / atha bhāvena svayam+ eva+ ātmā+ darśitas+ / yadi tāvat+ bhāvas+ kṣaṇikas+ tatas+ pravakṣyāmi+'' iti / ājñāpayatu bhavān / avahitas+ asmi / śaktitas+ vakṣyāmas+ / ayam+ tu durlalitas+ iva dārakas+ kuṭī+pradeśam+ na muñcati+ vāyus+ / atas+ cira+adhyāsam+ na śaknomi kartum+ / yadi+ abhirucitam+ bhavate parikrāntau+ eva saṃbhāṣiṣyāvahe / vistīrṇā+ iyam+ goṣṭhī+śālā / kim+ bravīṣi---``evam+ na+ asti doṣas+'' iti / \stage{utthāya} bavītu bhavān / kim+ bravīṣi--- yadi+ artham+ eva+ veśyānām+ puruṣais+ saha saṃbandhas+ katham+ tāsām+ uttama+adhama+madhyamatvam+ vijñeyam+'' iti / bhos+ dānam+ nāma sarva+sāmānyam+ vaśīkaraṇam+ lokasya, viśeṣatas+ tu veśa+vadhūnām+ / tathā+ api vidyate viśeṣas+ / [[[kutas+ ?]]] api ca+ uktam+ parāpara+jñais--- 30. dānat+ rāgam upaiti veśa+yuvatis+ niṣkāraṇāt+ vā+ adhamā & madhyā rūpam+ avekṣya yauvana+yutam+ dānena vā hṛṣyati dātāram+ vigata+spṛham+ suvayasam+ rūpa+adhikam+ ca+ eva bho & dākṣiṇyena vibhūṣitam+ khalu naram+ nārī+ uttamā+ sevate kim+ bravīṣi--- ``kāmayamānā veśyā katham+ vijñāyeta'' iti / tat+ vakṣyāmas+, śrūyatām+-- 31. kāntās+ netra+ardha+pātās+ vadana+ruci+karās+ sa+smitās+ bhrū+vilāsās+ & sa+ākārās+ vākya+leśās+ saha+tala+ninadās+ dṛṣṭa+naṣṭās+ ca hāsās+ nābhī+kakṣa+stanānām+ vivaraṇam+ asakṛt+sparśanam+ mekhalānām+ & śvāsa+āyāsās+ ca dīrghās+ madana+śara+hatām+ kāminīm+ sūcayanti kim+ bravīṣi--- ``tatra kāma+liṅgāni+ bahūni bruvate `śaṭha+prāyatvāt+ veśyā+janasya niṣṭhā+ucitatvāt ? kas+ etat+ śrāddhāsyanti+ iti' tat+ kāmayamānā katham+ vijñeyā'' iti / śrūyatām-- 32. sa+asrās+ niśvāsās+ sneha+yuktā ca dṛṣṭis+ & kārśyam+ pāṇḍutvam+ sveda+bindu+udgamas+ ca kṣīṇe dravye+ api prārthanā kāminīnām+ & bhāva+āsaktānām+ bhāva+śuddhim+ vadanti \stage{parikramya} kim+ bravīṣi--- ``prathamas+ samāgamas+ kena kāraṇena saṃmoham utpādayati+'' iti / śrūyatām+ --- prathama+samāgamas+ khalu kāminīnām+ aniyoga+sthānam+ / tat+sthāne khalu mahyanti tapasvinas+, kutas+ --- 33. duḥkhā śleṣayitum+ kathā prativacas+ labdhum+ ca duḥkham+ tatas+ & jāte+ api pracure kathā+vyatikare visraṃbhaṇam+ duṣkaram+ visrambhe+ api sati svabhāva+sadṛśī duḥkhā vidhātum+ ratis+ & samyak+prāpta+ratā+ api veśa+yuvatī rajyeta vā na+ eva vā kim+ bravīṣi--- ``kena kāraṇena nirguṇāsu+ api darśana+mātrakeṇa+ eva snehas+ bhavati / tāsu ca vyalīkam+ utpādayantīṣu kim+ pratipattavyam+'' iti / pratyakṣe hetu+vacanam+ nirarthakam+ / asti+ etat+ mahat+ avakāśam+ anaṅgasya+ --- yāsu tu nirguṇāsu+ api rajyante manuṣyās+ tāsu vyalīkam utpādayantas+ śīghram+ eva parityājyās+ / kutas+ --- 34. priya+virahe yat+ duḥkham+ sahyam+ tat+ bhavati sattva+yuktasya priya+jana+vimānitānām+ na rohati parikṣatam+ hṛdayam+ kim+ āha bhavān+ --- ``yas+ tu nāryās+ priyas+ bhavati tasya sā na+ atibahumānyā priyā bhavati / sā+ api kim+ parityājyā+'' iti / na na na / anyāsu+ api kāminīṣu+ āyatim+ rakṣatā svam+ ca dākṣiṇyam+ adūṣayatā tasyām+ api tasmin+ tasmin+ kāle raktavat+ viceṣṭitavyam+ / kutas+ --- 35. ye kāminīm+ guṇavatīm+ ca sa+yauvanām+ ca & nārīm+ narās+ praṇayinīm+ ca vimānayanti te bhos+ kṛṣīvalavacas+paridagdha+cittais+ & gobhis+ samam+ pṛthu+mukheṣu haleṣu yojyās+ \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``yas+ tu kṛta+aparādhas+ tena katham+ kāminī samanuneyā'' iti / sthāne khalu saṃśayas+ / praṇayinīnām+ hi kopas+ viṣama+jvaras+ iva duścikitsas+ / tathā+ api+ avaśyam+ asyās+ kopa+pratyāvartakena+ bhavitavyam+ / sāmprata+kālikās+ ca kaumārakās+\var{kaumārakāḥ\lem \T\pc; kāmukāḥ \T\ac} pāda+patanam eva+ atra+ auṣadham+ paśyanti / tat+ mayā na+ atibahumanyate / yadā ca vṛddha+śrotriyāṇām+ api tat+ tāvat+ kaṭhina+kūṇita+vṛddha+karkaṭā+kṛtayas+ pādukā+kiṇa+karkaśās+ purāṇa+ghṛta+abhyaṅga+durgandhās+ pādās+ gṛhyante / kas+ atra+ abhimānas+ pallava+sukumāreṣu+ kāminīnām+ pādeṣu / api ca tat+ tu doṣavat / kutas+ --- 36ab: pāda+grahaṇe+ avaśyam+ & bāṣpas+ saṃjāyate praṇayinīnām 36cd: aśru+vimokṣe+ dainyam+ & dainya+utpattau kutas+ kāmas+ anye tu bruvate\var{bruvate\lem \em; bravate \T} ---``śapatha+karaṇais+ anuneyās+'' iti / tat+ api+ aśliṣṭam+ / kula+vadhvas+ api tāvat+ kāmukānām+ śapatham+ na śraddadhati / kim+ punas+ veśyās+ / yā vā śraddadhyāt+ tayā kim+ anunetavyayā bhavitavyam+ / uktam+ ca --- 37. grāme vāsas+ śrotriya+kathanam+ paratantratā kṛpaṇa+bhāvas+ ārjava+yutā ca nārī puṃsāṃ madana+anta+kāriṇas+ ke cit ke cit+ bruvate--- ``yena kena cit+ upāyena hāsayitavyā / hāsa+antarita+dhairya+abhijñāta+gādhā+ iva nadī sukha+avagāhā bhavati'' iti / atra brūmas+ / yadi+ api+ asti+ etat+ tathā+ api kopa+phalam+ na+ avāptam+ bhavati / kutas+ --- 38. utkṛṣyālambam+ īṣat+pratanu+nivasanam+ nartayitvā+ adhara+oṣṭham+ & tat+kāla+śrotra+ramyam+ puruṣam+ aparuṣais+ akṣarais+ śrāvayitvā yat+kopāt+ vāma+pādam+ nava+nalina+nibham+ nikṣipati+ uttama+aṅge & tat+ ślāghyam+ yauvanam+ arghyam+ rati+kalaha+phalam+ prāpta+kāmās+ vadanti tasmāt+ hāsya+prayogena+ api manayitavyas+ strī+kopas+ / evam+ astu / vimṛśyamāneṣu strīṇām+ kopa+prasādhana+upāyeṣu sadyas+ dṛṣṭa+phalatvāt+ avamṛdya cuṃbanam+ eva+ asmākam+ pakṣas+ / kutas+ --- 39. keśeṣu+ utakaṭa+dhūpa+vāsa+surabhiṣu+ āsajya vāmam+ karam+ & hastau dvau+ api dakṣiṇena sahitau saṃgṛhya na+ atyāyatam+ yas+ harṣas+ pibatas+ balāt+ priyatamā+vaktra+indum+ utpadyate & tena+ api+ āyita+manmathas+ hi puruṣas+ jīrṇas+ api na kṣīyate kim+ bravīṣi--- ``yas+ tu pramāda+doṣāt+ priyāyās+ samakṣam+ eva gotram+ skhalayati tatra bhāvas+ kim+ pratīkāram+ paśyati+'' iti / bhos+ ! anya+strī+gotra+grahaṇam+ hi mahān+ upaplavas+ kāmukānām+ / āśī+viṣa+daṣṭasya+ iva+ asya duḥkhā pratikriyā kartum+ / muhūrtam+ nāma dhyānam+ pravekṣyāmas+ / \stage{dhyātvā} ā ! dṛṣṭam+ --- 40. dhārṣṭyāt+ sarva+apahāras+ pariśaṭham+ athavā trastavat+ niṣkriyatvam+ & nāryās+ vākya+praśaṃsā tvaritataram+ atha+ u hāsya+pakṣa+kriyā vā anyasmin+ vā prayogas+ vacasi yadi bhavet+ tasya ca+ anyena yogas+ & nānā+gotra+grahas+ vā bhavati hi śaraṇam+ gotra+vākya+kṣatasya kim+ bravīṣi--- ``nakha+daśana+nipātās+ kena kāraṇena sa+vedanā+ api prītim+ utpādayanti+'' iti / ha ha ha ! atimugdham+ abhihitam+ / paśyatu bhavān+ --- nakha+daśana+nipātās+ sa+vedanās+ api prītimadbhyām+ sukham+ utpādayanti / kutas+ --- 41. yathā pratodas+ avahitam+ karoti & jave hayam+ sārathi+saṃprayuktas+ / tathā ratau danta+nakha+avapātas+ & sparśa+ekatānam+ hṛdayam+ karoti // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi--- ``katham+ veśyā viraktā raktā+ iva ceṣṭamānā vijñeyā+'' iti / atha bhos+ kas+ atra saṃśayas+ / eṣa eva+ upadeśas+ --- anuraktāyām+ rāgas+ bhāvayitavyas+ / yathā ca+ upadiṣṭam+ / paśyatu bhavān ! ākāra+saṃvaraṇam+ hi mahātmanas+ na śaknuvanti kartum+ / kim+ punas+ akaṭhina+hṛdayās+ svalpa+avagatās+ striyas+ / kutas+ --- ākāras+ eva+ avekṣitavyas+ / kim+ bravīṣi --- ``katham?'' iti / 42. vyartham+ prasmayate vadati+ akathite sa+āvegam+ uttiṣṭhati \var{vadaty akathite\lem \T\pc; tadanyakathite \T\ac} & proktam+ na pratibudhyate na kurute strītva+ucitām+ vāmatām+ / gāḍham+ pratyupagūhya muñcati+ muhus+ khinnā niyukte ratau & rāga+ante nipuṇā+ api vandhya+kusumā jñeyā latā+ iva+ aṅganā //\var{nipuṇā°\lem \T\pc; nipuṇe \T\ac} kim+ bravīṣi --- ``virāgam+ samutpannam+ katham+ cikitsitum+ śakyam+ uta+ aho apratīkāras+ eva+ eṣa bhāvas+ ?'' iti / śṛṇotu bhavān+ -- rāga+utpattis+ khalu dvividhā+ eva bhavati kāraṇāt+ akāraṇāt+ vā / tatra kāraṇa+utapannasya rāgasya kāraṇāt+ eva virāgas+ bhavati / evam+ akāraṇa+utapannasya+ akāraṇāt+ eva / evam+ rāga+virāgayos+ vaiṣamye kim+ iva śakyā pratikriyā kartum+ / mandībhūte tu rāge yā pratikriyā tām+ vakṣyāmas+ --- 43. anya+strī+sevanam+ vā rati+vikritis+ atha+ u dhīratā vigrahe vā & kṣāntis+ kāle sahāsyā vacana+nipuṇatā bandhu+pūjā stutis+ vā veśyā+vāsa+pravāsas+ pura+vara+gamanam+ sāhasa+upakramas+ vā &\var{°vāsa°\lem \T\pc; °vyāja° \T\ac} dānam+ vā kāminīnām+ paricaya+śithilam+ rāgam+ uddīpayanti // api ca, śṛṇotu bhavān--- 44. bālā bālatvāt+ dravya+lubdhā pradānais+ & prājñā prājñatvāt+ kopanā sāntvanābhis+ / stabdhā sevābhis+ dakṣiṇā dakṣiṇatvāt & nārī saṃsevyā yā yathā sā tathā+ eva // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi--- 45. ``darśayati kāma+liṅgam+ & na vadati+ alam+ iti na gacchati samīpam / yā strī viharati+ kāle & sā kartavyā katham+ veśyā ?'' iti sādhu+ abhihitam+ etat / prathamam+ tāvat+ kāminā strī+svabhāvas+ / eṣas+ eva strī+svabhāvas+ syāt / kim+ tu yāvat+jīvitam+ api garvitā nirupāyam+ na śakyā vaśam+ upanetum+ / yat+ tu strīṇām+ rahasyam+ tat+ idam+ udghāṭyate / 46. śūnye vā saṃpramardya dviradas+ iva latām+ yas+ harati+ āśu nārīm+ & mattām+ vā yas+ viditvā hi+ abhibhavati śanais+ rañjayan+ vākya+leśais+ / anyam+ kṛtvā+ upadhim+ vā cchalayati kurute bhāva+saṃgūhanam+ vā & tasya+ etat+ ceṣṭitam+ bhos+ na bhavati viphalam+ vāma+śīlās+ hi nāryas+ // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- 47. ``gate tu kope pathame samāgame & pravāsa+kāle punas+ āgame tathā / vadanti catvāri ratāni kāmukās+ & tatas+ bhavān+ kim+ nu+ adhikam+ vyavasyati'' iti atra brūmas+ --- yat+ tāvat+ prathama+samāgame ratam+ tat+ api+ alabdha+visrambhāyām+ kāminyām+ ajñāta+gādham+ iva saras+ śaṅkā+avagāham+ bhavati / yat+ api pravāsa+kāle ratam+ tat+ api tat+śoka+abhibhūtatvāt+ manda+rāgāyās+ sa+asrāvilākṣam+ upohyamāna+hṛdaya+udvega+kāraṇam+\var{°kāraṇaṃ\lem \corr\T; °karaṇaṃ \T\ac} ramyam+ (aramyaṃ) karuṇam+ graha+upasṛṣṭam+ candra+maṇḍalam+ iva na mām+ prīṇayati / yat+ api pravāsāt+ āgate ratam+ tat+ api+ akṛta+pratikarmatayā priyayā vrīḍitayā vyaṃjitam+ durdina+gāndharvam+ iva manda+rāgam+ bhavati / yat+ punas+ kopa+āgamāt+ āgatam+ tat+ sura+asura+āviddha+mandara+pīḍite sarva+oṣadhi+prakṣepā+ api+ āyita+vīrye bhagavati salila+nidhau yat+ utpannam+ amṛta+saṃjñakam+ kim+ api śrūyate+ āyus+vayas+ avasthāpanam+ rasāyanam+ tat+ api+ ativartate / kutas+ --- 48. kopa+apagame nāryās+ & tam+ eva hṛdayena bhāvam+ ajahantyās+ / suratam+ atirabhasam anibhṛta+&kara+ruha+daśana+pada+jarjaram+ bhavati // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``veśyā+vañcitam+ puruṣam+ parihasanti dhūrtās+ / katham+ veśyā+vañcanam+ na prāpnuyāt+ kāmukas+ ?'' iti / bhos+ veśyā lipikāras+ ca chidra+prahāritvāt+ tulyam+ ubhayam+ / tatra lipikāras+ api+ āste hasta+gata+kalpam+ kṛtvā muhūrtam avasthānam+ prāpayati / veśyā punas+ vāta+rogas+ iva+ atyartha+vyayam+ utpādayayati / yadi mat+carita+anugāmī bhavet+ tena veśas+ praveṣṭavyas+ / mayā hi --- 49. visrambhas+ gata+yauvanāsu na kṛtas+ bālās+ parīkṣya sthitam+ & dūrāt+ eva samātṛkās+ parihṛtās+ nadyas+ sa+sattvās+ iva / manyus+ na+ asti vimānitasya na punas+ saṃprārthitasya+ ādaras+ & veśe ca+ asmi jarām+gatas+ na ca kṛtas+ svalpas+ api mithyā+vyayas+ // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``nāryos+ yugapat+āgame kā pratipattavyā kā parityājyā kāla+vardhitapraṇayinī+ uta+ aho nava+praṇayinī ? enam+ praśram+ vadatu bhāvas+'' iti / kaṣṭas+ khalu+ ayam+ praśras+ / durvacas+ mā pratibhāti / kim+ atra bhavān+ paśyati ? kim+ āha bhavā+ --- ``na kim+ cit+ api+ atra paśyāmi / mahat+ tu+ etat+ saṅkaṭam / bhāvas+ eva vaktum+ arhati'' iti / tena hi śrūyatām+ --- 50. rūḍha+snehāt+ na yuktam+ nava+yuvati+kṛte svām+ priyām+ vipramoktum+ & tat+prīti+artham+ na heyā svayam+abhipatitā kāminī jāta+kāmā / tatra+ upekṣā+ eva kāryā vrajati paricitā yāvat+ udbhūta+kopā & śūnye prāpya dvitīyām atha tat+anumate saṃprasādya priyā+ eva \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``veśe saṃcaratā darśana+mātrakeṇa+ eva katham+ śakyam+ jñātum+ strīṇām+ rahas+naipuṇam+'' iti / na+ asti kim+ cit+ nipuṇasya+ ajñeyam / striyam+ khalu dṛṣṭvā puruṣeṇa+ eva dṛṣṭis+ eva prathamam+ parīkṣyā bhavati / cakṣuṣi hi sarve bhāvās+ niyatās+ / paśyatu bhavān --- 51. sa+kekarā manda+nimeṣa+yuktā & tiryk+gatā snehavatī viśālā / dainyena hīnā cala+tārakā ca & strīṇām+ rahas+naipuṇam+ āha driṣṭis // api ca, yasyās+ ca+ abhugnam+ īṣat+pratanu+kapolam+ bhrū+saṃcāri tiryak+kaṭākṣam+ ānanam+ tasyās+ rati+kārkaśyam+ yasya+ avāśyāna+mūlas+\var{°āvāśyāna°\lem \T\corr; °āvaśyāma° \T\ac} adharas+ sa+danta+nakha+padam+ śarīram+ pravirala+hasitam+ ca mukham+ tasyās+ nirviśaṅkam+ eva rati+śāuṇḍīryam avagantavyam / yām+ vā bhavān paśyati kaṭi+pradeśa+vinyasta+vāma+hastām+ pralamba+dakṣiṇa+karām eka+pārśva+unnata+jaghanām+ tasyām+ api+ āsthā kāryā / na hi+ evam+ agarvitā tiṣṭhati / yām+ ca nivasana+anta+āvṛta+eka+payodharām+ sva+gṛha+dehalī+vilagna+eka+rucira+caraṇām+ dvāra+pārśva+avaruddha+śarīrām+ \var{°pārśvā°\lem \T\pc; °bāhyā° \T\ac} paśyati sa khalu strī+mayas+ pāśas+ / cāru+līlātvam+ eva+ asyās+ sarvam+ kathayati / yā vā kavāṭa+go+stanaka+taṭam ālambya \var{°stanakataṭam\lem \T\pc; °stanataṭakam \T\ac} prakaṭīkṛta+bāhu+pāśā śithilīkṛta+nīvī+bandhanā sandarśita+nābhi+hradā dṛśyate tasyām ākṛti+rati+pūrvaraṅgāyām anuneyam+ \var{anuneyaṃ\lem \T\pc; anumeyaṃ \T\ac} na vidyate / śākyam atra bahu+ api vaktum+ / saṃkṣepas+ tu bruyatām+ --- 52. yasyās tāmra+tala+aṅgulis+ śuci+nakhas+ gaṇḍa+anta+sevī karas+ & vāṇī sa+abhinayā gatis+ sa+lalitā praspandita+oṣṭham+ smitam+ lolā dṛṣṭis+ aśaṅkitam+ mukham+ adhas+nābhes+ ca nīvīkriyā & tām+ vidyāt+ nara+vāgurām+ rati+raṇe prāpta+agrya+śauryām+ striyam \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``dvividham eva strīṇām+ kāmitam+ bhavati prakāśam+ pracchannam+ ca / tayos+ katarat+ vyatiriñcyata'' iti / bhoḥ yat prakāśam+ tat+ veśa+vadhūṣu+ eva+ upapadyate / kṛtakam+ api ca+ etat+ bhavati / yat tu+ idam+ pracchannam+ tat+ kula+vadhūṣu veśa+vadhūṣu ca / yat kevalam+ anurāgāt+ utpadyate viśeṣatas+\var{viśeṣataś\lem \T\pc; viśeṣatañ \T\ac} ca+ etat+ alpa+doṣatvāt+ veśyā+vadhūṣu+ eva ramyam+ bhavati / durlabhatvāt+ api puruṣāṇām+ kula+vadhvas+ tu yam+ kam+ cit+ kāmayante / veśyayā tu na sarvas+ kāmyate / syāt+ matam+ kasya cit+ --- ``nirdoṣa+madanatvāt+ veśyānām+ prachanna+kāmitena kim+ prayojanam+'' iti/ atra brūmas+ --- pūrva+saṃstutas+ rāja+vallabhas+ kṛta+upakāras+ bhaktimān anṛśaṃsas+ iti+ ete veśyā+jananī+sevakās+ / eteṣām avaśyam akāmayamānā+ api veśyā+ anuvidheyā bhavati / kim+nimittam ? prayojana+artham iti / tasmāt+ veśyayā pracchanna+madana+arthinyā yas+ kāmyate tena janma+jīvitayos+ phalam avāptam+ bhavati / kim+ ca+ anyat+ yat tāvat+ viraham āsādya svayam+ dūtīnām+ prāñjali+puraḥsarāṇi sa+bāṣpa+gadgadāni vākyāni śrūyante nanu tāni+ eva tasya paryāptāni bhavanti / yā vā tat+dhyāna+parā \var{tat°\lem \corr; ta° \T} roga+vyapadeśena gatā pāṇḍu+bhāvam+ candra+udaye roditi prajāgara+abhitāmra+nayanā kāminī śithilīkṛta+bhūṣaṇā `diṣṭā tvat+artham eva nrighṛṇa! śarīrasya+ iyam avasthā, bhadram+ tava+ astu' iti svayam+ upālabhamānāyās+, `kānta! yāce tvā dayasva me śarīrasya+ iti sītkāra+anubaddha+akṣarāṇi śṛṇvatas+` tvarasva mā mā+ evam+' iti daśana+kara+ruhais+ vicodya radamānāyās+ aham evaṃvidhā śraddadhatu bhavān+ mayā ca śāpitas+ iti+ evam+ ca+ uktāni rasāyana+prayoga+ativartakāni vacāṃsi cintayatas+ mat+artham eva+ iyam+ īdṛśī saṃvṛttā+ iti kāraṇatas+ dūtī+vacanāt+ ca+ upalabhya puruṣasya kāruṇya+miśrā yā prītis+ utpādyate tat+sadṛśīm+ yat+ anyām+ brūyāt+ viṭa+bhāvam+ imam+ parityajya śroatriyais+ samatām+ gaccheyam / api ca, 53. hasta+ālambita+mekhalām+ mṛdu+pada+nyāsa+avabhugna+udarīm+ & labdhvā+ api kṣaṇam+ āgatām+ sa+madanām+ saṅketam+ ekām+ niśi yas+ nārīm+ sthitas+ eva cumbati mukhe bhīta+añcala+akṣīm+ priyām+ & tasya+ idam+ sva+bhuja+ātta+paṅkaja+mayam+ chattram+ mayā dhāryate api ca, 54. tvarasva kānta+ iti bhayāt+ bravīti & yam+ kāminī corita+saṃprayogā \var{corita°\lem \T\ac; codita° \T\pc} / krītās+ tayā tasya bhavanti puṃsas+ & prāṇā yathā+iṣṭam+ parikalpya mūlyam \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``rūpavatī ca strī dakṣiṇā ca+ iti tayos+ kasyām+ prīti+viśeṣam+ bhāvas+ paśyati'' iti / ubhayam etat+ striyam+ bhūṣayati / yat+ tāvat+ virūpāyām+ dākṣiṇyam+ tat+ andhakāra+nṛttam+ iva vyartham+ bhavati / rūpam+ api dākṣiṇya+hīnam aṭavī+candra+udayas+ iva kām+ prītim+ kariṣyati / mām+ pratirūpāt+ dākṣiṇyam+ bhavati pradhānam / kutas+ ? dākṣiṇyam+ virūpām+ api striyam+ bhūṣayati surūpām+ api+ adākṣiṇyam+ dūṣayati / dṛśyante hi puruṣās+ surūpās+ api sstrias+ parityajya virūpāsu+ api dakṣiṇāsu+ rajyamānās+ / rūpavatyā ca+ avaśyam+ stabdhayā bhavitavyam+ / stabdhatā ca kāmasya mahān+ śatrus+ / anuvṛttis+ hi kāme mūlam+ / sā ca dākṣiṇyāt+ saṃbhavati / yadi rūpa+mātram+ kāraṇam+ syāt+ citra+nāryām+ api prayojanam+ nirvartayet / dākṣiṇyas+ eva rūpa+guṇam+ hitvā sarvas+ eva guṇa+samudāyas+ antarbhūtas+ / kutas+ --- 55. su+vāk+ su+veṣā nibhṛtā kṛtajñā & \var{kṛtajñā\lem \T\pc; guṇajñā \T\ac} bhāva+anvitā na+ api ca dīrgha+kopā / alolupā chanda+karī ca nityam & dākṣiṇya+yuktā bhavatī ca nārī // kim āha bhavān --- ``veśyās+ kṛtaka+upacaritvāt+ satām anabhigamyās+ bhavanti+ iti bruvanti / tat+ katham+?'' iti / iha khalu kāmyais+ viśeṣais+ upacaraṇam+ upacāras+ / etat+ ca svabhāvatas+ nāryā dve ca labhyete / veśyāyām+ kriyā+niṣpattes+ (?) / syāt+ matam+ --- yat+ śāṭhyāt+ upacaryate tat+kṛtakam iti tat+ api+ adoṣas+ / kutas+ ? śāṭhyāt+upacāras+ prayuktas+ prītim+ utpādayati / ārjavāt+ api+ upacāras+ skhalīkṛtas+ kasya prītim+ janayati ? śāṭhyam+ nāma+ artha+nirvartakas+ buddhiviśeṣas+ / ātma+artha+pradhānayā ca striyā puruṣa+viśeṣas+ avaśyam+ mṛgayitavyas+ / yā ca puruṣa+viśeṣa+jñā strī tasyām rajyante puruṣās+ / api ca, 56. nīcais+ bhāvas+ priya+vacanatā+akṣamā nityam+ apramādas+ ca / śāṭhyāt+ utpadyante kena+ etat+ dūṣyate loke // kim+ bravīṣi--- ``visaṃvāditam+ hi saṭḥāyās+ sāram ? visaṃvāditasya kāminas+ priyayā duḥkham utpadyate / na+ asti tasya pratikriyā+'' iti / bhoḥ sarvam+ khalu kāraṇam+ abhisamīkṣya visaṃvādyate / yas+ tu na śaknoti tat+ kāraṇam+ parihartum+ nanu tasya+ eva sas+ aparādhas+ / anaikāntikas+ ca visaṃvādena doṣas+ / dṛśyante bahavas+ visaṃvāditā bhṛśataram+ anurajyamānās+ / 57. āvalgita+stana+taṭāni ca bāṣpa+miśrās+ & bhāva+abhidhāna+paṭavas+ ca kaṭākṣa+pātās+ / avyakta+śobhita+padās+ ca bhavanti vācas+ & śāṭhyāt+ satas+ api guṇavat+ parikalpayanti // kim+ bravīṣi--- ``veśyābhyas+ yat+ dīyate tat+ naṣṭam+ iti bahavas+ bruvanti / dattakena+ api+ uktam+ `kāmas+ artha+nāsas+ puṃsām+'' iti / tatra bhāvas+ kim+ paśyati+'' iti / bhos+ arthasya trayas+ eva vidhayas+ -- dānam+ upabhogas+ nidhānam+ iti / tatra dāna+upabhogau pradhānau nidhānam+ tu garhitam / kutas+ --- 58. nidhau kṛte+ arthe na hi vidyate phalam+ & bhavati+ atuṣṭis+ viphalīkṛte punas+ / tatas+ nidhānam+ hi na yuktam+ āgatam+ & sphurat+turaṅgasya java+upamam+ dhanam+ // artha+dharmau śarīra+sukham+ utpādayatas+ / tatra+ iṣṭānām+ śabda+ādīnām+ avāptis+ sukham+ iti+ ucyate / tat+ ca veśyā+janam+ upasevamānas+ yathāvat+ prāpnoti / sarva+śabdeṣu tāvat+ viśeṣatas+ priya+vacanam+ nirvṛtti+karam+ bhavati / tat+ ca veśyā+janas+ bravīti / na tathā+ anyas+ / katham+ iva --- 59. priyam+ priya+artham+ kaṭu vā priya+artham+ & vadanti kāle ca mitam+ ca veśyās+ / vadanti dākṣiṇya+dhanās+ kadā+cit+ & na+ eva+ apriyam+ na priyam+ apriya+artham // % a parody of Manu 4.138: satyaṃ brūyāt priyaṃ brūyān na brūyāt satyam apriyam / priyaṃ ca nānṛtaṃ brūyād eṣa dharmaḥ sanātanaḥ // yasya+ anibhṛtam aviṣama+ūru+nitamabam uddhṛta+aṃśukam āviddha+mekhalā+kalāpam+ veśyā+jaghanam abhivāhayatas+ sparśās+ saṃbhavanti / kim+ na tat+ kṛte prāṇān+ api parityajanti, kim+ punas+ dhanam+ / sarvebhyas+ ca rasebhyas+ pānam+ garhitam+ iva lakṣyate tasya+ api veśyā+viśiṣṭatvāt+ upabhogas+ ramyas+ bhavati / paśyatu bhavān+ --- 60. sa+saṃbhrama+uddhūta+vighūrṇitām+ vā & pīta+avaśeṣām+ mukha+vicyatām+ vā / oṣṭha+upadaṃśām+ madirām+ nipītas+ & yas+ veśa+madhye sas+ rasam+ viveda // yena vā+ ardha+nimīlata+akṣīṇi praspandita+adharāṇi+ āyata+bhrū+latāni svinna+kapolāni+ ānanāni veśyā+janasya+ avalokitāni tasya cakṣuṣas+ phalam+ avāptam+ bhavati / api ca, --- 61. keśa+antas+ snāna+rūkṣas+ viracita+kusumas+ keśa+hastas+ pṛthus+ vā & vastram+ vā bhukta+muktam+ parimala+surabhis+ padma+tāmras+ adharas+ vā / veśyāyās+ tāmra+netram+ mukha+mudita+madam+ candana+ardrā tanus+ vā & yena+ āghrātāni+ tasya dhruvam+ abhipatitas+ ghrāṇa+mārgeṇa kāmas+ na tu+ asmākam+ dharme+ adhikāras+ / tathā+ api tu yathā dharma+avāptis+ bhavati tathā vakṣyāmas+ / iha hi kṛta+ghnatā sarva+pāpīyasī / sas+ ca tatas+ kṛta+ghnataras+ yas+ veśyā+vadhūbhyas+ sukham+ īpsitam anupamam āvāpya tābhyas+ na pratyupakurute / yadi kṛtajñas+ bhavati tasya haste svargas+ / tasmāt+ svarga+sukhau+ api+ artham+ nirviśaṅkena veśyābhyas+ avaśyam+ vittam+ dātavyam+ / kim bravīṣi --- ``dākṣiṇya+yuktāyām+ api kula+vadhvām+ kena kāraṇena tādṛsas+ na bhavati yādṛśas+ veśyāyām+'' iti / śrūyatām+ --- dākṣiṇya+viṣayas+ tāvat+ anyas+ kulavadhvām+ anyas+ eva veśyāyām / ṛjus+ tu kula+vadhūs+ yadi tāvat+ priyam+ vadati+ akāle vā vadati+ atīva priyam+ iti vā vipriyam+ vadati / evam+ sarvatra / kāmas+ ca+ icchā+viśeṣas+ / prarthanā ca+ icchā / prarthanā ca+ asaṃprāptes+ utpadyate / sā ca veśyāyām+ svadhīna+prāptāyām+ api mātsaryāt+ utpadyate / bahu+sādhāraṇatvāt+ / mātsaryam+ ca lobham+ janayati / tasmāt+ labdha+avakāśas+ veśyāyām+ kāmas+ na vyapaiti / kāma+mūlas+ ca rāgas+ / api ca, --- 62. veśyā+jaghana+rathasthas+ & kula+nārīm+ kas+ sas+ cetanas+ gacchet / na hi ratham+ atītya kas+ cit+ & go+yānena vrajet+ puruṣas+ // kim+ bravīṣi --- ``lokasya veśyām+ pratisaktas+ manuṣyas+pūjyas+ na bhavati / saṃmatis+ ca tasya na+ iṣṭā / yatra ca guṇās+ dṛśyante tat+ kim+artham+ na+ anuṣṭheyam+'' iti / ativiṭatvam+ abhihitam+ / muhūrtam+ avadhānam+ dīyatām+ / \stage{dhyātvā} iha hi dvividhā pūjā bhavati / phalavatī+ aphalā ca / tatra yā+ aphalā nagnasya+ iva ceṣṭitam+ bhavati hāsyam+ / veśyāyām+ aprasaktasya kim+ phalam+ iti / syāt+ matam+ `ayaśasyas+ veśa+prasaṅgas+' iti / tat+ na grāhyam+ / sarvas+ hi sukhinam+ dveṣṭi lokas+ / yathā ca para+striyas+ na gamyās+ iti pratikaṇṭham+ abhihitam+ na tathā veśyās+ / syāt+ matam+ --- `strīṣu prasaṅgas+ na śreyān+ veśyās+ ca striyas+' iti / atra brūmas+ / na tu strīṣu+ āyattas+ lokas+ dūṣayitum+ arhati / api ca --- 63. prāgalbhyam+ sthāna+śauryam+ vacana+nipuṇatām+ sauṣṭhavam+ sattva+dīptim+ & citta+jñānam+ pramodam+ surata+guṇa[vi]dhim+ rakta+nārī+nivṛttim+ / citra+ādīnām+ kalānām+ adhigamanam+ atha+ u saukhyam+ agryam+ ca kāmī & prāpnoti+ āśritya veśam+ yadi katham+ ayaśas+ tasya lokas+ bravīti // \stage{parikramya} kim+ bravīṣi --- ``yat+ etat+ bṛhaspati+uśanas+prabhṛtibhis+ anyais+ ca śāstra+proktṛbhis+ upadiśyate --- `strīṣu prasaṅgas+ na kartavyas+' iti+ atra bhāvas+ kim+ paśyati'' iti / bhos+ upadeśa+mātram+ khalu+ etat / tam+ aham+ na paśyāmi yas+ strīṣu prasaṅgam+ na gacchet / śrūyante hi --- `mahendra+ādayas+ api+ ahalyā+ādyāsu vikṛtim+ āpannās+' iti / dharma+arthayos+ api śreṣṭhas+ viṣayas+ / iṣṭa+viṣaya+prādurbhāva+ phalatvāt / viṣaya+pradhānās+ ca striyas+ / yas+ hi veśyām+ parityajya kāma+upabhogān+ divyān+ kāmayate tam+ api+ aham+ vañcitas+ iti+ avagacchāmi / iha+ api tāvat+ tadātva+āyatyos+ tadātvam+ eva garīyas+ pratyakṣa+phalatvāt / kim+ punas+ anyasmin+ deha+grahaṇe saṃśayite tapas+caraṇa+duravāpe ramaṇīye (?) paśyatu bhavān --- jaladhara+nirvāpita+candra+dīpāsu dviguṇatara+timira+bhīma+darśanāsu śiśiratara+pavanāsu salila+pavana+duḥsañcārāsu jalada+kāla+nīlāsu rajanīṣu madana+śara+saṃtaptayā+ ekākinyā kāminyā+ abhisāritasya pumsas+ nūpura+svana+bodhitasya janma+jīvitayos+ phalam+ avāptam+ bhavati / kim+ āha bhavān --- ``nūpura+dhāraṇam+ hi mahat+ upakurute+ abhisārikābhyas+'' iti / evam+ etat / kutas+ --- 64. prathama+samāgama+nibhṛtas+ & katham+ ātma+nivedanam+ janas+ kuryāt / pāda+spandana+rabhasas+ & yadi na syāt+ nūpura+ninādas+ // evam+ nūpura+śabda+nibodhitas+ ayam+ jaladhara+dhārā+dhauta+viśeṣakam+ āpluta+añjana+akṣam+ anavasthita+oṣṭham+ ānanam+ samadam+ pītvā yadi+ arvāk+śirā\var{arvākśirā\lem \em; avakacchirā \T} bahūni kalpa+antarāṇi naraka+duḥkhāni+ anubhavati / tathā+ api tasya yuvati+jana+praṇaya+pratigrāhiṇas+ tāni ślāghyāni bhavati / vigata+jalada+avakuṇṭhanāyām+ viracita+vimala+grahapati+tilakāyām+ vigata+mārutāyām+ asana+kusuma+vāsita+dik+antarāyām+ śaradi sārasa+ruta+saṃvādita+mekhalā+svanābhis+ bandhūka+kusuma+ujjvala+viśeṣakābhis+ cakravāka+upadiṣṭa+anurāgābhis+priyābhis+ saha yena pratibuddha+paṅkaja+dīghikā+salilam+ avagāḍham+ tasya kim+ svargeṇa / athavā kunda+kusuma+miśrite phulla+lodhra+gandha+āviddha+mārute priyaṅgu+mañjarī+kḷpta+keśa+haste prāpte hemanta+kāle hima+aparādha+kātara+oṣṭhīnām+ adhara+oṣṭha+rakṣaṇīnām+ api cumbana+vivādinīnām+ priyāṇām+ praṇaya+balāt+ mukhāni+ apibatas+ yas+ prītis+ utpadyate tasyās+ na+ asti+ aupamyam+ / athavā kālāgaru+dhūpa+durdineṣu garbha+gṛheṣu prakīrṇa+atimukta+kusumeṣu tuṣāra+muktā+varṣiṇīṣu paruṣa+pavanāsu śiśira+kālarātriṣu priyayā+ anuraktayā pīnābhyām+ stanābhyām+ avapīḍyamāna+vakṣā vara+śayana+tala+upagatas+ gāḍha+upagūhana+janita+sveda+bindu+surabhi+gātras+ yas+ surata+antareṣu nidrām+ upasevate tena kim+ nāma na+ avāptam+ bhavati ? api ca --- 65. adhara+oṣṭha+rakṣaṇīnām+ & kaca+graha+utkṣepa+cañcala+akṣīṇām+ / pātavyāni ca tṛṣitais+ & mukhāni sītkāra+sahitāni // nidrā+virahite svarge kim+ avāpyante / athavā sveda+bindu+laṅghana+avaruddha+tilaka+mārgeṣu pravṛtta+madana+dūtī+saṃpāteṣu saṃyojyamāna+maṇi+raśaneṣu dṛṣṭa+sahakāra+aṅkureṣu surabhi+pavaneṣu vasanta+divaseṣu+ avidita+āgatayā muktamānayā yas+ priyayā+ anuraktayā+ anunetavyayā anunīyate tena na+ anyeṣu spṛhā kartavyā / atha+ api yas+ vā śirīṣa+kusuma+śyāmilīkṛta+strī+kapole salila+maṇi+muktā+hāra+candana+uśīra+vyajana+pavana+upabhoga+ramaṇīye pracaṇḍa+sūrya+kiraṇe nidāgha+kāle kusuma+śayana+śāyinyā navamālikā+unmilita+keśa+hasta+hastayā candana+ārdra+payodharayā tāla+vṛnta+mārutena+ upasevyamānas+ māruta+grāhiṇī+udavāsite priyayā saha madhyāhnam ativāhayati / athavā gandha+salila+avasikta+bhūmi+bhāgeṣu prakīrṇa+bakula+mallikā+utpala+daleṣu māruta+grāhiṣu gṛha+madhyeṣu yas+ nirudhyate priyayā tena+ atipāti yauvanam+ anubhūtam+ bhavati / api ca, --- 66. ādaṣṭa+sphurita+adhare bhavati yas+ vaktra+aravinde rasas+ & prītis+ yā ca hṛta+aṃśuke ca jaghane kāñcī+prabhā+uddyotite / lakṣmīs+ yā ca nakha+kṣata+aṅkura+dh[u]re pīne kapole striyas+ & raktam+ tena virajyate na hṛdayam+ jāti+antare+ api dhruvam // ayam+ tu tapasvī lokas+ pipīlikā+dharmas+ anyonya+anucarita+anugāmī prāṇa+apāya+hetubhis+ svayam+ aparīkṣya svargas+ svargas+ iti mṛgatṛṣṇikā+sadṛśena kena+ api+ asat+vādena vikṛṣyamāṇa+hṛdayas+ marut+prapāta+agni+praveśana+ādibhis+ anyais+ ca ghorais+ japa+homa+vrata+niyama+veṣais+ svargam+ abhikāṅkṣate / parīkṣitum+ na+ icchati parama+artham / svarge sannihitās+ pramadās+ śrūyante / tasya tasyām+ manuṣyatvāt+ ca paraspara+virodhitvāt+ ca sukha+utpattis+ na vidyate / nitya+saṃnihitatvāt+ ca+ avirahitās+ kām+ prītim+ kariṣyanti / anyonya+anabhijñatvāt+ ca(ā) vyakta+guṇa+upabhoge+ api+ asamarthās+ ca bhavanti / yat+ api ca+ atra sauvarṇāni gṛhāṇi sauvarṇās+ taravas+ śrūyante tat+ vibudhānām+ adākṣiṇya+sarvasvam+ / yadi tāvat+ sauvarṇāni gṛhāṇi sauvarṇās+ taravas+ kena+ alaṅkriyante striyas+ / kas+ atra viśeṣas+ / katham+ bhavana+viniyogāt+ upanītam+ kanakam+\var{kanakaṃ\lem \T\pc; kuhakaṃ \T\ac} strīṇām+ śobhām+ utpādayati / yas+ ca kāminībhis+ svayam+ eva putravat+saṃvardhita+saṃmānitānām+ yuvati+keśa+hasta+saṃkrānta+kusuma+samudāyānām+ gṛha+upavana+bāla+vṛkṣāṇām+ upabhogas+ ramyas+ bhaviṣyati kutas+ svajāti+\var{svajāti°\lem \T\pc; sajāti° \T\ac}kaṭhinānām+ kanaka+tarūṇām+ ? tāruṇya+baddha+kāma+tantrasya paraspara+darśana+utsukasya madana+dūtī+vacana+abhitṛṣitasya+ anyonyam+ upālambhamānasya prīti+phala+īpsos+ kāmi+janasya yā prītis+ utpadyate kutas+ sā śāpa+bhaya+udvigna+strī+jane svarge ? ye ca praṇaya+kupitāsu kāminīṣu tat+kāla+utkaṇṭha+anurūpān+ ramyān prasādana+upāyān+ mitrais+ saha cintayatas+ sa+āyāmās+ iva divasās+ vrajanti kutas+ te+ īrṣyā+virahite svarge ? yasya (cca) [[em: yadyacca?]] bhāva+viniviṣṭa+aṅgyas+ vakṣas+sthala+śāyinyas+ bakula+kusuma+niśvāsa+mārutais+ ghrāṇam+ āghrāyayantyas+ striyas+ nidrā+sukham+ utpādayanti kutas+ tat+ nidrā+virahite svarge ? yāni vāruṇī+mada+vilulita+akṣarāṇi kim+api kim+ api lajjāvanti priyāṇi priya+arthāni vacāṃsi strīṇām+ kutas+ tāni pāna+virahite svarge ? sukṛta+sītkārāṇi śvasita+bahulāni+ upagūhana+dūtāni nava+vadhū+ratāni kutas+ eva svarge ? bhos+ mām+ prati varam+ śrotriyais+ vṛddhais+ sahāsitum+ na+ apsarobhis+ / na+ astu dīrgha+āyuṣmatyas+ saṃskṛta+bhāṣiṇyas+ mahā+prabhāvas+ ca śrūyante / yāsu vasiṣṭha+agastya+prabhṛtayas+ maharṣayas+ samutpannās+ tāsu kas+ vismayas+ ? paśyatu bhavān --- 67. śāṭhyam+ anṛtam+ madas+ & mātsaryam+ avamatam+ tathā praṇaya+kopas+ / madanasya+ yonayas+ kila & vidyante na+ eva tās+svarge // tasmāt+ yadi+ asti kāmam+ avyāhatam+ anubhavitum+ spṛhā bhos+ tena+ iha+ eva rantavyam+ / viśeṣeṇa veśa+vadhūbhis+ saha / iha hi --- 68. ā+dvārāt+ anugamya sa+aśru+vadanam+ yam+ prekṣate śambhalī & vastra+ante parilambate yam+ anṛta+krodha+prayātam+ priyam / kruddhas+ ca+ api+ anunīyamāna+kaṭhinas+ yas+ krudhyate kāntayā & kāmas+ tena samuddhata+dhvaja+rathas+ saṃcūrṇya sammarditas+ // aye sunandā ! kim+ bravīṣi --- ``sarvam+ mayā+ śrutam+'' iti / hanta ! vikrīta+paṇyās+ smas+ / vāsu na khalu vipralambitam+ / kim+ bravīṣi --- ``na khalu candrāt+ andhakāras+ niṣpatati+'' iti / sunande ! tava+ eva sadṛśam+ etat+ vākyam+ / atas+ eva tvayā+ etas+ ucyate / evam+ abhyantaram+ praviśāvas+ (maḥ) / \stage{praviśya} bhavati visarjayitum+ icchāmi / saṃprati hi -- 69. baddhvā mānini mekhalām+ praśithilām+ pītvā sakṛt+ vāruṇīm+ & kṛtvā kānta+kara+graha+praṇayinas+ puṣpa+utkaṭān+ mūrdhajān / hasta+ālambita+mekhalābhis+ asakṛt+ strṛbhis+ kaṭākṣa+āhatas+ & haimas+ kūrmas+ iva+ avasīdati śanais+ saṃkṣipta+pādas+ ravis+ // kim+ bravīṣi --- ``na śakyam+ adya tvayā+ ardha+pādam+ api+ itas+ gantum+'' iti / bhos+ gantavyam+ eva / me bhāryā+kalevaram+ anyathā grahīṣyati / kim+ āha bhavatī --- ``aham+ tām+ anuneṣyāmi+'' iti / rājavat+guhyāt+ apratigṛhīta+anunayas+ iva durjanas+ na śakyas+ anunetum+ idam+ gamyate / katham+ pādayos+ lagnā saha viśvalakena / hanta ! paṅgūkṛtās+ smas+ / sunande / 70. natvā+ aham+ ativartiṣye & velām+ iva mahā+udadhis+ / imām+ api mahīm+ pātu & rājā sāgara+mekhalām // \stage{niṣkrāntas+ viṭas+} iti īśvaradattasya kṛtis+ dhūrta+viṭa+saṃvādas+ nāma bhāṇas+ samāptas+ //