"Gach smuain
a-chum ùmhlachd Chrìosd" (2 Corintianaich
10:5)
Josef du Toit: Afrikaans-Geneefse Psalmboek
08/10/2007 AD
Die Afrikaans-Geneefse Psalmboek (in elektroniese formaat) kan gratis
bekom word deur navraag te doen by josefdutoit(at)yahoo.ie.
Aangesien mens dikwels misverstand teëkom oor die motiewe van
aanhangers van die Geneefse Lied, wil ek lesers veral op die volgende
uittreksel uit die voorwoord wys:
“
‘Vrees nie waar weerklink ‘n lied, want slegte mense sing niet.’
So het voortvlugtende Geuse mekaar in tye van vervolging vertroos by
die aanhoor van die Geneefse Psalmlied.
…
In 1936 AD voltooi Prof J D du Toit (Totius) die eerste Afrikaanse
Psalmberyming, en na verskeie veranderings voorgestel deur die
Interkerklike Hersieningskommissie, word ‘n finale weergawe uiteindelik
op 19/02/1936 AD te Lindley in die Oranje Vrystaat, goedgekeur.
…
Totius het ten spyte van die sware hand van die Interkerklike
Hersieningskommissie nie alleen die ritmiese struktuur van die Geneefse
melodieë by 106 van sy berymings behou nie, maar ook ‘n beryming
daargestel wat steeds onge-ewenaard in getrouheid aan die Bybelse
grondteks en in letterkundige gehalte is. Die Geneefse Lied is nou maar
eenmaal geen kanonieke toonsetting nie, en die waarde daarvan moet
gevind word in die musikale estetiek en die historiese kultuurerfenis,
wat natuurlik ook gepaardgaande positiewe Godsdienstige newe-effekte
inhou.
Die geslagte wat sedert 1937 AD van hul Geneefse erfenis ontneem is,
sal in baie gevalle ‘n terugkeer na hierdie erfenis onmoontlik vind.
Ondersteuners van die Geneefse Lied mag dit dus nooit aan diesulke
opdring nie, maar dan vertrou ons dat dié vir wie die
kultuurgaping onoorkomelik is, nie hul broers en susters se
kultuurvaste liefde vir hierdie besondere melodieë uit onkunde sal
veroordeel nie.
In die Geneefse Lied sien ons vandag as’t ware ‘n hand wat uitstrek uit
die verlede, wat na ons roep uit die smarte van vervolgde Hugenote se
lyding, uit die geloofsmoed van Geuse, uit die volksplanting in Afrika,
saam met die kreun van ossewa oor berg en vlakte, en uit die angsnagte
van Vegkop, Bloukrans, Bloedrivier, Majuba en Spioenkop. Wanneer ons
vandag ‘n Psalm aanhef op dieselfde melodie as die gelowiges van die
laaste vier en ‘n half eeue, gryp ons daardie uitgestrekte hand aan, en
vertel dit aan ons van die ewige onveranderlike God van ons voorsate in
die geloof; die God van verlede, hede en toekoms; en so sal die Heilige
Gees vandag nog in ons werk, sodat ons saam met Dawid kan sing in Psalm
138:8: Die HERE sal dit vir my voleindig! U goedertierenheid,
HERE, is tot in ewigheid: laat nie vaar die werke van u hande nie!”
‘n Verdere uittreksel uit die Voorwoord rakende die modus operandi
gevolg in die samestelling van die AfrGP word onder aangeheg.
‘n Nuttige hulpmiddel tot die aanleer van die Geneefse melodieë,
is die orrelopnames vir al 150 Psalms wat op die netwerf van die
Protestantse Kerk van Nederland te Dinteloord (voormalige Nederlands
Hervormde Kerk te Dinteloord) te vinde is. Die gemeente vorm deel van
die behoudende groepering bekend as die Gereformeerde Bond. Hul
netwerfadres is: http://www.hervormddinteloord.com/muziek.htm.
Outentieke Geneefse gemeente-sang is egter tegelyk “A Capella” (d.i.
sonder instumentale begeleiding) en eenstemmig (d.w.s.
ongeharmoniseerd). Trouens my eie ervaring was dat die Psalmliedere
eenvoudig nie behoorlik verinnerlik word tensy daar aktief na ‘n
doelwit van begeleidinglose sang gewerk word nie. Sodoende is die
“kruk” van ‘n opname/begeleiding onnodig, en kan daar enige oomblik en
vir elke geleentheid (soos ons voorouers dit kon doen) met ‘n gepaste
Psalmlied uit die hart vorendaggekom word.
As u wel die Dinteloordopnames as eerste stap tot aanleer van die
melodieë gebruik, let asseblief daarop dat die opnames op twee
plekke klein ritmiese verskille bevat in vergelyking met die bladmusiek
in die AfrGP. Dit behels die invoeging van ‘n halfnootrus aan die einde
van reël twee by die melodie vir Psalm 97, en die verdubbelling in
die lengte van die 4de en 5de note (van kwart- na halfnote) in die
voorlaaste reël van die melodie vir Psalm 104. Hierdie
alternatiewe lesing van die ritme in die betrokke twee gevalle kom wel
in sommige publikasies voor. In die AfrGP is die lesing wat oorwegend
vandag as die oorspronklike aanvaar word gebruik.
Vir diegene wat ‘n begeleiersboek benodig: Een van die nuutste
koraalboeke by die Geneefse Psalmmelodieë, is Dick Sanderman se
“Koraalboek 150 Psalmen (ritmisch)”. Daar bestaan ook ‘n ouer
isometriese weergawe wat nie die oorspronklike ritmes gebruik nie. Wees
dus versigtig dat u spesifiek uitkyk vir die weergawe “ritmisch”. Die
werk is ongelukkig heel duur, maar is op die internet bestelbaar by die
welbekende bladmusiekuitgewers Broekmans & Van Poppel:
http://www.broekmans.com.
Geneefse groete uit Dublin
Josef du Toit
Verdere uittreksel uit die Voorwoord tot die Afrikaans-Geneefse
Psalmboek:
“In hierdie eerste volledige Afrikaans-Geneefse Psalmboek is die 106
Geneefsmatige berymings uit die 1936-stel weergegee. In die geval van
die orige 44 moes Geneefsmatigheid herstel word. Twee beginsels is in
hierdie verwerking toegepas: Eerstens, dat die Bybelse grondteks getrou
gebly moet word, en tweedens, dat die oorsponklike Totius-beryming
herkenbaar moet wees uit die verwerkte beryming. Die 44 verwerkte
berymings betrek die volgende Psalms: 2, 7, 10, 11, 12, 14, 18, 20, 23,
28, 37, 45, 46, 50, 53, 59, 60, 63, 64, 69, 70, 78, 79, 82, 83, 88, 96,
101, 102, 104, 108, 109, 112, 114, 115, 119, 120, 125, 137, 140, 144,
145, 147, 149.
Verder sal u vir elke beryming die ooreenkomstige 1562-Geneefse melodie
vind. (Die volgende Psalmberymings deel melodieë: 5=64, 14=53,
17=63=70, 18=144, 24=62=95=111, 28=109, 30=76=139, 31=71, 33=67, 36=68,
46=82, 51=69, 60=108, 65=72, 66=98=118, 74=116, 77=86, 78=90,
100=131=142, 117=127.)
Waar ‘n beryming met ‘n verkorte strofe eindig, is daar bo aan die
strofe aangedui dat die ooreenkomstige hoeveelheid eerste of laaste
reëls van die melodie gebruik moet word. In sommige gevalle is
ongewone spelling aangewend om die metrum duideliker aan te dui. Die
Ekumeniese Belydenisskrifte, die Drie Formuliere van Eenheid, die
amptelik genotuleerde weergawe van die 1838-Gelofte, ‘n Gereformeerde
Kerkorde, Liturgiese Formuliere, sowel as ‘n Gereformeerde Diensorde is
aan die einde van die bundel ingesluit.”