%Ajaḍapramātṛsiddhi %KSTS xxxiv 1921 %Typed by Somadeva Vasudeva [Pūrvapakṣaḥ:] AjaPraSi01ab: yathā sadasatām naiva viśeṣo .asti nijātmani AjaPraSi01cd: jadājaḍānām apy evaṃ nāsty asāv iti niścayaḥ Vṛ: vijñānasantānavādināṃ mate sarveṣāṃ bhāvānāṃ kṣaṇikatvāt svalakṣaṇātmake prātisvike svarūpe viśeṣābhāvaḥ saṃtānina ekasyānusaṃdhātur anabhyupagatatvāt / evaṃ cetanācetanānām api svātmani nirviśeṣatvam // %1. It is affirmed that, just as there is no intrinsic (nijātmani) distinction between real and unreal, in the same way, there is no such [distinction] between sentient and insentient. AjaPraSi02ab: prakhyopākhyā ca sattā yad yad asattā viparyayaḥ AjaPraSi02cd: naitat svarūpaṃ spṛśati vastuno jñātṛgāmy adaḥ Vṛ: prakāśavimarśalakṣaṇābhyāṃ prakhyopākhyābhyāṃ tadabhāvena ca bhāvānāṃ sadasattayor vyavasthāpayitum iṣṭayor api vastunaḥ svarūpasparśābhāvaḥ, yatas tatprakhyādi jñātur dharmas tatas tatsvarūpavyavasthānābhāvaḥ // AjaPraSi03ab: prakhyopākhyāviṣayatāpy arthasyātmā na yujyate AjaPraSi03cd: parāpekṣitayā, naikarūpatve sattvalaṅghanāt Vṛ: na ca prakhyādiviṣayatve .api padārthasvarūpatopapadyate paraprakāśādhīnatvāt tasya / kiṃ cānekākāratve .api vastusattāyā apratiṣṭhānāt / tasmād anyonyaṃ vastutadabhāvayor nirviśeṣatvam / AjaPraSi04ab: mā bhūd viśeṣaḥ prakhyādibhāvābhāvau tataḥ punaḥ AjaPraSi04cd: siddhyaty eva viśeṣo .atra tāvatā ca prayojanam Vṛ: nirviśeṣatvābhyupagame .api sadasator vastunoḥ prakhyādi bhāvābhāvāv avikalāv eva tad avalambya punar viśeṣavattvasya siddheḥ, tataḥ sākalyena bhāveṣv arthakriyāpi siddhyed eva // AjaPraSi05ab: evam apy avabhāsānuṣaktā sattocitā bhavet AjaPraSi05cd: tadapekṣāṃ vinā bhāvābhāvayor aviśiṣṭatā Vṛ: itthaṃ ca vastusattāyāḥ prakāśalagnāyā evaucityaṃ prakāśamānatālakṣaṇaṃ saṃbhāvyate .anyathā saṃvidanuṣaṅgaṃ vinā sadasator anyonyanirapekṣatvāt svasvarūpaniṣṭhayor viśeṣānupapatteḥ // AjaPraSi06ab: kathaṃ syād aviśeṣo .atra yāvatārthakriyāṃ hi san AjaPraSi06cd: kuryān nānyas tathāpy artho nirviśeṣo nijātmani Vṛ: yasmāt sata eva vastuno .arthakriyākāritvam asatas tadabhāva iti katham aviśiṣṭatvam arthakriyayaiva tadbhāvopapādanāt, ity ākṣepaḥ / tatrāha tathāpy arthakriyāyās tattatpramātradhīnatayā naisargikatvābhāvād vinā saṃvidāśrayatām arthasya svātmani viśeṣādhāyaktvāsiddheḥ // AjaPraSi07ab: evam arthakriyābhāsopādhisaṃbhedam āgataḥ AjaPraSi07cd: sann arthaḥ syāt svarūpeṇa nāsatas tu viśiṣyate Vṛ: uktaprakāreṇa saṃvidy apratiṣṭhānād arthakriyākāribhis tattadābhāsopādhibhiḥ saṃbhinnasyārthasyārthasvarūpeṇa sattāsaṃoattāv api punar asato .arthād viśeṣo na siddhyet // AjaPraSi08ab: tatrāpy arthakriyā siddhasattākārthe na varṇitā  AjaPraSi08cd: samam evānayos tena pratiṣṭhā saṃvidāśrayā Vṛ: tayor ubhayoḥ sadasator madhye .api prāgasiddhe .arthe .arthakriyāyā avyavasthitatvāt, atha ca pūrvasiddhe .arthe tatsiddher nārthakriyaiva vastvātmā; tasmād bhāvābhāvayor akramam eva saṃvidadhīnaiva siddhis tanniṣṭhatvād eva bhāvavyavasthitīnām // AjaPraSi09ab: saṃvid apy aparāmarśarūpā cet tad asāv api AjaPraSi09cd: abhāvena jaḍenātha tulyaiva prāgvad ātmani Vṛ: nirvimarśasya prakāśasyāpi sphaṭikādivad viśvāvabhāsane .apy asvatantratvāt svātmany asatā jaḍena ca bhāvena sādṛśyam eva syāt parasparavṛttaparijñāne .anelamūkaprāyatvāt, etena śāntabrahmavādanirāsaḥ kaṭākṣitaḥ // AjaPraSi10ab: saivaṃ bhūtātmanā svenāpy alabdhapariniṣṭhitiḥ AjaPraSi10cd: katham anyasya bhāvasya pratiṣṭhāspadatām iyāt Vṛ: nirvimarśā saṃvit svato .a labdhasattākā paraṃ vyavasthāpayituṃ nālaṃ gaganakusumam iva saurabhādijanane // AjaPraSi11ab: idam ity ucitaḥ saṃvit prakāśe .anyasya vastunaḥ AjaPraSi11cd: pratiṣṭhātmakatāṃ gacched aham ity ātmanā punaḥ Vṛ: bhinnaṃ vastu idaṃtāvimarśena prakāśanārhaṃ sat punar ahaṃtātmanā vyavasthām iyāt / saṃvid eva viśvasphurattāmayī svasvātantryād eva vicitrārthātmanāvibhinnaprakāśamayena prasphurantī viśvajīvitaṃ, tad ahaṃtāviśrāntiṃ vinā svato .asiddhaṃ kathaṃ vyavahāryaṃ syāt // AjaPraSi12ab: vyatireketarābhyām hi niścayo .anyajaḍātmanoḥ AjaPraSi12cd: vyavasthitiḥ pratiṣṭhā ca siddhir nirvṛttir ucyate Vṛ: jñātari vyavasthitatve san jaḍo .anyathāsan, svātmānyasaṃrambhatve svaprakāśatvaṃ tadabhāve nāstīty anvayavyatirekābhyāṃ hi svaparatvaniścayaḥ, sa ca vyavasthāpratiṣṭhādiśabdair ucyate // AjaPraSi13ab: evam ātmany asatkalpāḥ prakāśasyaiva santy amī AjaPraSi13cd: jaḍāḥ prakāśa evāsti svātmanaḥ svaparātmabhiḥ Vṛ: itthaṃ jaḍabhāvānāṃ saṃvidviśrāntiṃ vināsatkalpatvāt svātmany asatsvabhāvānāṃ jñātuḥ prakāśasvabhāvasya saṃbandhitayaiva sattvaṃ, tasmāt saṃvitprakāśa eva svātmocchalattayā svamāyāśaktyullāsite viśvavaicitrye jaḍājaḍabhāvarāśidvayena vedyavedakātmakena svarūpānatiriktenātirikteneva prashpuret, -- iti svātantryavādasya pronmīlanaṃ sūcitavān ācāryaḥ // AjaPraSi14ab: na caivānubhavo .apy asti bhinnābhinnaviniścayam AjaPraSi14cd: muktvānvayasya prakāśasya vimarśarahitātmanaḥ Vṛ: saṃyojanaviyojanātmakaṃ svātantryaṃ vihāya sato jaḍaprakāśasya naiva saṃrambhātmānubhavo nirvimarśātmakatvāt / etad eva hi pratyavamarśasya māhātmyaṃ yad viśvaṃ svātmaikyenāntaḥsthitaṃ bahiridaṃtayodbhāsayan udbhāsyamānam api punaḥ pūrṇāhaṃtāviśrāntyabhedam āpādayet // AjaPraSi15ab: idam ity asya vicchinnavimarśasya kṛtārthatā  AjaPraSi15cd: yā svasvarūpe viśrāntir vimarśaḥ so .aham ity ayam Vṛ: idam iti vicchinnatayā vimṛśyasyāsya jaḍasya yā saṃvitsvarūpaviśrāntilakṣaṇā kṛtārthatā so .ayam aham eva tattadbhāvavaicitryātmanā prakāśe iti caitanyaprakāśatādātmyād ahaṃpratyavamarṣātmā jīvitasthānīyaḥ, yadāśrayāj jaḍam api vastu vimraṣṭṛsvabhāvapramātraikyād ahaṃbhāvaviśrānter ajaḍatvam āyāti / ajaḍāś ca vastutaḥ parapramātrekasvabhāvāḥ, -- ity advaito .ajaḍapramātṛbhāva eva sarvataḥ pāripūrṇyena vijṛmbhate iti tātparyam // AjaPraSi16ab: dvidhā sa eṣa evātmā mito .aparimitas tathā  AjaPraSi16cd: prāṇādinā niruddho .aṇuḥ paramātmā tv akhaṇḍitaḥ Vṛ: sa eva saṃvidātmā parameśvaraḥ svecchayā viśvakrīḍollilāsayiṣāyāṃ prāṇādyātmatām avabhāsya tatpramātṛtvena saṃkucitībhūya jīvatām eti, prāṇādyaniruddhas tu viśvanirbharitātmatayā pūrṇaḥ svatantraś cidātmaiveti parimitāparimitatvena dvividhatvam // AjaPraSi17ab: ubhayo .apy eṣa paryantabhūmiḥ sarvārthasaṃvidām AjaPraSi17cd: eka evānusandhānād ato .anyo nopapadyate Vṛ: dvividhasyāpy asya prakāśātmanaḥ samastabhāvābhāvātmikānām arthasaṃvidāṃ viśrāntyāspadatvam / sa ca paurvāparyānusaṃdhātṛtayā saṃvinmātrasphurattaikarūpa eva yasmād ato bhedānupapattiḥ // AjaPraSi18ab: na cāpy avyatirekātmavimarśātmany ahaṃvidi AjaPraSi18cd: bhāti paryantavartinyāṃ bhāsanād adhikaṃ jaḍam Vṛ: na ca viśvābhinnapratyavamarśasvarūpe .ahaṃprakāśe sarvajñānaviśrāntibhūmau tatprakāśādhikyena jaḍasya sattā, tasya saṃvitprakāśād bhedābhedavikalpair upahatatvāt, ata eka evājaḍapramātā svasvātantryeṇa svābhinnaṃ bhāvajātaṃ svātmany evodbhāsayan vilāpayāṃś cāpracyutasvātmasthitiḥ prasphuratītyarthaḥ // AjaPraSi19ab: na siddho .aprathanād eva jñānādisamavāyy api AjaPraSi19cd: tat prāṇādi prameyaṃ syān na pramātānyato bhramāt Vṛ: jñānādiguṇaiḥ samaveto .api parimitapramātā vimarśavaidhuryād eva na siddhyati nirvimarśatve jāḍyaprasaṅgāt, tasmād vyavacchinnāṃ bhrāntim āśritya prāṇapuryaṣṭakamātur vedyatvaṃ syān na paramārthapramātṛbhāvaḥ saṃbhāvyate // AjaPraSi20ab: yady apy arthasthitiḥ prāṇapuryaṣṭakaniyantrite AjaPraSi20cd: jīve niruddhā tatrāpi paramātmani sā sthitā Vṛ: māyāvyavahārātmani lokayātrāyāṃ yady api prāṇādi saṃkocavati jīve sarveṣāṃ bāhyābhyantarāṇāṃ viṣayāṇāṃ vyavasthitir niyantritā tathāpi saṃkucitātmani tatra mitapramātari saṃkocāpahastanena parapramātrekātmatayā śivātmany eva sā tiṣṭhati prāṇādeś citprakāśād avyatirekitvāt, śivasyaiva svecchayā samullāsitāyāḥ paśubhūmikāyā grahaṇenāṇubhāvābhyupagamāt // AjaPraSi21ab: tadātmanaiva tasya syāt kathaṃ prāṇena yantraṇā AjaPraSi21cd: sādhitā pratyabhijñāyām akhyāter jīvatā param Vṛ: tasmād vastutaḥ śivasvabhāvābhinnena prāṇādipramātrā saṃkucitaśuktikena katham anavacchinnaprakāśānandamayapūrṇāhaṃtāsphurattātmanaḥ śivasyāvabhāsananirodhaḥ syāt tathātve tasya svayaṃ sthātum aśakyatvāt kevalam aparicchinnasvaśaktivikāsasyāprathanam eva bandhakatvaparyāyaṃ jīvatvaṃ, tasya ceśvarapratyabhijñāyāṃ śāstre savistaraṃ nirṇītatvād iti tata eva vivecyam %NB: Ref. to ĪPK AjaPraSi22ab: nārthavyavasthā prāṇādāv ahaṃbhāvanirodhataḥ AjaPraSi22cd: prakāśasyātmaviśrāntir ahaṃbḥāvo hi kīrtitaḥ AjaPraSi23ab: uktā saiva ca viśrāntiḥ sarvāpekṣānirodhataḥ AjaPraSi23cd: svātantryam atha kartṛtvaṃ mukhyam īśvaratāpi ca Vṛ: prāṇādau parimitapramātrāspade jaḍe svātmamātrasphurattātmanaḥ parāmarśasya nirodhān naiva vastuvyavasthā tasyāḥ saṃvinniṣṭhatvāt, yato yā saṃvidaḥ svātmamātraviśrāntiḥ sa eva pūrṇāhaṃtāvimarśasvabhāvo .ahaṃbhāvo .arthavyavasthāpako gīyate / saiva viśvabhāvānāṃ paryantapratiṣṭhābhūmikatvād viśrāntiḥ, viśvaprasaraṇe svavyatiriktasāmagrīnirapekṣatvāt svātantryaṃ, tad eva kartṛtvaṃ mukhyam aiśvaryam apy āgameṣūdghoṣyate // AjaPraSi24ab: māyābhidās tacchakter eva cānyāprasiddhitaḥ AjaPraSi24cd: tadakhyātimayaṃ hy etaj jagannirmātṛteśitā Vṛ: māyā nāma śaktiḥ śivasya śaktimato .avyatirekiṇī svarūpagopanātmikā krīḍā, tannimittād eva yasmād akhyātimayam etad viśvaṃ bhāsate vyatiriktakāraṇasya bhedābhedavikalpopahatatvenāprasiddhatvāt, tasmād viśvābhāsānāṃ nirmātṛtvam īśvaratvam // AjaPraSi25ab: ekaiva cānusaṃdhānāt sā proktā sarvasaṃvidām AjaPraSi25cd: svasaṃvedanaparyāyamātṛtattvam anādi tat Vṛ: saiśvarī parāśaktiḥ samastānāṃ vicchinnanīlāsisaṃvidāṃ saṃyojanaviyojanādau kārye pūrāparādikoṭāv aikyānusaṃdhānam āśritya tadādhārabhūtān avacchedinī ekaiva, tad eva svasaṃvedanaparyāyaṃ mātur anādi tattvam ucyate // AjaPraSi26ab: bhāvavyavasthā yan niṣṭhā tasyāhaṃbhāvabhāginaḥ AjaPraSi26cd: vyāpitvam anusaṃdhānaṃ taj jaḍasya na yujyate Vṛ: yatra sarvārthānāṃ vyavasthitiḥ pratiṣṭhitā tasya saṃvidātmanaḥ pūrṇāhaṃtāparāmarśasārasyājaḍapramātuḥ svātantryāvinābhāvavattvāt sarvatrānusaṃdhānātmakaṃ vyāpitvam asti, tac cāsvatantrasya jaḍasya na ghaṭate vimarśasāratvābhāvāt // AjaPraSi27ab: tato bhede tu bhāsasya ghaṭate bhāsamānatā AjaPraSi27cd: tenoktam pratyabhijñāyāṃ tadadvayamayaṃ jagat Vṛ: ajaḍatvam āśritya punar etāvati bhedollāsātmake viśvasmin nīlasukhāder bhāsasyāparikṣīṇāntaḥsthiter eva jñānaśaktyā bahirbhāsinaḥ prakāśamānatāyā ghaṭanāt; atha cābhedam avalambya jaḍasya punaḥ prakāśanopapatter anyathā tv aprakāśanāt / tena hetunā śrīmadīśvarapratyabhijñāyāṃ saṃvidadvayaprakṛti viśvam uktaṃ bhavatīti śivam // [pramātṛsiddhāv ācāryotpaladevakṛtau manāk / candrābdhyaṣṭenduśākābde śāstrī vṛttiṃ haro vyadhāt // [Śāka era 1841]] ity ajaḍapramātṛsiddhau śrīmānmahāmāheśvarācāryotpaladevapādaviracitāyāṃ vṛttiḥ samāptā // [śrīmatpratāpabhūbhartur ājñayā prītaye satām / madhusūdanakaulena saṃpādyeyaṃ prakāśitā//]