FRITZZEL MECCANO PAGINA

HOMEPAGE
NIEUW 2 januari 2006 Eindelijk een GBS!!

KRANEN
Gemaakt op 31 augustus 2004
Aangemeld bij de Meccanogilde site &
Engelse versie klaar januari 2005

MAIL

Inleiding

Meccano is het speelgoed geweest van ontelbare kinderen (M/V voornamelijk echter M) die later meestal ingenieur of technieker werden. Over de historie zal ik hier kort zijn via deze link kun je alles vinden over Meccano. Uitgevonden door een administratief medewerker (!) Frank Hornby, werd het als kerstkadeautje voor zijn kinderen bedachte speelgoed in 1901 gepatenteerd. In Nederland is het Meccano gilde actief, een club van zo'n 600 actieve bouwers, verzamelaars en fans. Zelf ben ik sinds 2001 lid van deze club (nummer 1115) en bezoek min of meer regelmatig de bijeenkomsten in Kerk-Avezaath. Op de bijeenkomst van eind 2003 kreeg zoonlief Tycho een aantal Meccano Junior bouwdozen, maar het bouwvirus heeft nog niet echt toegeslagen:

De naam Meccano gilde wil niet zeggen dat er alleen met 'echte' Meccano gebouwd wordt, ook andere metaal constructie dozen zoals Temsi en Trix kom je veel tegen. Er zijn verschillende soorten puristen in Meccanoland, veel bouwers werken maar met één kleurenschema (geel/blauw of groen rood) of men gebruikt alleen de originele onderdelen zonder modificaties, geen strippen buigen of extra gaatjes maken!

Het 'nieuwe' Meccano dat nu op de markt komt na de overname door het Japanse Nikko is wat mij betreft niet vergelijkbaar meer met het oorspronkelijk bedachte algemene bouwmateriaal. Vergelijk het met Lego, met de oorspronkelijke en beperkte set van bouwstenen kon een kind alles maken wat het wilde, maar vooral er kon van alles bij gefantaseerd worden. Het huidige Lego bestaat uit een verzameling reeds vooraf vormgegeven elementen die tot een van te voren vaststaand bouwsel moeten leiden.

Het zelfde gebeurt nu met de Meccano onderdelen die uit Japan komen, elke doos heeft een vast schema van wat er mee gemaakt kan worden, de universele en vooral de fantasie prikkelende 'vormloosheid' van het originele Meccano is niet meer. Het 'universele' speelgoed dat niet zou gaan vervelen is verworden tot een standaard bouwpakket, met zeer beperkte mogelijkheden om de eigen fantasie te gebruiken. Jammer.

Natuurlijk heeft het nieuwe Meccano ook leuke kanten, het gemak waarmee elektrische aandrijvingen, afstandsbediening en elektronica geïntegreerd worden staat weer mijlenver af van het oude Meccano. Oorspronkelijk was er alleen een opwindmotor (1912) later aangevuld met wat elektromotoren. Echte leuke of slimme toepassingen van elektronica zul je zelf moeten maken.

Uiteraard heeft dit te maken met de tijd waarin de laatste Meccano sets ontwikkeld werden (1964), maar vooral ook met het oorspronkelijke idee dat het vooral om mechanische constructies moest gaan. De oude handleidingen waren bij wijze van spreken een soort studieboekjes waarin allerlei basis mechanismen werden uitgelegd, en nagebouwd. Als de jonge bouwer dit eenmaal begrepen had konden deze constructies in elk model weer terugkomen.

The Giant Blocksetting Crane

Ik behoor zelf tot de zogenaamde kranen bouwers, dat wil zeggen mijn bouwsels (overigens werk ik niet alleen met Meccano maar ook met Temsi en een no-name uit een voormalig Oostblokland) beperken zich grotendeels tot allerlei soorten hijskranen, en dat heeft ook gevolgen voor het soort materiaal dat je in huis hebt. Een echte kranen bouwer geeft niks om nagemaakte stoomketels (162) , schoorsteentjes (138) , stuurtjes (185) en vooral geen plastic of metalen plaatjes (190a 198 en 199) Een kranenbouwer heeft heel veel strips (1, 2, 4, 6) en hoekbalken (9b) en wat asjes (14) en tandwielen (25, 27, 30a, 30c)

Eigenlijk heb ik van het begin af aan, natuurlijk gestimuleerd door de fantastische afbeelding op het voorbeeldboekje, en net als iedereen, de wens gehad om de ultieme Meccano hijskraan te bouwen: The Giant Blocksetting Crane,

Deze waanzinnig grote en zware kranen waren in hun tijd (1860-1900) zo'n beetje het sterkste wat toen gebouwd kon worden. Ze waren bedoeld om bij de aanleg van havens en dammen grote hoeveelheden steenblokken op te stapelen. Typische maten waren: een gewicht van 200 ton, armlengte 30 meter, hijshoogte 15 meter, maximum last 40 ton, deze kranen reden op rails en werden met stoom aangedreven. Een volledige draai van de arm duurde 3 minuten. Foto's en plaatjes van deze reuzenkranen kwamen heel veel voor op instructieboekjes, dozen en in reclamemateriaal. De er naast getekende kinderen waren vaak niet helemaal op schaal! Helaas ben ik zelf niet in het bezit van genoeg materiaal om zelfs maar een voetje van de kraan te kunnen bouwen. De 'blokzetter' is ondertussen een soort meesterproef geworden voor de echte kraan bouwers, en altijd weer als ik er een zie neem ik me weer voor om er ooit eens een te maken.

 

Hieronder nog een paar plaatjes van de blokzetter, het leuke is dat het een van de meer omstreden ontwerpen is. Er is geen echt vast voorgeschreven schema, het model komt uit het 'Supermodels' boek, maar is zo ingewikkeld dat zelfs op de detailtekeningen niet precies zichtbaar is hoe alles op zijn plaats komt! Overigens ook hier weer 'puristen' die het origineel zoveel mogelijk benaderen met één motor en een complete versnelling's- en schakelbox, of de praktische bouwers die gewoon 4 aparte motoren voor de verschillende functies gebruiken. Ook het detail-niveau is vaak onderwerp van discussie, wel een laddertje of een railing, wel of geen verlichting, naambordjes en oneigenlijke onderdelen. Het luistert allemaal heel nauw. Zelf ben ik niet zo'n detaillist, als de grote lijn, het mechaniek en vooral de 'looks' goed zijn ben ik al erg tevreden, een 'huisje' rondom de tandwielen of een kompleet ingerichte cabine is mij te veel 'gedoe'.

 

Eigen bouwsels

Mijn Meccano hobby kent 3 fasen, de eerste golf was in de originele tijd die daar voor staat zo tussen de 6 en 14 jaar. Ik had toen originele Meccano maar ook door mijn vader op zijn werk (Aviolanda Papendrecht) gemaakte aluminium strips met de bekende 1/2 inch perforatie. Door die enorme hoeveelheid waren grote kranen toen geen enkel probleem.

De volgende fase was in de 70'er jaren tijdens een vakantie in Engeland waarbij stoomfestivals en bezoeken aan oude industriegebieden in Wales onvermijdelijk ook tot een bezoek aan een speelgoed winkel voerde. Die tweede bouwfase duurde zo'n jaar of drie maar uiteindelijk werd al het weer verzamelde materiaal toch weer verkocht (Stom en jammer.)

De derde fase werd ingeleid door een no-name metaal constructie doos bij Bart Smit ergens in de 90 er jaren.

De 25 gulden per stuk dozen zaten echt vol met mooi materiaal, en ik kwam met wel 3 of 4 dozen thuis. Sinds het lidmaatschap van het Gilde en het regelmatig weer bezoeken van beurzen en tentoonstellingen is er zo af en toe weer een plotselinge bevlieging en wordt er weer eens wat leuks in elkaar gezet.

Ook het zoeken op het net en natuurlijk het honderdjarig bestaan van Meccano hebben daar zeker weer aan bijgedragen.
De bedoeling was om een autokraan te maken, met een mooie vakwerkmast. Het model was ruim een meter hoog en begon er al behoorlijk stoer uit te zien. Alleen was de routine kennelijk een beetje verdwenen, want de maten van het onderstel waren een beetje te klein om alle techniek
er precies in te krijgen. Ik ben geen 'planner' zoals u al begrepen had. Ik zie een mooie kraan voor me en begin dan gewoon te bouwen. De foto's geven toch een aardig idee van hoe ver het project al gevorderd was, totdat ik opeens Big Muskie ontdekte en het volgende project begon.

Het ging hier om een echte grote dragline. Niet zoals in de Supermodels een van de klassieke stoomdraglines, maar een zelf bedacht model gebaseerd op de zogenaamde 'walking' dragline's die in de USA veel gebruikt worden in de kolen dagmijnen om de bovenlaag af te graven. Het bijzondere aan deze dragline's is dat ze geen rupsen hebben maar zich voortbewegen met behulp van 2 of 4 voeten aan de zijkant van het machinehuis.

Een andere bijzonderheid is dat deze machines meestal op elektriciteit werken en dus heel stil en rustig hun zware werk uitvoeren. Er is een Meccano bouwer die een prachtige beschrijving heeft van zo'n dragline.

Bij een kleine speurtocht op het net is het onvermijdelijk dat je de reeds eerder genoemde Big Muskie tegenkomt. Dit is de grootste walking dragline ooit gemaakt. Als je op de site gaat kijken zul je versteld staan! Mijn eigen kleine bouwseltje schaal 1:100 is een model gebaseerd op de Bucyrus-Marion 2570 WS een lieverdje van 7200 ton, met een giek van 108 meter lang en een bak waar per keer zo'n 120 kubieke meter grond (360.000 kg) in past! Deze nieuwste dragline is volgens de fabrikant de grootste ter wereld. Klopt Muskie is helaas gesloopt in 1999.

Bij het bouwen van wat grotere kraan modellen komt altijd weer het probleem van het hoofdlager waar de kraan op moet draaien.
In mijn geval (geen origineel onderdeel 167, 168) een vlakke plaat met kleine wielen gemaakt. Door een flinke hoeveelheid tegengewicht is de kraan binnen een redelijk groot bereik stabiel en kan de motor het geheel nog soepel rond krijgen. De cabine (alleen de vorm) bevat de drie draadtrommels voor de giek, en de bak. Het probleem bij een dragline is ook dat bij het hijsen van de bak de 'drag' kabel eigenlijk soepel meegevierd moet worden. Ik denk daar zelf een elektronische in plaats van een mechanische oplossing voor te kiezen. De lengte van de giek, en de opbouw er van zorgen voor zeer realistische spanningen tijdens het bewegen en hijsen. Voor het 'walking' mechanisme heb ik nog geen leuke oplossing
bedacht.de dragline staat nu zolang op een vaste voet, het wandelen komt later wel. Overigens ook de op dit moment gebruikte motoren zijn niet ideaal, ik zit te denken aan een set van Metallus, met gelijk een goede sturing er bij. Ik wil een pulsbreedte gemoduleerde voeding gaan maken die over een groot gebied soepel regelbaar is. Een ander probleem bij deze constructie is het gebruik van een groot aantal schijven in de blokken waar de giek mee gehesen en gestreken wordt. Hier ontstaat zoveel wrijving dat het soms voorkomt dat de giek niet alleen op eigen gewicht naar beneden beweegt! De keuze van het draad is hier dan ook heel belangrijk. De korte hulpgiek zit met vaste maar wel instelbare 'kabels' vast aan het kraanhuis.
De hele machine is voortdurend onderhevig aan grotere en kleinere aanpassingen, vaak wordt er een groot gedeelte gesloopt om het daarna weer mooier op te bouwen. Het mooiere zit hem dan ook vaak alleen maar in de details van de hoek van de hulpgiek, of de plaats van de dwarsverbindingen in het vakwerk van de giek. De dragline hoeft het eigenlijk helemaal niet te doen alleen al het lijnenspel en de zichtbare krachten en spanningen op kabels en schijven ziet er fantastisch uit. Overigens heb ik een tijd geleden van een maatje een aantal oude Temsi dozen gekregen, dit past niet op deze no-name, maar wel op originele Meccano natuurlijk. Ik heb toen ook maar gelijk
wat standaard strips gehaald bij Kruit in Rotterdam (helaas is de eigenaar van deze winkel onlangs overleden) om toch langzaam de overstap naar de half inch afstanden weer te maken. Voorlopig zullen beide systemen door elkaar heen gebruikt gaan worden. De dragline staat nu alweer een behoorlijke tijd te wachten op verdere actie, maar de gemaakte foto's komen weer prima van pas om mijn website wat op te fleuren, en ook dat is weer een leuke bezigheid.

Zomaar wat foto's

 

 

Januari 2006

Eindelijk, mijn eigen Giant Blocksetter in wording
Hierboven heb ik al eens beschreven hoe leuk en belangrijk het voor een Meccano man lijkt om eens een Blocksetter te bouwen. Ik schreef toen ook dat ik niet eens genoeg materiaal had voor het 'voetje' en dat het misschien ooit enzovoort... Wel een tijdje geleden kwam mijn maatje Petran na het ontruimen van het ouderlijk huis met een 7 (zeven!) tal dozen Temsi aan. Of ik die wilde hebben?

Gelukkig ben ik geen dozen verzamelaar maar gaat het alleen om het bouwen, dat er op Marktplaats mallerds rondlopen die voor zo'n oude doos nog veel geld willen geven om er daarna nooit meer mee te spelen vind ik echt een beetje vreemd. Maar goed ieder z'n lol.

-Voor de echte Maccano mannen niet schrikken maar ik begrijp echt niet waarom iemand zulk leuk speelgoed alleen maar heeft om te verzamelen, te verkopen of er over te praten.-
Hier en daar ontbrak wat, het lag er wat slordig bij en de deksels waren allemaal wat verfomfaaid, maar uiteindelijk kwamen er heel wat strips en hoekbalken te voorschijn. Zoals hierboven ook al beschreven had ik er ook nog wat strips bijgekocht (Kruit, Rotterdam) zodat er ergens onder het logeerbed een behoorlijk stapeltje materiaal lag te verstoffen.

In de stille dagen voor Kerst kreeg ik opeens de ingeving om toch maar eens de oude Temsi dozen open te maken, de boel te sorteren en eens een kleine striptelling te houden.

Al tellend, en bladerend door wat plaatjes van kranen van illustere voorgangers werd duidelijk dat ik voor het voetje van een stevige Blocksetter zoals die mij voor de geest stond aardig in de buurt kwam.
Zoals jullie al wel weten bouw ik nooit iets na uit de boekjes, maar benader ik de door mij gewenste kraan heel globaal. (Dat gaat wel eens mis, maar dan begin je gewoon opnieuw...) En voor een stevige Blocksetter dacht ik aan een voet van vier staanders, waarbij elke staander weer uit vier 25 gats hoekbalken zou bestaan. Omdat ik ook een beetje vakwerkverbinding wel mooi vind was er alleen voor het voetje al heel wat materiaal nodig.
Zoals op de foto's te zien is waren na een uurtje opruimen de dozen weer redelijk toonbaar en vooral heel goed gevuld! Terwijl ik zo op de grond wat aan het shuffelen was kon ik het natuurlijk niet laten om even een klein huisje voor de wielen te maken en ook even een voetje in elkaar te passen. Kortom om half twee s'nachts waren de eerste bouwsels gereed.
Hier staan de eerste twee steunbalken, met het s'avonds laat bedachte voetje. Zodra een bouwsel uit zich zelf kan staan is er niets leukers dan om er omheen te lopen en er uit de verte wat naar te kijken.
De volgende dag onder het toeziend oog van zoonlief Tycho de hele handel toch weer uit elkaar gehaald omdat het voetje niet solide genoeg was, de wielen niet lekker liepen en ook het kleurschema me niet aanstond. Na nog een lang avondje stoeien had ik de vier voeten klaar zoals ze op deze foto staan, daarnaast waren ook de vier grote steunen al flink op weg.
De trolly heeft nu 2 wielen, er is plaats voor eventueel 3 wielen. De stevigheid is flink toegenomen door de korte 11 gats hoekbalkjes onder en 7 gats balkjes boven. Of en hoe de wielen aangedreven gaan worden zien we later wel. Op dit moment loopt het allemaal heel erg soepel.
Een doorzicht van de trolly, omdat de afstand tussen de balkjes niet meer een standaard maat is bestaan de verbindingen uit aan elkaar geschroefde hoeksteunen, handig...
Dit oerwoud van hoekbalken laat zien dat het er lekker stevig aan toe gaat in mijn Blocksetter.  Het rechtzetten en uitlijnen van de 16 balkjes kostte wel wat tijd. En onderweg ook nog  door mijn boutjes en moertjes heen! Gelukkig was de lokale ijzerboer nog in het bezit van mooie verzinkte 4 x 6 boutjes en moertjes zodat alles toch weer goed ging.
De derde avond werd alles samen gebouwd en begon het geheel er al aardig groot en robuust uit te zien. Omdat ik het vakwerk toch niet helemaal kreeg zoals ik het wilde heb ik de buitenste voeten ook nog 'dicht' gemaakt met rode kunststof platen maar hier ben ik nog niet helemaal tevreden over.
Het eeuwige draailager probleem (ik heb geen echt Meccano draailager en weiger daarvoor ook £ 135,- te betalen!) Probeer ik op te lossen met een kettingwiel, een draadschijf en daartussen kunststof lagertjes, een Kruit oplossing die me destijds een tientje kostte.
Of het allemaal stevig genoeg wordt zien we wel tijdens de verdere afbouw, die nu overigens wegens materiaalgebrek even stil ligt, maar ik moet zeggen dat het achteloos in je kamer hebben staan van een Blocksetter voetje al een geweldig gevoel is. Bovendien kun je er ook leuke dingen mee doen zoals een kerstboompje er op zetten (zie mijn weblog) gebruiken als bijzet tafeltje en er dromerig naar kijken.
Nog een spannend detail is dat de Temsi kleuren het meest op origineel Meccano groen lijken. Maar om de een of andere reden zijn de strips van Kruit  (11 gaten) iets lichter van kleur. Ik heb ze dus maar op speciale plaatsen en symmetrisch verwerkt zodat het net lijkt of het allemaal zo bedacht is.

Daar staat het monster,  de zeven dozen zijn al aardig leeg. Hoewel, wat een waanzinnige hoeveelheid oninteressant spul blijft er toch altijd over als je alleen maar hijskranen bouwt. Wat moet ik met al die wieltjes met rubberbanden, al die gekke kunststof platen en vreemde hoeksteuntjes....zucht

Nu maar eens een lijst maken voor de giek,
U hoort nog van me...